Nûr Sûresi 60. Ayet Meali

Kur’an, toplumun çekirdeğini oluşturan kadın ve erkeği inançlarındaki ve ahlakî gelişimlerindeki mükemmelliği esas alarak namuslu, iffetli ve ahlaklı olmaları konusunda eğitmektedir. Her iki tarafı da “şehevi hisleri tahrik edecek ve cinsel arzuları harekete geçirecek davranışlardan uzak durmaları konusunda uyarmaktadır. Ayette, “evlenme arzu ve ümidi kalmamış (ihtiyar) kadınların” dikkat çekmeyecekleri için kılık kıyafet konusunda diğer kadınlara nazaran daha rahat olabilecekleri vurgulanmaktadır. Ziynet yerlerinden kasıt, kadınların cinselliklerini ön plana çıkaran ve erkeklerin şehevi hislerini tahrik eden uzuvlarıdır. Kadın, dişiliğine değil, kişiliğine önem vermelidir. İffetin muhafazası ve ırzın korunması Kur’ânî bir emirdir. Nur, 24/31. ayetine bakıldığında bu konu çok daha iyi anlaşılacaktır.   

 Bu sûrenin 31. âyetinde kadınlar için örtünmenin gerekliliği ve bunun ne şekilde ve kimlere karşı olacağı, istisnalar verilmek suretiyle belirtilmişti. Ayrıca orada «zînet» tabirinden ne kasdedildiği hakkında tefsircilerin görüşlerine de kısaca yer verilmişti. Kadının, kocasına güzel görünmek için süslenmesi ve açılması dînen mübah, hatta tavsiyeye şâyan görülmüştür. Ancak, özellikle 31. âyette sıralanan yakınlar dışında kalan yabancı erkeklere güzel görünmek için süslenmek, hususiyle açılıp saçılmak, genç olsun yaşlı olsun, bütün müslüman ve hür kadınlara haramdır. Bununla beraber, bu âyette yaşlı kadınların da diğer kadınlar gibi davranmaları tavsiye edilmekle birlikte, giyim ve örtünme hususunda onlara, belli şartlara bağlı olarak daha serbest hareket etme imkanı getirildiği görülmektedir. Bu ruhsat, yaşlı kadınların kadınlık câzibelerini artık büyük ölçüde kaybetmiş olmalarından ve bir mefsedete yol açmaları ihtimalinin ortadan kalkmış bulunmasındandır.  

[1] Hayızdan, nifastan kesilmiş, güzellikten eser kalmamış ihtiyar kadınlar.[2] Ferace, hırka, baş örtüsü gibi zâhir olan elbiselerini.[3] Çünkü töhmet yoktur.[4] O esvaplarını da bırakmamaları daha iyidir. Çünkü bu muamelede fesat kapısını kapamak vardır.[5] Her sözünüzü işitir, işlerinizi hakkıyle bilir.  

Ayette geçen [el-kavâ‘ıdü mine’n-nisâi] ifadesi “oturan (yaşlı) kadınlar”, “oturmuş, çocuktan kesilmiş kadınlar” gibi anlamlara gelmekte, sonrasında gelen [ellâtî lâ yercûne nikâhan] ifadesi ise “cinsel cazibesini kaybetmiş”, “evlenme arzusu duymayan” anlamlarını içermektedir. Bu kullanımlar ayetteki ayrıcalıklı düzenlemenin toplumsal hayatta herhangi bir istismara kapı aralama ihtimali kalmayan yaşlı kadınlara özel olduğunu ortaya koymaktadır.,Bu ayette nikâh arzulamayan yaşlı kadınların dış elbiselerini çıkarabilecekleri, ancak her hâlükârda iffetli kalmalarının kendileri için çok daha hayırlı olacağı ifade edilmektedir.,Yüce Allah yaşlı kadınlara özel bir esneklik ortaya koysa da yine de bir sınırlandırma yapmakta, önceki cümlede olduğu gibi bu çerçevede “ziynetlerini açıp saçmamalarını” hükme bağlamakta, bu cümlede ise her şeye rağmen “iffetli davranmalarının kendileri için mutlak anlamda hayırlı olacağını” ifade etmektedir. Yaşlı kadınlar elbette gençlerden farklı olduğu için kendilerine alternatif bir hüküm getirilmekte, ancak temel hedef olan iffetli davranışın her durumda akıllarda ve gündemde bulunması gerektiği özellikle hatırlatılmaktadır.  

1 (مُتَبَرِّجَاتٍ) kelimesi lügatte göstermek, sergilemek anlamına gelir. Yani yabancı erkekler önünde güzellik ve süslerini sergilemek veya teşhir etmek demektir. Bir Müslüman kadının meşru yollarla ailesi içerisinde süslenmesi haram değil, bunları yabancı erkekler önünde sergilemesi, haramdır. 2 Yani bu, çıplak kalmak değil, vücutlarını ve ziynetlerini daha dikkatlice gizlemek için kullanılan dış elbiselerini giymemek demektir.  

83 Bu bağlaç, kanaatimizce, başında yer aldığı ayetin daha önce vahyedilen bazı pasajlarla, yani her ikisi de Müslüman kadınların giyim kuşamda gözetmeleri gereken iffet ve tevazu ölçülerine işaret eden yukarıdaki 31. ayetle ve 33. surenin 59. ayetiyle bağlantılı olduğunu belirtmek içindir; ve dolayısıyla bu pasaj, surenin bu kısmında ayrı bir “bölüm” olarak ele alınmalıdır.84 Lafzen, “cinsî birleşmeye arzu [ya da “umudu”] kalmamış olanlar” -nikâh’ın anlamı, bu anlam örgüsü içinde, açıkçası budur. Bu isim ve türemiş olduğu fiil her ne kadar Kur’an’da hemen her zaman “evlilik” ya da “evlenme” anlamında kullanılıyor olsa da, bunun şüpheye yer bırakmayan istisnaları vardır. Sözgelimi sözcüğün yenkihu fiil formunun bu surenin 3. ayetindeki geçiş tarzı bu istisnalardan biridir (bkz. yukarıda ilgili 5. not). Bu istisnalar Cevherî ya da Ezherî (sonraki Lisânu’l-‘Arab’da zikredilmektedir) gibi bazı Arap filologların “Arap konuşma dilinde nikâh’ın anlamı cinsî birleşme (vat’)dir” yolundaki görüşlerini doğrulamaktadır.  

[3062] Nikâh kelimesinin buna yakın bir karşılığı ve açıklaması için bkz: Âyet 3, not 7. [3063] Lafzen: “ziyneti”. Buna “dişiliği” veya “güzelliği” anlamları da verilebilir. Teberruc için bkz: 33:33, not 42. [3064] Lafzen: “Giysilerini”. Şa’bi’ye göre Ubey b. Ka‘b bu ibâreyi min siyabihinne şeklinde okumuştur (Taberî). Tercihimiz bu okuyuşa dayanır. [3065] İlk otoriteler tarafından farklı yorumlara konu olan bu âyette çıkarılmasına şartlı izin verilen giysi Süddî ve üstatlarına göre başörtüsüdür (Râzî). Daha başka müfessirlere göre de “giysilerinden bir kısmı” ile kastedilen başörtüsüdür (İbn atıyye ve Kurtubî). Bu âyet Ahzâb 59’daki cilbâb ile değil bu sûrenin 31. âyetindeki humur ile ilgilidir. Bu yaklaşım, başörtüsü emrinin gerekçeli bir emir olduğu görüşüne dayanır. Söz konusu gerekçe kadın cazibesini bireysel alanda tutup kamuya açmama, bu yolla hem kadın-erkek ilişkisine saygınlığı ihlal etmeyen bir mesafe getirme, hem cinsler arası ilişkinin dişilik değil kişilik üzerinden kurulmasını sağlamadır. [3066] Parantez içi ibâreler Taberî’nin Übey b. Ka’b’tan nakline dayanmaktadır. Belirsiz formla kullanılan sıfatları bu şekilde çevirimiz için bkz: Âyet 58, not 91. Bu âyet, konu itibarıyla 31. âyetin kapsamına dahildir. Fakat kendisinden sonraki âyet için de geçerli olduğu gibi, daha önce getirilen hükümlerin kapsamının gereksiz yere genişletilmesini de önleme amacı taşımaktadır.  

3040 For elderly women in the home the rules of dress and decorum are not so exacting as for younger women, but they are also enjoined to study modesty, both because it is good in itself, and as an example to the younger people. 3041 Another example of a refrain: see n. 3039 above. Verses 58 and 59 were closer connected: their refrain was practically identical. This verse, though ancillary, is less closely connected; its refrain comes in like a half note melody.