Tahrîm Sûresi 3. Ayet Meali

 Rivayete göre Resûlullah, eşi Hafsa’nın evde bulunmadığı bir sırada cariyesi Mâriye’yi onun odasına almıştı. Hafsa bundan haberdar olunca üzüntüsünü belirtmiş ve darılmıştı. Resûlullah da Hafsa’ya, bundan böyle Mâriye’yi yatağına almayacağını söylemiş ve bunu gizli tutmasını tenbih etmişti. Hafsa ise bu konuyu Hz. Âişe’ye açıklamış, bunun üzerine bu âyet nâzil olmuştur. Başka bir rivayete göre Hz. Peygamber, irtihalinden sonra hilâfete sırasıyla Ebubekir ve Ömer’in geçeceklerini söylemiş, Hafsa, Hz. Peygamber’in bu sırrını Hz. Âişe’ye söyleyince durum vahiyle Hz. Peygamber’e bildirilmiş ve âyette zikredilen konuşma cereyan etmiştir.  

Peygamberle ilişkili olarak "hadis" (söz) kelimesi iki kez kullanılır. Biri burada diğeri ise, 33:53 ayetindedir. Burada, Peygamberden işitilen hadisin başkalarına yayılması eleşitiriliyor, 33:53 ayetinde ise, hadislerin dinlenilmesi eleştiriliyor. Geleceği bilen Allah, Hadis, Sünnet ve İcma denilen üçlemeyi Kuran'a şirk koşanları her yönüyle mahkum etmektedir. Bak 33:38; 45:6.  

1- Görünür kılma, ortaya çıkarma.  

(*) Not: Bu ayetteki zaman edatı olan (وَإِذْ) üzerindeki (و) ‘’vav’’harfi, atıf edatı değil, ibtida harfidir. Bu nedenle 1 ve 3. ayetlerde anlatılanlar ayrı şeylerdir. Biri meğafirin tahrim edilmesi olayıla, diğeri de Hz. Ebu Bekir ve Hz. Ömer’in halife olmalarıyla alakalıdır. Bkz: وَإِذْ أَسَرَّ النَّبِيُّ الخ - الواو استئنافيّة) المرجع :(موسوعة إعراب القرآن الكريم : إعراب سورة التحريم –3 واوالاستئناف فهي الواو التي بعدها جملةٌ لا علاقة لها بما قبلها ) Yani burada vurgusu yapılan sır, başka bir sır olan Hz. Ebu Bekir ve Hz. Ömer’in halife olmalarıyla ilgilidir. Peki, buradaki sır nedir ve ne şekilde Hz. Peygambere bildirilmiştir? Rivayete göre: Allah Resulü (asm) zevcelerinden birine sır olarak verdiği (yani kimseye söylenmemesi gerektiğini), kendisinden sonra Hz. Ebû Bekir ve Hz. Ömer’in sırayla halîfe olabileceklerine dair kanaatini söylemesi, o vâlidemizin diğer bir vâlidemize bahsetmesi üzerine yüce Allah da ilham yoluyla bundan kendisini haberdâr etti. Hâlbuki Allah Resulü de eşine bunu kimseye söylememesini tenbih etmişti. Sonunda (peygamber bu) haberi verince (eşi) demişti ki: "Bunu sana kim haber verdi? "O da: "Bana (her şeyi) bilen, (her şeyden) haberdar olan (Allah ilham yoluyla) haber verdi" demişti. Yani burada Allah Resulü kendinden sonra kimler halife olabileceği konusunda kendi kanaat ve düşüncesini eşi (Hz. Hafsa) ile paylaşmıştır. Hz. Peygamber bunu bir kanaat ve düşünce bağlamında söylediği için gaybı bir olayla alakası da yoktur. Çünkü o, hem Hz. Ebu Bekir’in, hem de Hz. Ömer’in sahabeler tarafından ne kadar sevilip sayıldıklarını ve ikisinin de bu göreve layık olduğunu biliyordu. Bu nedenle Hz. Peygamber kendi kanaat ve düşüncesini eşine söylemiştir ve bunun sahabeler arasında ifşa edilmesini de istememiştir. Ama sonra Hz. Hafsa, bunu Hz. Aişe ile paylaşmaktan da bir sakınca görmemiştir. Veya muhtemelen Hz. peygamber, Hz. Ebû Bekir ile Hz. Ömer’in kendisini liderlikte takip etmelerine “nebevî bir istek” görüntüsü vermemek ve tersine onu toplumun (وأمرهم شوري بينهم) ‘’ve emruhum şûrâ beynehum’’ (bkz.42:38) Kur’an’ı prensibi doğrultusundaki serbest/özgür kararına bırakmak için bunun kimseye söylenmemesi istemiştir. (الله اعلم) Not: Bu sırrın ifşa edildiğini yüce Allah melek vasıtasıyla değil de, ilhamla bildirmiş/ona sezdirmiş/ olması muhtemeldir. Çünkü bu durum normal Kur’an ayetleri gibi melek vasıtasıyla bildirilseydi, o zaman risalet kapsamına gireceğinden, bu haberi veren ilahi mesajın da Kur’an’da bulunması gerekirdi. Ama bu sırrın ifşasını bildiren ilahi mesaj Kur’an’da olmadığına göre demek ki bu, risaletle alakası olmayan ilhamdır/sezgidir. Zaten ilham da peygamberin gönlüne gelen ilahi bilgi ve düşünce demektir. İşte (الله اعلم) bu sırrın ifşası Hz. Peygambere Kur’an vahyi gibi melek vasıtasıyla değil, ilham yolu ile bildirilmiştir. Bu da tıpkı yüce Allah tarafından Hz. Mûsâ’nın annesine doğrudan yapılan vahyin/ilhamın ulaştırıldığı gibi. Yani Hz. Peygambere ilham yoluyla bildirilenler risalet kapsamına girmeyip, sadece Hz. peygamberi ilgilendirir. Ayrıca buradaki ayetlerden Suudi Arabistanlı Araştırmacı İbni Kırnas, vefat eden Hz. Hatice dışında Hz. Peygamberin Medine de sadece üç (3) tane eşi olduğunun bilgisini çıkarıyor. Yani gelenekselcilerin rivayet ettikleri gibi Hz. Peygamberin dokuz (9) tane eşi yoktu. ( الله اعلم) Arapça bilenler aşağıdaki açıklamalara da bakabilirler: قوله (واذ أسر) الواو مستأنفة، (إعراب سورة التحريم - القرآن الكريم) واو الاستئناف (واو الابتداء): هي الواو الواقع بعدها جملة لا علاقة لها بما قبلها معنى وإعرابا (من ويكيبيديا) والواو عاطفة قصة على قصة لأن قصة إفشاء حفصة السرّ غير قصة تحريم النبي صلى الله عليه وسلم على نفسه بعض ما أحلّ له.( التحرير والتنوير) وقال الكَلبيّ: أسرّ إليها أن أباك وأبا عائشة يكونان خليفتيّ على أمّتي من بعدي؛ وقاله ابن عباس. قال: أسرّ أمر الخلافة بعده إلى حفصة فذكرته حفصة... كره رسول الله صلى الله عليه وسلم أن ينشر ذلك في الناس. {فَلَمَّا نَبَّأَتْ بِهِ} أي أخبرت به عائشة لمصافاة كانت بينهما،... {وَأَظْهَرَهُ ٱللَّهُ عَلَيْهِ} أي أطلعه الله على أنها قد نَبَّأت به الخ (الجامع لاحكام القرآن - القرطبي) والآيات تخبرنا أن الرسول أسر لأحدى أزواجه شيئاً، فأخبرت به بقية الأزواج. فجئن يسألنه عن حقيقة ما وصل لأسماعهن، ويطالبن بتفسير. فاعترف ببعضه وأعرض عن بعضه الآخر ثم ذهب إلى زوجته التي أسر إليها الخبر، وعاتبها على نشره. وعندما سألته عمن أخبره، قال لها أن الله هو من أنبأه بذلك. ليس إدعاءً بأن وحياً أخبره، ولكنه استعارة تعني أنه علم بتوفيق من الله. وهو أسلوب من المعتاد استخدامه. يقال: كيف اهتديت إلى هذا البيت؟ فتجيب: هداني الله إليه. (الباحث ابن قرناس) ولو أخذنا بعين الاعتبار أن الحدث الذي تتكلم عنه سورة التحريم، علمت به كل زوجات الرسول، فعددهن سيكون، كما يلي:الزوجة التي أسر الرسول لها الخبر، إضافة لبقية الزوجات.وعدد الزوجات الباقيات هو اثنتين، كما هو مذكور في قوله تعالى: " إِن تَتُوبَا إِلَى اللَّهِ فَقَدْ صَغَتْ قُلُوبُكُمَا ) ".ويكون المجموع ثلاث زوجات فقط في المدينة. واحدة بالتأكيد أم المؤمنين عائشة، والثانية مطلقة زيد، أما الثالثة فلا نعلم متى تزوجها، ولم يذكر اسمها في القرآن، ولا ما يعين على التعرف عليها.ويكون رسول الله عليه الصلاة والسلام قد تزوج بأربع نساء على أكثر تقدير، طوال حياته. واحدة في مكة، هي خديجة التي توفيت قبل الهجرة. وجمع ثلاث زوجات في وقت واحد، وتوفي عنهن في المدينة وما يؤكد ذلك هو أن مسجد رسول الله عند بنائه في بداية الهجرة، كان ملحقاً به حجرة واحدة، كبيت له عليه الصلاة والسلام، وكان ذلك قبل زواجه في المدينة بأي امرأة. ثم زيد عدد الحجرات في آخر حياته. مما يعني أنه كان يتم بناء حجرة لكل زوجة يتزوجها الرسول، لتكون بيتاً لها. ولابد أنه لما توفي كان هناك حجرة لكل زوجة، من الزوجات الثلاث، وحجرة رابعة له، عليه الصلاة والسلام. (عدد أزواج النبي - الباحث ابن قرناس).  

[3] Niçin sırrı ifşa ettin diye sordu. Bu kısım; Marya'nın tahrimi veya bal şerbeti hususu keyfiyetiydi.[4] Yüzüne vurmadı, sormadı, bu kısım da Ebu Bekir ve Ömer Hazretlerinin hilâfetleri haberi idi. Bir fesat çıkmasın diye bunun intişarını istemedi.  

(Nakledildiği üzere Peygamber (s.a.a) Hafsa’ya ait olan bir günde Mariye ile birlikte oldu. Hafsa bunu duyunca rahatsız oldu. Bunun üzerine Peygamber (s.a.a) şöyle buyurdu: “Ben senin hoşnutluğun için bundan böyle Mariye ile birlikte olmayacağım. Ama sen de bunu Aişe’ye haber verme.” Buna rağmen Hafsa, olup bitenleri Aişe’ye söyledi.)  

Bir rivayete göre konu bir bal şerbeti olayı ile Hz. Mâriye hakkındadır. Diğer bir rivayete göre bu konu Hz. Muhammed’in kendisinden sonra devleti kimin idare edeceğiyle ilgili isteği veya öngörüsü olabilir. Hz. Muhammed’in bu öngörüsü elbette müslümanlar arasında çok önemli bir kanaat belirlemesi olarak görüleceği için, onu eşlerinden birisine, rivayete göre Hz. Mâriye’ye veya Hz. Hafsa’ya sır olarak bildirmişti. Fakat bu sırrı Hz. Muhammed’in diğer eşlerine veya bir kısmına söyleyince Hz. Muhammed’in onunla birlikte olmayıp kendisinden ayrı kalmayı tercih etmesi, onunla birlikteliği kendisine haram kılması buradaki mesajı içermektedir. Böyle bir yemin doğru görülmemiş ve bozulması emredilmiştir.  

1 Âyette sır buyrulmakla, bunun karı koca arasında kalması gereken bir söz olduğu anlaşılmaktadır. Allah, âyette o eşin ismini de bu sözün ne olduğunu da bildirmeyerek, aile sırlarının bilenler tarafından dahi ifşa edilmesinin câiz olmayacağına işaret buyurmaktadır. O halde doğrusu bunların kim ve ne olduğunu Allah bilir deyip tecessüs yapılmamasıdır.  

3 Bkz. sure 2. not 21.4 Lafzen, “onun bir kısmından geri durmuştu” [yahut “mani olmuştu”]. Bu gizli bilgi olayı konusunda güvenilir bir Hadis yoktur. Ancak bazı ilk dönem otoriteler, bunu, Hz. Peygamber’in kendisinden sonra Ebû Bekir ile Ömer b. Hattâb’ın Müslüman toplumun liderliğine geçecekleri şeklindeki üstü kapalı tahmini ile ilişkilendirirler; bu haberi ilk öğrenenin Hz. Ömer’in kızı Hz. Hafsa, haberi bildirdiği hanımının ise Ebû Bekir’in kızı Hz. Ayşe olduğu söylenmektedir (İbni ‘Abbâs ve Kelbî’den naklen Beğavî; aynı zamanda Zemahşerî). Bu yorum doğru ise, Hz. Peygamber’in neden “bir kısmını [ötekilere] bildirdiğini, bir kısmına da hiç değinmediği”ni açıklar: Çünkü, gizli haber bir kere ifşa edildikten sonra Hz. Peygamber’in onu toplumdan gizlemesinin artık bir yararı yoktu; ancak yine de özellikle kapalı terimlerle bu haberi anlattı -muhtemelen Ebû Bekir ile Hz. Ömer’in kendisini liderlikte takip etmelerine “nebevî bir istek” görüntüsü vermemek ve tersine, onu toplumun, emruhum şûrâ beynehum (bkz. 42:38) Kur’ânî prensibi doğrultusundaki serbest/özgür kararına bırakmak için.5 Yani, bu kadının Hz. Peygamber’in güvenine layık davranmadığını/sırrını tutmadığını.  

[5173] Hadîs, bir eylemi bildiren hadsân’dan türetildiği için söze nisbeti mecazidir. Asıl mânası fiilidir ve “Bir olayı haber veren söz” demektir. [5174] Bu âyetin iniş nedenine dair haberler muhteliftir. Bir rivayete göre bu âyet, Allah Rasûlü’nün kendisinden sonra İslâm toplumunun liderliğini Hz. Ebubekir ve Hz. Ömer’in üstleneceği sırrının ifşası üzerine nâzil olmuştur (Âlûsî). Bizce bu, âyetin ana konusu olan Allah Rasûlü’nün haram kılmasını açıklamaz. Tefsirlerde ayrıntısı anlatılan bal şerbeti rivayeti ise, aslında aşağıdaki ana olayın bir devamı gibi görünmektedir. Zira aşağıdaki olay olmadan, sırf bir bardak bal şerbetinden dolayı, hadise, hakkında âyet inecek kadar ciddi sonuçlar üretemezdi. Geriye bağlamla örtüşen şu olay kalıyor: Allah Rasûlü, oğlu İbrahim’in annesi Mısırlı Mariye ile, onun kaldığı hane uzakta olduğu için Hz. Hafsa’nın yokluğunda onun odasında birlikte olmuştur. Hz. Hafsa durumu fark eder ve tepki gösterir. Allah Rasûlü Hafsa’nın bu aşırı tepkisine karşı tepki olarak bir daha Mariye ile beraber olmayacağına dair yemin eder. Bu sırrını Hafsa’ya söyler ve durumu Âişe’ye söylememesini tembih eder. Allah Rasûlü’nün eşleri arasındaki saflaşmada Hafsa ile Âişe aynı safta yer almaktadır. Hafsa Allah Rasûlü’nün kendine verdiği sırrı aynı safta yer aldığı Âişe’ye ifşa eder. Olayın devamı âyette aktarıldığı gibi cereyan eder (Taberî ve İbn Kesir; ayrıca haberi Nesâî ve Taberânî rivayet etmişlerdir). Buhari şarihi İbn Hacer de Fethu’l-Bârî’de âyetin sebebi olarak bu şıkkı tercih etmiştir (VIII, 657). [5175] Azharahullahu ‘aleyh, “duruma el koyup oyunu bozunca” zımnî anlamını içerir. Muhtemelen Allah Rasûlü, yeminini bildirip o yemine neden olan olayı anlatmamıştı. [5176] İki ihtimal vardı: Ya Hz. Âişe, ya da vahiy meleği. Burada ele alınan, eşlerin birbirlerinin sırrını ifşa etmesinin büyük bir hata olduğudur. Onun için isimler arkaya atılmış, olayın kendisi değil, olaydan çıkarılacak ahlâkî ders öne alınmıştır. Amaç tarih yazmak değil, ahlâk inşâ etmektir. [5177] ‘Alîm ve Habîr, verilen örnek “söz” ve “olay” unsurunu ayrı ayrı içerdiği için birlikte gelmiştir. Açılımı: Sözlerin arkasında yatan maksadı bilendir, olayların arka planından haber alma işinde uzman olandır. Habîr ismi, hibre (uzmanlık) sahibine verilir.  

5532 Who these two consorts were, and what was the matter in confidence which was disclosed, we are not expressly told, but the facts mentioned in n. 5529 above will help us to understand this passage. The sacred words imply that the matter was of great importance to the principle involved, but that the details were not of sufficient importance for permanent record. For the lessons to be drawn, see the notes following. 5533 The moral we have to draw is manifold. (1) If anything is told to us in confidence, especially by one at the head of affairs, we must not divulge it to our closest friend. (2) If such divulgence is made in the most secret whispers, Allah's Plan is such that it will come to light and expose those guilty of breach of confidence. (3) When the whispered version is compared with the true version and the actual facts, it will be found that the whispered version is in great part untrue, due to the misunderstanding and exaggeration inevitable in the circumstances. (4) The breach of confidence must inevitably redound to the shame of the guilty party, whose surprise only covers a sense of humiliation. See next note.