Ahzâb Sûresi 37. Ayet Meali

bk. Kur’an-ı Kerim, 4/23.  

(*) Bu ayet iki kısımdan müteşekkildir. Bundan önceki ayet, Hz. Muhammed’in halasının kızı Zeynep ile azad edilmiş kölelerden Zeyd’in evlenmesine aittir. Zeyd, Zeynep’le evlenmek istiyordu. Fakat Zeynep ile erkek kardeşi bu evlenmeye karşı idiler. Fakat ayete ve Hz. Peygamber’in emrine uyarak Zeyd ile Zeynep evlendi. Zeyd İslamiyet’i ilk kabul eden insanlar arasında idi. Hz. Muhammed’e çok bağlı idi. Bundan dolayı ona, “Muhammed’in oğlu” derlerdi. Gerek Zeynep’in, gerek erkek kardeşinin dileği, Zeynep’in Hz. Muhammed’le evlenmesiydi. Fakat Hz. Muhammed bunu istemedi. Zeyd ile Zeynep evlendikten sonra aralarında geçimsizlik başladı. Bu durum, Hz. Peygamberi üzüyordu. Çünkü ikisini kendisi evlendirmişti. Zeyd’e boşanmamasını tavsiye etti. Fakat buna rağmen Zeyd karısını boşadı. Bunun üzerine Hz. Muhammed Zeynep’le evlendi. Zaten Zeynep’le bütün akrabalarının arzusu da bu idi. Bu konuda Hıristiyan misyonerler Hz. Muhammed’e iftira ederler ve onun Zeynep’i Zeyd’den boşattırarak aldığını ileri sürerler. Hâlbuki Hz. Muhammed’in Zeynep’i Zeyd’den önce de alabilirdi ve Zeyd’den boşandıktan sonra da almasında bir mahzur yoktu. Çünkü Zeyd, Hz. Muhammed’in oğlu değil, evlatlığı idi.  

[441] Zeyd ve Zeyneb’in evliliği hakkında bilgi için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, XV, 303-308.  

Kur’an’da adı geçen tek sahabe Hz. Zeyd b. Harise’dir.Hz. Muhammed Peygamber olmadan yıllar önce eşi Hatice, kabile savaşlarında esir düşen çocuk yaşta Zeyd adında bir köleyi satın alarak ona hediye etmişti. Daha sonra Hz. Peygamber onu azat edip evlat edinmişti. Hz. Muhammed’e Peygamberlik verildiğinde, ona ilk inananlardan biri de Zeyd olmuştu. Müslümanlar Medine’ye hicret ettikten sonra Hz. Peygamber, Zeyd’i kendi öz halasının kızı Zeynep binti Cahş ile evlendirmek istemişti. Oysa Zeynep, Hz. Peygamberi onun haberi olmadan çocukluğundan beri seviyordu. Onun için bu evlenme teklifine sıcak bakmamıştı. Ancak Hz. Peygamberin ısrarına dayanamayarak bu teklifi kabul etmiş ve Zeynep’in Zeyd ile evliliği sağlanmıştı. Fakat Zeyd’le Zeynep bir türlü anlaşamamışlardı ve Hicretin 5. yılında boşandılar. Kısa bir süre sonra da Hz. Peygamber, geçmişteki mutsuzluğundan dolayı üzerinde hissettiği ahlakî sorumluluğu telafi etmek ve değişmesi gereken bir âdeti ortadan kaldırmak için Allah’ın izniyle Zeynep’i nikâhına aldı. O günkü geleneklere göre, bir kişinin evlatlığı aynen öz evladı gibi kabul edildiği için evlatlığın boşadığı kadınla evlenmek çirkin bir davranış olarak görülüyordu. Ama Allah bu yanlış geleneği kökünden kaldırmak istiyordu. İşte bu ayetle İslâm’dan önce yerleşen bu gelenek de yıkılmış oldu.  

[1] Zeyd bin Hârise.  

Bu âyette adı geçen Zeyd, Hz. Peygamber’in kölelikten azat ederek evlat edinmiş olduğu Zeyd b. Hârise’dir. Hz. Peygamber, onu halasının kızı Zeynep ile evlendirmişti. Ancak aralarında başlayan geçimsizlik sebebiyle Zeyd, Hz. Peygamber’e gelerek eşini boşamak istediğini söylüyordu. Hz. Peygamber, bu boşanmanın uygun olacağını düşünmekle beraber dedikodu çıkmasından çekindiği için Zeyd’e, eşini boşamamasını söylüyordu. Ancak daha sonra Zeyd, eşini boşamıştı. Bu boşamadan sonra Allah, Zeyneb’i Hz. Peygamber’e eş yapmıştı. O güne kadar Araplar evlat edindikleri kimseyi öz evlatlarıyla bir tutuyorlar, onların boşadıkları eşleriyle evlenmiyorlardı. Bu uygulama Arapların bu âdetini ortadan kaldırmıştır.  

 Bu âyette zikredilen ve Kur’an’da adı geçen tek sahâbî olan zât, Zeyd b. Hârise’dir. Çocukluğunda esir düşmüş, Hz. Hatice onu köle olarak satın almıştır. Hz. Hatice’nin kendisine hediye ettiği bu çocuğu, Peygamberimiz azâd edip evlât edinmişti. Resûlullah, Zeyd’i çok severdi, ona halasının kızı Zeyneb binti Cahş’ı nikâhlamıştı. Fakat Zeyneb, Zeyd ile geçinemedi. Zeyneb, asil bir aileden geldiği için bir köle azâdlısı ile evlenmek istememiş, ancak bu yönde vahiy gelince onunla evlenmişti. Zeyd’e bir türlü ısınamamış, bu yüzden ona karşı asâletiyle övünmekten geri durmamıştı. Zeyd, bir süre daha buna sabretti ise de sonunda Allah’ın Resûlüne varıp Zeyneb’den ayrılmak istediğini söyledi. Bunun üzerine Resûlullah hoşnutsuzluğun sona ermesi için ayrılmalarını uygun bulduysa da bunu Zeyd’in yüzüne söylemedi, ona sadece «karını yanında tut» dedi. Hz. Peygamber’in içinde gizlediği şey, Zeyneb’in sonradan kendisine zevce olacağını bildiği halde bunu açıklamamasıdır. Bu konuda uydurulan birtakım isnatların aslı yoktur. Peygamberimiz, Zeyneb’in güzelliğine hayran kaldığı için onunla evlenmiş değildir. Zeyneb onun halasının kızı idi ve Peygamber onu her zaman görüyordu. İsteseydi onunla Zeyd’den önce kendisi evlenebilirdi.  

Câhiliye devrinde, bir kimse birisini evlât edindiği zaman, o evlatlık, her yönü ile öz evlât gibi olurdu. Hâliyle, bu bâtıl inanca göre, evlâtlığın hanımı da evlat edinen kişinin kendi gelini konumda olduğundan evlat edinen kimse evlatlığının boşadığı hanım ile evlenemezdi. İşte, Peygamber Efendimiz [aleyhissalâtu vesselâm], Allah Teâlâ’nın emrine uyarak, Hz. Zeyneb’i zevceliğe almasıyla, câhiliye devrinin bu bâtıl inancı ortadan kaldırılmış oldu. Hüküm sahibi, ancak Allah’tır.  

1 – Allah'ın buyruklarına titizlikle uy. 2 – Toplumsal değer yargılarını dikkate alıyorsun. 3 –Ayette geçen “Ve Tuhfî fî nefsike” (İçinde gizliyorsun) hitabı Nebi'ye değil, Nebi'den Zeyd'edir. Hitap, şimdiki/geniş zaman formundadır ve hitabın muhatabı Zeyd'tir. Doğru çeviri “gizliyordun” değil, “gizliyorsun” dur. Allah'ın açığa çıkaracağı şeyi içinde gizleyen Nebi değil, toplumun baskısından çekinen Zeyd'tir. 4- Evlât edinip, “Evlâdım!” diye çağırdığınız. NOT: Bu ayet üzerinden Nebi'ye yönelik hadis, siyer ve tefsir kaynaklarında, çok çirkin ve ahlaksız yakıştırmalar ve iftiralar yer almaktadır. Oysa ki Nebi; vahyin elçisi ve temsilcisi olma şerefine erişmiş, yüksek ahlak, izzet ve erdem sahibi bir kimsedir. Böyle bir kimse olduğu göz ardı edilerek, Zeyd'in boşanmış eşi ile evliliğini basit ve süfli düşüncelerle anlatmaya çalışmak ahmakça bir davranıştır. Bu ahlaksız iftiralara inanan bazı kimseler, bu konuda çeşitli tereddütler yaşamaktadırlar. Oysaki o yüce şahsiyet bir şey yapmış ve bu Allah tarafından uygun görüldüğü için düzeltilmemişse, yaptığı şeyi eleştirmek Allah'ı eleştirmektir; Kur'an'ın deyimi ile haddi aşmaktır, fahşalıktır. Şu gerçek unutulmamalıdır ki: Bir konuda yargıda bulunmak için gerekli olan ana koşul, o konu hakkında kesin bilgi sahibi olmaktır. Hakkında kesin bilgi sahibi olunmadan, yani bir şeyin neden ve niçin yapıldığı, nasıl olduğu bilinmeden yargıda bulunulamaz. Öyle ki elinde bıçakla bir kimseyi öldürürken gördüğümüzde ona hemen katil deriz. Ancak neden öldürdüğünü öğrendiğinizde belki de ona kahraman diyeceğiz. Nebi'mizin Zeyd'in boşanmış eşi ile evliliğinin öncesi ve sonrası konusunda da neden ve nasıl olduğuna dair de kesin hiçbir bilgiye sahip değiliz. Geleneksel kaynaklarda yer alan uydurma bilgilerden hareketle yargıda bulunanlar, Nebi'ye atılan iftiraya ortak olmaktadırlar. Olması gereken şudur: Bir ön yargı olarak; eğer Nebi'miz bir şey yapmışsa, onun iyi ve doğru olduğunu düşünmeliyiz. Ona olan güvenimiz ve inancımızın gereği olarak onun asla haksızlık yapmayacağını, adil olduğunu, gerekeni gerektiği gibi yaptığından emin olmalıyız.  

(1)Resûl-i Ekrem (asm)’ın içinde gizlediği şey, Zeyneb vâlidemiz (ra)’nın kendisine zevce olacağını vahye dayanarak önceden bilmesidir. (Beyzâvî, c. 2, 247)(2)“ ‘Hazret-i Peygamber Aleyhissalâtü Vesselâm’ın -Zeyneb’i- tezevvücünü (kendine zevce olarak almasını); eski zaman münâfıkları gibi, yeni zamânın ehl-i dalâleti (dinsizleri) dahi medâr-ı tenkid (tenkid sebebi) buluyorlar, nefsânî, şehevânî telakkī ediyorlar’ diyorsunuz. El-cevab: Yüz bin def‘a hâşâ ve kellâ! O dâmen-i muallâya (yüce şerefe) şöyle pest şübehâtın (alçak şübhelerin) eli yetişmez. (...) Resûl-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’ın hizmetkârı veya ‘oğlum’ hitâbına mazhar olan Zeyd (ra), rivâyet-i sahîha ile, i‘tirâfına binâen, izzetli zevcesini kendine ma‘nen küfüv (denk) bulmadığı için tatlîk etmiş (boşamış). Yani: Hazret-i Zeyneb, başka yüksek bir ahlâkta yaratılmış ve bir peygambere zevce olacak fıtratta olduğunu, Zeyd ferâsetle hissetmiş ve kendisini ona zevc olacak fıtratta kendine küfüv bulmadığından, ma‘nevî imtizaçsızlığa(kaynaşmamaya) sebebiyet verdiği için tatlîk etmiştir. Allah’ın emriyle Resûl-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm almış; yani ****** [Onu sana (biz) nikâhladık] (meâlindeki âyet)in işâretiyle, o nikâh bir akd-i semâvî (semâda kıyılan bir nikâh) olduğuna delâletiyle (işâretiyle), hârikulâde ve örf ve muâmelât-ı zâhiriyenin fevkinde (örf ve âdetlerin üzerinde), sırf kaderin hükmüyledir ki Resûl-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm, o hükm-i kadere inkıyad göstermiştir ve mecbûr olmuştur. Nefis arzusuyla değildir.” (Mektûbât, 7. Mektûb, 20-21)Ayrıca bakınız; (sahîfe 424, hâşiye 1)  

(*) Aşağıdaki tefsirlerde de ‘’Hz. peygamberin içinde gizlediği şey Zeyd’in Zeynep ile olan geçimsizlik ve boşama talebidir.‘’ Burada olay Hz. Peygamberin Zeyd’in Zeynep’le boşanma isteğinin arkasında yatan gerekçeyi peygamberin içinde saklaması ve topluma açıklamaktan çekinmesidir. Çünkü o dönem de tıpkı bugün kültürümüzde olduğu gibi hatta çok daha katı olarak boşanmak hele mantıklı bir izahı yoksa büyük bir ayıptır. Yani Hz. Peygamberin içinde gizlediği şey, Zeynep’le alakalı bir evlilik düşüncesi değildi. Zira Hz. Peygamberin içinde gizlediği şey, Zeyd ile Zeynep arasındaki geçimsizlik ve Zeyd’in boşanma talebi idi. Eğer aralarındaki bu geçimsizlik ve boşanma talebi duyulsaydı, münafıklar ve müşrikler bunu Hz. Peygamberin aleyhine bir propaganda malzemesini yapmak üzere daha da alevlendirirlerdi. Ayrıca Zeyd, Hz. Peygamberin evlatlığı idi şeklindeki geleneksel iddianın da geçerli ve mantıklı bir dayanağı yoktur. Çünkü Hz. Peygamber Hz. Hatice ile evlenince kendisi 25, Hz. Hatice’nin kölesi olan Zeyd de o zaman 21 yaşında idi, bu yaşta biri nasıl evlatlık olarak alınabilir? Hâlbuki neredeyse ikisi de yaşıt sayılırdı. Yine Zeyd Hz. Peygamberin evinde de büyümemiş ve o güne kadar da birbirleriyle hiç tanışmamışlardı, peki böyle bir durumda evlatlık söz konusu olabilir mi? Olamaz! Zira Zeyd‘in yaşı evlatlık için ne müsait idi, ne de kendisi Hz. Peygamberin evinde ve himayesinde büyümüştür. Bu nedenle Kur’an, gerçek evlatlık olan ( تبني) ‘’tebenni“yerine burada (أدعياء )“ed’iya‘‘ yani’’ EVLATLIKLARI İDDİA EDİLENLER’’ şeklinde bir ifade kullanmıştır. Zaten Zeyd, Hz. Peygamber’den sadece 4 yaş küçüktü. Aralarında hukuken evladı olacağı bir yaş aralığı da yoktu. Arapçada evlat edinme ise, “et-tebenni” kelimesiyle ifade edilir. Kur’an’da “ittehaze veleden” (çocuk edinmek) şeklinde geçer. Bu nedenle Zeyd Hz. Peygamberin evlatlığı değildi ve dolayısıyla Hz. Peygamberin de kendi evlatlığının boşanmış eşiyle evlenmiş sayılamazdı! Yani bu evlatlık meselesi gerçek dışı bir iddiadan başka bir şey değildi. Ayrıca birçok mealde ‘’…onu sana nikâhladık’’ şeklindeki ifade de çok yanlıştır. Zira ayette (زوجناكها)‘’zevvecnakeha’’nın anlamı,‘’seni onunla eşleştirdik’’ şeklindedir. Eğer (انكحناكها) ‘’enkehnakeha’’şeklinde olsaydı, o zaman ‘’ Onu sana nikâhladık’’ şeklinde olurdu. Haşa, onların nikâhını Allah mı kıymıştır? Bu nasıl bir meal? Özetle, aşağıdaki tefsir metinlerinde de belirtildiği gibi, Hz. Peygamberin ortaya çıkmasını istemediği şey, Zeyd’in kendi eşi ile olan geçimsizlik ve boşanma isteği idi. Hz. peygamber de kimsenin bu durumu duymasını istemiyordu. Zira münafıklar bunu duysaydılar, bu geçimsizliği daha da alevlendirirlerdi. Çünkü her fırsatta Hz. Peygamberin yaptığı işlerin başarısızlıkla sonuçlanması için münafıklar ve müşrikler bütün gayretlerini sarf ediyor ve özellikle de kendi eliyle evlendirdiği bu iki çiftin mutlu olmasını istemiyorlardı.. Ayrıca Hz. peygamberin boşandıktan sonra Zeynep’le evleneceğine dair bir düşüncesi veya onunla evlensin diye daha önce inmiş bir ayet de yoktur. Çünkü Zeyd, eşini boşuyor, sonra Zeynep’in ailesinin çok ısrarı üzerine Hz. peygamber de Zeynep’le evleniyor ve daha sonra Ahzab-37. ayet bu duruma vurgu yapmak üzere iniyor. Yani burada yüce Allah şu mesajı vermiştir. ‘’Allah böyle bir evliliğe ruhsat veriyor ve bundan sonra da, evlatlıkları İDDİA EDİLENLER (dikkat edilirse - أدعياء -İddia edilenler diyor, çünkü burada bir evlatlık söz konusu değildir) için bu tür evliliklerin sakıncalı olmadığını bildiriyor.’’ İşte hepsi bu kadar, yani bir evlatlık söz konusu değil! Bunun dışında konuyla ilgili geleneksel rivayetlerde anlatılanların tümü uydurma ve yalandan başka bir şey değildir. Detaylı bir bilgi için aşağıdaki tefsir metinlerine bakılabilir. ( الله اعلم) Ayrıca bu ayet Allah tarafından Hz. peygamberle Zeynep’in evlendirildiğini bildiren bir ayet de değildir. Bu ayet Hz. peygamberle Zeynep evlendikten bir süre sonra inmiştir. Bunu ayetin Arapçasından anlıyoruz. Şöyle ki: Ayet “Ve iz” ile başlıyor. "Hani bir zaman" deniliyor. Yani geçmişteki bir olay aktarılıyor. Tüm ayet boyunca da geçmiş zaman fiilleri kullanılıyor. Örneğin: Diyordun, saklıyordun, çekiniyordun, Allah’tı, boşayınca, seni onunla eşleştirdik. Yani bu ayet geçmişteki bir olayı anlatıyor. Zira bu ayet söz konusu olaydan sonra inmiştir. İşte aşağıdaki tefsir metinlerinde de Hz. Peygamberin kendi içinde sakladığı şeyin bu çiftin geçimsizlik ve boşanma istekleri idi, boşandıktan sonra asla bir evlilik düşüncesi değildi ve böyle gaybı bir durumun bilmesi de mümkün değildi. Yani vahiy ile ona böyle bir durum bildirilmiş de değildi. Bunun vahiyle ona bildirildiğini iddia eden varsa, o ayeti göstermesi gerekir. Çünkü bu ayet daha önce vaki olmuş bir olaydan söz ediyor, gelecekle ilgili en ufak bir bilgi vermiyor. Çünkü ayette hep geçmiş fiil kipleri kullanmıştır. قوله تعالي وتخفي في نفسك ما الله مبديه: إشارة لطلاقها ، قاله ابن جريج ومقاتل وقتادة (زاد المسير - تفسير الماوردي) معنى الآية: وإِذْ تَقُولُ يا محمد لزيد بن حارثة الذي أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِ بالإسلام وبالعيش بصحبتك وبغير ذلك من نِعم، وَأَنْعَمْتَ عَلَيْهِ بتحريره من الرق، وبتزويجه من ابنة عمتك: أَمْسِكْ عَلَيْكَ زَوْجَكَ زينب ولا تطلقها، وَاتَّقِ اللَّهَ؛ فلا تتسرع في حلّ العقد الذي تمّ باسم الله وبتوجيه مباشر من رسوله. وَتُخْفِي يا محمد فِي نَفْسِكَ مَا اللَّهُ مُبْدِيهِ من فشل هذا الزواج ومن شماتة المنافقين فيه، ومن وقوع الناس في ابتلاء بسببه فيقولوا: النبي بنفسه أصرّ على تزويجها من زيد رغم عدم رضا أهلها في البداية، وفي نهاية الأمر رضوا بذلك.. فلم يُبارك هذا الزواج، بل فشل. وَتَخْشَى النَّاسَ الشامتين وضعيفي الإيمان والقيل والقال الذي سيملأون به الدنيا شماتة بفشل هذا الزواج الذي كان زيد قد اعتُبر فيه غير كفؤ لزينب القرشية. وكأن موقف المعارضين لهذا الزواج قد نجح، وموقف الداعمين له قد خسر. وَاللَّهُ أَحَقُّ أَنْ تَخْشَاهُ، فلا يجوز إجبار الزوجين على البقاء معا إذا كانا يصران على الانفصال، ولم يعودا قادرين على الاستمرار معا. فَلَمَّا قَضَى زَيْدٌ مِنْهَا وَطَرًا فطلقها، زَوَّجْنَاكَهَا لِكَيْ لَا يَكُونَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ حَرَجٌ فِي أَزْوَاجِ أَدْعِيَائِهِمْ إِذَا قَضَوْا مِنْهُنَّ وَطَرًا، فيصبح الزواج من مطلقة الابن المدعي بالتبني لا بأس فيه بالمرة، وتنتهي تلك التقاليد الجاهلية التي تحرّم ذلك وتجرّمه. وَكَانَ أَمْرُ اللَّهِ مَفْعُولا.إن اعتراضات المستشرقين على زواج النبي صلى الله عليه وسلم من زينب قد بلغ من الحضيض الغاية، فقولهم أن النبي صلى الله عليه وسلم قد رغب في الزواج منها، فطلب من زيد تطليقها باطل بالبداهة، فالرسول صلى الله عليه وسلم نفسه كان قد زوّجها زيدًا، رغم اختلاف اللون والنسب والقبيلة، فزيد أسود وكان عبدًا، بينما زينب هي ابنة عمة رسول الله صلى الله عليه وسلم، ومن أعرق قبيلة.. فهل يُعقل أن لا يرغب بها النبي صلى الله عليه وسلم وهي بكر، ثم يقع حبها في قلبه ويسيطر عليه وقد كبرت وصارت ثيبًا ومطلقة؟ وان قصة وقوعه في حبها حين وقع نظره إليها باطلة بداهة، فقد كبرت تحت نظره، وهي ابنة عمته، فكيف لم يرها خلال تلك الفترة وفي ريعان شبابها، ثم رآها بعد إصراره على تزويجها من خادمه العبد سابقا؟ إن أمر الرسول صلى الله عليه وسلم لزيد (أمسك عليك زوجك واتق الله) أي لا تطلقها لدليل قاطع على كذب هذا الادعاء -- وبه تعلم أن ما قاله بعض المفسرين، من أن ما أخفاه فى نفسه صلى الله عليه وسلم وأبداه الله - تعالى -،وهو وقوع زينب فى قلبه صلى الله عليه وسلم ومحبته لها، وهى زوجة لزيد، وأنها سمعته يقول عندما رآها: سبحان مقلب القلوب.. إلى آخر ما قالوا... كله لا صحة له...وقال الإِمام ابن كثير عند تفسيره لهذه الآية: ذكر ابن جرير وابن أبى ح حاتم - وغيرهما - هاهنا آثارا عن بعض السلف، أحببنا أن نضرب عنها صفحا، لعدم صحتها. فلا نوردها..هذا، ولفضيلة شيخنا الجليل الدكتور أحمد السيد الكومى رأى فى معنى هذه الجملة الكريمة، وهو أن ما أخفاه الرسول فى نفسه: هو علمه بإصرار زيد على طلاقه لزينب، لكثرة تفاخرها عليه، وسماعه منها ما يكرهه. وما لا يستطيع معه الصبر على معاشرتها.وما أبداه الله هو علم الناس بحال زيد معها، ومعرفتهم بأن زينب تخشن له القول، وتسمعه ما يكره، وتفخر عليه بنسبها..فيكون المعنى: تقول للذى أنعم الله عليه،وأنعمت عليه، أمسك عليك زوجك واتق الله، وتخفى فى نفسك أن زيدا لن يستطيع الصبر على معاشرة زوجه زينب لوجود التنافر بينهما.. مع أن الله - تعالى - قد أظهر ذلك يؤيد هذا الرأى أنه لم يرد لا فى الكتاب ولا فى السنة ما يدل دلالة صريحة على أن الله قد أوحى إلى نبيه ص أن زيدا سيطلق زينب، وأنه صلى الله عليه وسلم سيتزوجها، بكل ما ورد فى ذلك هى تلك الرواية التى سبق أن ذكرناها عن على بن الحسين - قال صاحب الظلال...وهذه الأقوال جميعها تهدم هدما تاما كل الروايات التى رويت عن هذا الحادث، والى تشبث بها أعداء الإِسلام فى كل زمان ومكان، وصاغوا حولها الأساطير والمفتريات (الوسيط في تفسير القرآن الكريم)  

[1] Müslüman olmak ile Allah'ın, azat olmak ile peygamberin lûtfuna nâil olan Zeyd ibn-i Harisiye.[2] Zeynep bint-i Cahş'i boşama, ona iyi muamele et.[3] Zeynep cemaliyle, hasep ve nesebiyle iftihar ederdi. Azatlı köleye vardığından dolayı teessür içindeydi. Peygamberimiz iptidadan onu istediği vakit kendisi için istiyor zannına düşmüştü. Buna mebni arada geçimsizlik baş gösterdi. Peygamberimiz Zeyd'e boşamamasını tembih etmişti; Fakat Zeyd'in boşayacağı kendilerinin Zeyneb'i alacağı kalb-i pâklarına vahiy olunmuştu veya Zeyd boşarsa Zeyneb'in arzusu veçhile onu almak hatırından geçmişti; fakat bunu halkın, “bak oğlunun zevce i metrukesini aldı” diyeceklerini düşünerek kimseye söylemiyordu. Zeyd tenbih-i Nebi hilâfına olarak Zeyneb'i boşadı, peygamberimiz bu kere Zeyneb'i aldı, bununla bilfiil, oğullukların oğul olduğunu, zevce-i metrukelerini almanın caiz olduğunu, ahkâm-ı şahsiyeden bir husus hakkındaki hükm-ü şeriatı beyan etti, işte bu hususu ketmetmemesini Cenab-ı Hak tembih buyurmuştu. Beyzavî ve Ebussuut, Celâleyn gibi müfessirlerin ve onlara muvafık olanların bu baptaki izahları asla doğru değildir, bu beyan ilm-i hadise vukufsuzluğu gösterir, hayır, büyük bir hata ve hatiedir. Nitekim Ahmed es-Sâvî Celaleyn haşiyesinde bunu tasrih ediyor.[4] Boşayıp iddet çıktıktan sonra.  

14 Kur’an’ı Hz. Peygamber’in kendisinin yazmadığı veya kendisine gelen ayetlerin bir kısmını gizlemediğinin en açık örneği bu ayettir. Nitekim Hz. Ayşe, “Allah’ın elçisi, kendisine vahyedilenlerden birini gizlemek isteseydi, muhakkak ki bu ayeti gizlerdi” demiştir (Buhari, Tevhid, 22; Müslim, Tefsîr, 33/9-16). 15 Zeyd bin Hârise, aslen Yemenli olan ve daha sonra Kuzey Arabistan’a yerleşen kabilelerden Benu Kelp kabilesindendir. Çocukken esir alınmış ve Mekke’de satılmıştır. Hz. Hatice’nin amcasının oğlu Hakem b. Hızam onu satın alıp kendisine hediye etmiştir. O da onu çarşı pazar ve diğer hizmetlerde kullanmıştır. Daha sonra Hz. Peygamber’le evlenince, artık kemal yaşına gelmiş olan Zeyd’i Hz. Peygamber’e hediye etmiştir. Peygamber de onu azat etmiş, daha sonra da onu himayesi/koruması altına almıştır. Bu himaye (ed’iyâ) maalesef meâllerde ve tefsirlerde, semantik analiz yapılmadığı için, “evlatlık” diye tercüme edilmiştir. Arapçada asıl evlatlık “tebenni” veya “ittihazu veled” tabirleriyle ifade edilir. “Evlatlık” şeklinde yapılan bu yanlış tercüme, tarih boyunca İslam’ın zayıf karnı olmuştur. Bugün ateistler ve deistler bile, bu yanlış tercümeyi, dillerine dolayıp “Muhammed geliniyle evlendi” diye İslam aleyhine propaganda yapıyorlar. O, Kur’an’a göre, “en güzel örnek”tir. Gayr-i ahlaki bir davranışta bulunması mümkün değildir. Gerçi Hz. Peygamber, kendisinden sadece beş yaş küçük olan Zeyd’i evladı gibi seviyor, onu hiç akrabası olmayan Mekke, Medine toplumunda yalnız bırakmıyor, onu tabiri caizse bir emir eri gibi yanından ayırmıyordu. Onu himaye ediyor, koruyor, ihtiyaçlarıyla yakından ilgileniyordu. Azat edilse bile kölelerin horlandığı bir toplumda ona sahip çıkıyor ve diğer sahabeleriyle eşit tutuyordu. Ama bildiğimiz anlamda bir evlatlık söz konusu değildi. Zaten metinde kullanılan “Ed’iyâ” kelimesi, “çağırma, davet etme” kökünden gelir. Korumaya, himayeye alınan kişiler içindir. Onlar yakın ve her çağrılışta hazır olan kişiler için kullanılır. “Evlatlık” tabiri yakıştırmadır ve galat-ı meşhur bir kelime olmuştur. Zeyd, İslam’ı ilk kabul edenlerdendir. Hz. Peygamber onu önce azatlı câriyesi Ümmü Eymen ile evlendirmiştir. Daha sonra halasının kızı Zeyneb binti Cahş ile nikâhlamıştır. Hz. Peygamber, bir Cahiliye adeti olan hür ile hürün, azatlı da olsa köle ile kölenin evlenmesine bir son vermek istemişti. Köle de olsalar onlar da insandı. Aristokrat/ soylu bir aileden gelen ve hür bir kadın olarak kendisini üstün gören Zeynep, geçmişinde kölelik bulunan Zeyd’le evlenmek istememiş ve sadece Hz. Peygamber’in hatırı için evlenmiştir. Nikâhlarını da Hz. Peygamber kıymıştır. Zeynep kocasını ta başından beri hor görüyor, geçinmek istemiyordu. Zeyd birkaç kere Peygamber’e gelerek Zeynep’ten şikâyetçi oldu ve boşanmak istediğini beyan etti. Peygamber de halkın dedikodusundan çekinerek geçinmeye devam etmesini istedi. Ancak bu evlilik boşanmayla son buldu. Cenab-ı Hak ayette geçtiği şekliyle Peygamber’in Zeyneb’le nikâhlanmasını istedi. Hz. Peygamber de Zeyneb’in ve ailesinin kırılan onurunu onarmak, mutsuzluğunu telafi etmek amacıyla onunla evlenmeye razı oldu. Böylece bir cahiliye âdeti daha yıkılmış oldu. Câhiliye Arapları azatlı da olsa mazisinde kölelik olan birinin boşadıkları eşlerini, gurur ve kibirlerinden dolayı hor gördükleri için almazlardı. Bu evlilik İslam düşmanları tarafından çok istismar edilen ve saptırılan olaylardan biridir. Denildiği gibi Hz. Peygamber, Zeyneb’in güzelliğine hayran olarak onu boşattırıp da onunla evlenmiş değildir. Öyle olsaydı, onu baştan Zeyd’e nikâhlamazdı. Hz. Peygamber’in Zeynep’le evliliğini isteyen, ayetten de anlaşılacağı gibi Cenab-ı Hak’tır. Nitekim Zeynep, Hz. Peygamber’in diğer hanımlarına: “Sizi Peygamber efendimizle aileleriniz evlendirdi ama beni ise Allah Teâlâ evlendirdi” demiştir. (Buhari, Tefsir, 33/36). Hz. Ayşe, “Eğer Allah’ın elçisi Kur’an’dan bir şey gizleyecek olsaydı, bu ayeti gizlerdi” demiştir.  

Hz. Muhammed, halası Ümeyme’nin kızı olan Zeyneb binti Cahş’ı Hz. Zeyd ile evlendirmişti. Amacı toplumdaki zengin-fakir gibi ayrımları kaldırmaktı ve bunu kendi evinden başlattı. Denklik olmadığı gerekçesiyle başta taraflar istemese de Ahzâb 33:36. ayetteki hüküm gelince tarafları razı ederek, Hz. Zeynep ile Hz. Zeyd’i evlendirmişti. Evliliğinin yürümediği hususunda Hz. Zeyd, Hz. Muhammed’e müracaat edince Hz. Muhammed kendisine ayetteki bu cümleyi söylemiş ve boşanmaya engel olmaya çalışmıştı. Ancak evlilik yürümeyip, Hz. Zeyd eşinden ayrılınca Yüce Allah Hz. Peygamber ile Hz. Zeynep’i evlendirdiğini bildirmiştir. Buradaki amaç, evlatlıkların biyolojik olarak çocukları olmadığına dikkat çekmektir. Boşanma sonrasında mağdur olan Hz. Zeynep’in mağduriyetini gidermek de temel amaçlardandı “Hz. Muhammed’in insanlardan çekindiği için içinde sakladığı şey”, evlatlığın boşadığı eşle evlenilmesi konusunda toplumsal hayattaki olumsuz baskıdır. ,Burada verilmek istenen asıl mesaj, evlatlıkların kişinin kendi çocuğu olmadığıdır.   

1 Bu kişi Peygamberimizin evlatlığı diye bilinen azatlı kölesi Zeyd b. Harise’dir. Efendimiz daha sonra bu zatı halasının kızı Zeyneb b. Cahş ile evlendirmişti.2 Peygamberimizin Zeynep’le evlenmesinin Allah tarafından emredileceğini veya Zeyd’le Zeyneb’in boşanacaklarını… Zira Zeyneb’in gönlü Zeyd’e bir türlü ısınmamıştı. Çünkü o asil bir aileden geliyor, Zeyd ise azatlı bir köle idi ve aralarında denklik (küfüv) bulunmuyordu. Bunu da Peygamberimiz biliyordu, ama evlenmelerini kendisi istediği için bir türlü söyleyemiyordu.3 Hz. Aişe: “Eğer Peygamber (s.a.v) Allah’tan aldığı vahiylerden herhangi birini gizlemek isteseydi, bu âyeti gizlerdi.” demiştir. (Kurtubî)4 Zeyd b. Harise: Zeyd b. Harise’nin anası Su’da, oğlu Zeyd’le beraber kendi kavmini ziyarete gitmişti. Cahiliye döneminde Kayn b. Cisr Oğullarının süvarileri Ma’n Oğullarının evlerine baskın yapıp, Zeydi esir aldılar ve Ukâz Pazarına getirip, satılığa çıkardılar. Hakîm b. Huzam, halası Hz. Hatice hesabına dört yüz dirheme onu satın aldı. Hz. Hatice de Rasulullah’la evlenince onu Rasulullah’a hibe etti. Onu kaybetmiş olan babası Harise, acıklı beyitler söyleyerek onu aramış, sonra Harise’nin kabîlesi olan Kelb kabîlesinden bir takım kimseler Hacca gelmişler ve Zeyd’i Mekke’de görmüşler. Zeyd onlara kendisini tanıtmış, onlar da tanımışlar ve gidip babasına bildirmişler ve yerini tarif etmişler. Bunun üzerine Hârise ve biraderi Kâ’b onu kurtarmak için fidyesini alıp yola çıktılar, Mekke’ye gelip, Peygamber Efendimizin yanına gittiler ve: “Ey Muttalibin oğlu! Siz Allah’ın Harem-i Şerifi’nin ehlisiniz, siz zahmettekileri kurtarır, esirleri doyurursunuz, biz sana senin yanındaki çocuğumuz için geldik, bize lütfet, takdim edeceğimiz fidyesini kabul eyle ve onu azat et.” dediler. Efendimiz: “O ne?” buyurdu, “Zeyd b. Harise” dediler. Efendimiz bunun üzerine: “Haydin çağırın onu ve muhayyer bırakın. Eğer sizi tercih ederse fidyesiz sizin olsun, yok eğer beni seçerse vallahi ben, beni seçeni bırakamam” buyurdu. Zeyd’i çağırdılar ve Zeyd: “Ben sana karşı kimseyi tercih edemem, sen benim hem babam hem amcamın yerinesin” dedi. Bunun üzerine babası ve amcası: “Yazıklar olsun sana ey Zeyd! Köleliği hürriyete, babana, amcana ve ehl-i beytine tercih mi ediyorsun?” dediler. Zeyd de: “Ben bu zattan öyle şeyler gördüm ki ona karşı hiç kimseyi tercih edemem” cevabını verdi. Bunun üzerine Rasulullah: “Şahit olun Zeyd benim oğlumdur, bana vâris olacak ben de ona vâris olacağım” buyurunca babası ile amcasının da gönülleri hoş oldu ve memnun olarak dönüp gittiler. Bundan sonra İslam gelene kadar o, “Zeyd b. Muhammed” diye çağırıldı. Rasulullah azatlı cariyesi Ümm-i Eymen’i ona nikâhladı ve ondan oğlu Üsâme doğdu. Daha sonra onu halasının kızı Zeyneb binti Cahş ile evlendirdi. Sonra Zeyd, Zeyneb’i boşayınca Efendimiz onu akrabalarından Ummü Külsüm binti Ukbe b. Ebî Müayt’la evlendirdi.5 Âyetteki bu ifâdeden; Zeynep’le Peygamberimizin evlenmesinin tamamen Allah’ın emriyle olduğu anlaşılmaktadır. Hattâ bu bir emir olduğu için aralarında ayrıca bir nikâh da kıyılmamıştır. Bu, tamamen özel bir olaydır. Bu konuyla ilgili olarak batılıların ve sonunun nereye varacağını kestiremeyen sözde Müslüman ilim adamlarının yakışıksız rivâyetlerinin ise aslı yoktur.  

42 İz edatının bu şekilde çevrilmesi konusunda bkz. sure 2, not 21. Yukarıdaki ayetle, 4. ayette ve devamında değinilen “tercihe bağlı” ilişkiler konusuna yeniden dönülmektedir. Muhammed (s)’in tebligatına başlamasından yıllar önce eşi Hz. Hatice, Kuzey Arabistan kabilelerinden Benî Kelb soyundan gelen ve kabile savaşlarından birinde çocuk yaşta esir alınarak Mekke’de satılan genç bir köle olan Zeyd b. Hârise’yi kendisine hediye etti. Muhammed (s), çocuğu alır almaz serbest bıraktı ve bir süre sonra da evlatlığı yaptı. Zeyd de, buna karşılık, İslam’ı ilk kabul edenler arasında yer aldı. Yıllar sonra, bir kölenin yahut özgürlüğüne kavuşmuş eski bir kölenin “özgür doğmuş” bir kadınla evlenmesine karşı eski Arap toplumunda mevcut olan önyargıları kırmak için Hz. Peygamber, Zeyd’i kendi öz halasının kızı Zeyneb binti Cahş ile evlenmeye ikna etti. Zeyneb, Hz. Peygamber’i o’nun haberi olmadan çocukluğundan beri seviyordu ve bu nedenle, bu evlenme teklifine büyük bir isteksizlikle ve yalnızca Hz. Peygamber’in otoritesine saygıdan dolayı razı oldu. Zeyd de bu beraberliğe istekli olmadığından (çünkü o sırada kendisi gibi özgürlüğüne kavuşmuş eski bir köle olan, oğlu Üsâme’nin annesi Ümmü Eymen ile mutlu bir evliliği vardı) bu evliliğin ne Zeyneb’e, ne de Zeyd’e mutluluk getirmemiş olması sürpriz değildi. Zeyd, kendisini sevmediğini gizlemeyen yeni eşini birkaç defa boşamanın eşiğine kadar geldi, fakat her seferinde tahammül göstermeye ve ayrılmamaya Hz. Peygamber tarafından ikna edildiler. Ancak sonunda evliliğin yürüyemeyeceği kesinleşti ve Zeyd, Zeyneb’i H. 5. yılda boşadı. Kısa bir süre sonra da Hz. Peygamber, geçmişteki mutsuzluğundan dolayı üzerinde hissettiği ahlakî sorumluluğu telafî etmek için Zeyneb ile evlendi.43 Yani, Zeyd b. Hârise’ye. Allah, onu müminlerden biri kılmış, Hz. Peygamber de yanına evlatlık olarak almıştı.44 Yani, Muhammed (s)’in bizzat desteklediği ve ısrarla tavsiye ettiği Zeyd ile Zeyneb’in evliliğinin yürümeyeceği ve boşanma ile biteceği gerçeğini (bkz. bir sonraki not).45 Lafzen, “halbuki Allah, kendisinden korkmana daha çok layıktı (ehakk)”. Bu ilahî uyarıya (ki, Kur’an’ın “Muhammed (s) tarafından üretildiği” iddiasını tek başına çürütmektedir) atıfta bulunan Hz. Ayşe’nin şöyle söylediği rivayet edilir: “Allah’ın Rasûlü, kendisine vahyedilenlerden birini gizlemek isteseydi, muhakkak ki bu ayeti gizlerdi” (Buhârî ve Müslim).46 Lafzen, “ona karşı arzusu [veya onun üzerindeki “hakkı”] sona erdiğinde”, yani onu boşamak suretiyle (Zemahşerî).47 Hz. Peygamber’in, Zeyneb’in geçmişteki mutsuzluğunu telafî etme isteği dışında, evlatlığının eski eşiyle evlenmeye zorlanmasındaki (ayette “Biz onu seninle evlendirdik” ifadesiyle vurgulanmıştır) ilahî maksat, müşrik Arap inançlarının tersine, evlatlık ilişkisinin, biyolojik ebeveyn çocuk ilişkisinden kaynaklanan evlilik sınırlamalarından hiç birine tâbi olmadığını göstermektir (karş. bu surenin 4. ayeti, not 3).  

[3758] 38. âyette geçen “Allah’ın yasası”ndan Allah Rasûlü’nün habersiz olduğu düşünülemez. İşte bu yasaya göre, toplumsal geleneklere dayalı fiilî durumların hukuk bilinci oluşmamış bir toplumda tartışılmaz bir hukuk normu gibi algılanmasına son verilmesi gerekiyordu. Bu gerekliliği Rasulullah da görüyor, fakat yanlış anlaşılacağından çekindiği için harekete geçemiyordu. Âyet bu maksada işaret etmektedir. Hz. Âişe bu âyet hakkında şöyle der: “Eğer Muhammed (s) kendisine indirilenden bir şey gizleseydi, bu âyeti gizlerdi.” (Buharî ve Müslim) [3759] Kur’an’da ismen geçen tek sahabidir. Zeyd, daha önce “Muhammed’in oğlu Zeyd” diye anılırdı. İlâhî uyarıyla böyle anılma şerefinden mahrum kaldı. Bunun yerine o vahyin ismen andığı tek sahabi olma şerefine nail olarak ödüllendirildi. Bunun gerekçesi ise, kişinin gerçek nesebinin sunî bir nesep ihdasıyla örtülmesine dayalı “cahiliyye tebennisi” denilen yanlış evlatlık uygulamasıdır (Bkz: 4 ve 5. âyetler, notlar 7-11).  

Allah’ın ve Peygamberimizin ihsanlarına nail olan şahıs, Zeyd ibn Harise (r.a)’dır. Çocuk iken esir düşüp köle olarak satılan Zeyd’i Hz. Hatice (r.a) almış, daha sonra Hz. Peygamber (a.s.) ile evlendiği zaman ona hediye etmişti. Bilahare ailesi fidye vererek geri almak istedi. Peygamberimiz, isterse fidyesiz olarak ailesine gitmesi hususunda onu muhayyer bıraktı. O ayrılmak istemeyince Hz. Muhammed (a.s.m.) onu evlat olarak ilan etti. Hz. Peygamber, Zeyd’in, halası Ümeyme’nin kızı Zeyneb ile evlenmesine vesile oldu. Fakat Zeyneb, köle asıllı olan Zeyd’i kendisine denk saymadığından, işin başından beri onunla uyum sağlayamadı. Sonunda Zeyd Hz. Peygambere gelip evliliğe son vermek istediğini söyledi. Durumu izleyen Hz. Peygamber (a.s.m) bu neticeyi yerinde bulmakla beraber Zeyd’in yüzüne karşı söylemek de istemedi. “Eşini yanında tut!” diye asıl temennisini dile getirdi. Zeyd boşayıp iddetini doldurunca Zeyneb serbest kaldı. Peygamberimiz çekinmesine rağmen, Allah onunla evlenmesini emretti. Böylece evlatlık kurumunu ilga işinde Hz. Peygamber, kendi nefsinden örnek vermek imtihanı ile karşı karşıya kaldı. Hz. Peygamberin, bir gün Zeyneb’in güzelliğinin farkına varması neticesinde Zeyd’in onu boşadığı zannını uyandıran ve nakil yönünden de sahih olmayan rivayetin, muhtevası da makul değildir. Zira halası kızı olarak öteden beri tanıyıp evlenmelerinde de tam bir aracılık yapan Hz. Peygamber’in onu yeni fark ettiği iddiasını doğru bulmak mümkün değildir.  

Bu âyette işâret edilen zât, Zeyd ibn Hârise'dir. Çocukluğunda annesinden çalınıp köle diye satılmış ve Hz. Hatice kendisini satın almıştı. Hz. Hatice'nin hediye ettiği bu çocuğu, peygamberimiz âzâdedip evlâd edînmişti. Allah'ın Elçisi, Zeyd'i çok severdi. Onu evlâd edindiği gibi, âzâdlı câriyesi Ümmü Eymen ile de evlendirmiş, daha sonra da halasının kızı Zeyneb binti Cahş'ı ona nikâhlamıştı. Fakat şerefli bir âileden geldiği için bir köle âzâdlısı ile evlenmekten hoşlanmayan, sırf Allah Elçisinin hatırı için evlenen Zeyneb, bir türlü ısınamadığı Zeyd'e karşı asaletiyle övünürdü. Bir süre buna sabreden Zeyd, sonunda Allah'ın Elçisine varıp, Zeyneb'den ayrılmak istediğini söyledi. Allah'ın Elçisi de bu hoşnutsuzluğa bir son vermek için ayrılmalarını, içinden uygun bulduysa da bunu Zeyd'in yüzüne söylemedi. "Karını yanında tut!" dedi. Peygamberimizin içinde gizlediği, bu huzursuzluğun giderilmesi için, boşanmanın uygun olacağı ve sırf kendisinin hâtırına, bir köle âzâdlısı ile evlenmeğe razı olan Zeyneb'in ve âilesinin incinen onurunu onarmak amacıyla onu da temiz eşleri arasına katmak niyyeti idi. Bundan başka, uydurulan şeylerin esası yoktur. peygamberimiz, Zeyneb'in güzelliğine hayran kaldığı için onunla evlenmiş değildir. Eğer öyle olsaydı zaten kendi halasının kızı olan Zeyneb'i her zaman görüyordu. Pekalâ onu, Zeyd'den önce kendisi alabilirdi ve bundan Zeyneb'in âilesi de şeref duyardı. Zeyneb'in, Allah'ın Elçisi tarafından nikâhlanması, İslâm hukuku bakımından önemli bir hikmete dayalı idi. O zamana dek, evlâd gibi kabul edilen evlâdlığın karısıyla evlenilmezdi. Halbuki bu, hoş olmayan birtakım işlere neden oluyor ve insanları bağlayıcı bir engel oluşturuyordu. İslâm bunu kaldırıyor ve Allah, ilk önce bunu, Elçisinin uygulamasıyle halka gösteriyor ki bundan böyle evlâdlık karısıyla evlenme yasağı kalksın ve şayet evlâdlık, karısını boşarsa onun karısıyla mü'minler evlenebilsinler. Çünkü İslâm, öz oğul biçiminde bir evlâdlık anlayışını kabul etmemektedir. Evlâd, ancak insanın kendi öz oğludur. Allah'ın koyduğu yasa böyledir. İnsan birini evlâdı gibi sevebilir ama onun boşadığı karısıyla da gerektiğinde evlenebilir. Çünkü evlâd gibi sevdiği o insan, aslında kendi oğlu değil, dîn kardeşidir.  

[*] Evlatlıkların hanımları ile evlenmenin Nebi ile örneklendirilmesi.  

(14) Zeyd, Peygamberimizin âzâd ederek evlâtlık edindiği kölesiydi. Peygamberimiz daha sonra onu halasının kızı Hz. Zeynep ile evlendirmişti. Böylelikle, Peygamberimiz, âzâd edilmiş kölelerin horlandığı bir toplumda eşitlik fikrini fiilen yerleştirmeyi amaçlıyordu. Fakat eşlerin arasında denklik bulunmadığından, bu evlilik uzun sürmedi. Zeyd bu işin yürümeyeceğini anlayıp da Peygamberimize durumu açtığı zaman, o evliliği devam ettirme tavsiyesinde bulundu. Ancak daha sonra Zeyd eşini boşayıp o da iddetini doldurduğunda, Allah, Peygamberimize Zeynep ile evlenmesini emretti. Böylece, evlât edinmekle bir nesep bağının doğmadığını bildiren ve bu konudaki Cahiliyet anlayışını ortadan kaldıran İslâm dininin uygulaması da, 21’inci âyetteki “Allah Resulünde sizin için güzel bir örnek vardır” beyanı uyarınca, Peygamberimizin şahsında ortaya konmuş oldu. Hz. Ayşe, “Eğer Allah’ın Resulü Kur’ân’dan birşey gizleyecek olsaydı, bu âyeti gizlerdi” demiştir. (Tirmizî, Tefsir 33:9-16.)  

3722 This was Zayd, son of Harithah, one of the first to accept the faith of Islam. He was freedman of the Prophet, who loved him as a son and gave him in marriage to his own cousin Zaynab. The marriage however turned out unhappy. See next note. 3723 Zayd's marriage with the Prophet's cousin Zaynab, daughter of J ahsh, did not turn out happy. Zaynab the high-born looked down upon Zayd the freedman who had been a slave. And he was not comely to look at. Bom were good people in their own ways, and both loved the Prophet, but there was mutual incompatibility, and this is fatal to married life. Zayd wished to divorce her, but the Prophet asked him to hold his hand, and he obeyed. She was closely related to the Prophet; he had given a handsome marriage gift on her marriage to Zayd; and people would certainly talk if such a marriage was broken off. But marriages are made on earth, not in heaven, and it is no part of Allah's Plan to torture people in a bond which should be a source of happiness but actually is a source of misery. Zayd's wish-indeed the mutual wish of the couple-was for the time being put away, but it became eventually an established fact, and everybody came to know of it. (R). 3724 All actual facts are referred to Allah. When the marriage is unhappy, Islam permits the bond to be dissolved, provided that all interests concerned are safeguarded. Apparently there was no issue here to be considered. Zaynab had to be considered, and she obtained the dearest wish of her heart in being raised to be a Mother of the Believers, with all the dignity and responsibility of that position. Seen. 3706 to 33:28 above. 3725 The 'Iddah or period of waiting after divorce ( 2:28 , and n. 254) was duly completed. 3726 The Pagan superstition and taboo about adopted sons had to be destroyed. See 33:4-5 and notes 3671-3672 above.