Nûr Sûresi 58. Ayet Meali

Bu üç vakit, sabahleyin ve öğleyin uykudan uyanıp kalkmak ve geceleyin soyunup yatmak zamanlarıdır.  

Ayet-i Kerimede bahsi geçen üç vakit, insanların uykuya çekilecekleri, dolaysıyla elbiselerini çıkaracakları vakitlerdir. Mahremiyete azami derecede ehemmiyet veren İslamiyet, ilerde ahlaki çöküntülere sebep olabileceği gerekçesiyle olgunluk çağına gelmemiş çocukların bile gelişigüzel büyüklerin özel mekânlarına girmesini yasaklıyor. Mahremiyetin korunması demek avret yerlerinin gösterilmemesi demektir. Avret yerleri, yetişkinlerin kocalarından ya da zevcelerinden ve hastalık halinde hekimlerden başkasına, hayâ ve iffet gereği göstermemeleri gereken yerlerdir.  

 Bazı tefsirlerde, bu âyetin inmesine sebep teşkil eden olay kısaca şöyle nakledilir: Hz. Peygamber, bir öğle vakti Müdlic adlı bir sahâbîyi göndererek Hz. Ömer’i huzuruna çağırdı. Müdlic, Hz. Ömer’in odasına izinsiz girmişti. Oysa Ömer (r.a.) uyuyordu ve muhtemelen üzeri açılmıştı. Uyandırıldığında Ömer’in canı sıkılmış ve gönlünden, «Keşke böyle zamanlarda izinsiz girmek yasaklansa!» şeklinde bir temenni geçmişti. Resûlullah (s.a.)’ın huzuruna vardığında bu âyetin henüz inmiş olduğunu öğrenen Ömer, Allah’a hamdetti.  

Kuran namaz hakkında detaylı bilgi içermektedir. Elinizdeki çevirinin son bölümünde yer alan "Kuran'a Göre Nasıl Namaz Kılabiliriz" başlıklı Not ilgili ayetleri incelemektedir. Sabah ve Akşam namazları için ayrıca bak 11:114; 17:78; 38:32.  

1- Yeminle hak sahibi olduğunuz anlamına gelen “Ma melaket eymanukum” deyimine “sağ elinin” sahip olduğu anlamı da verilmektedir. Bu deyim, “antlaşma yoluyla sahip olunan” demektir. El, deyim olarak “güç” demektir; güç yolu ile “üzerinde yetkili olma hakkına” sahip olduğunuz, antlaşma yoluyla sahip olunanlar, sorumluluğu üstlenilenler, bakmakla yükümlü olunanlar, meşru şekilde sahip olunanlar, himayeniz altında olan, sorumluluğunu üstlendiğiniz gibi anlamlara gelmektedir. 2- Sabah namazı. 3- Akşam namazı. 4- Mahremiyet vakti. Özel zaman. Araplar genellikle gün ortasında öğle uykusuna yatarlardı.  

(*) Yeminle hak sahibi olduğunuz anlamına gelen “Ma melaket eymanuküm” deyimine “sağ elinin” sahip olduğu anlamı da verilmektedir. Bu deyim, “antlaşma yoluyla sahip olunan” demektir. El, deyim olarak “üzerinde yetkili olma hakkına” sahip olduğunuz, antlaşma yoluyla sahip olunanlar, sorumluluğu üstlenilenler, bakmakla yükümlü olunanlar, meşru şekilde sahip olunanlar, himayeniz altında olanlar veya emir ve sorumluluğunuz altında çalıştırdığınız kimseler anlamlara gelmektedir. İşte ‘’bu vb. ayetlerle ilgili meallerde geçen ‘’ma meleket’’ ifadesinin köle, cariye veya esirlerle bir ilgisi yoktur, yani ilgili mealler hatalıdır. Arapçada köle, cariye ve hizmetçinin karşılığı, ) (عبد أمة’’abd ve emet’’tir. Oysa ne burada ne de benzer ayetlerde böyle bir ifade yoktur. Kur’an’da (عبد) kökü ve onun farklı türevleri 275 yerde geçer. Nasıl ki kadın kölenin ve kadın hizmetçinin Arapça karşılığı أَمَةٌ kelimesidir, Türkçedeki "erkek köle"nin ve erkek hizmetçinin Arapçadaki karşılığı da "abd" (عَبْدٌ) kelimesidir. Yani ‘’ma meleket’’ne kölelerdir ne de cariyeler!  

[2] Yataktan kalkılıp elbise giyilecek zaman.[3] Yatılacak zaman.[4] Yani halvet saatleridir. Bu vakitlerde açık, saçık oturulabilir.[5] En muvafıkını bilir, her şeyi yerli yerine kor.  

23 Yatak odalarına giriş çıkışlar, istirahat veya uygun olmayan zamanlarda izne tabidir.  

Burada geçen [salâtü’l-fecr] ve [salâtü’l-‘işâ’] ifadeleri namazları içerse de maksat sabah ve yatsı vakitlerindeki bütün ibadetlerdir.,Bu ayet aile içindeki tavır ve davranışların nasıl olması gerektiğine dair çok esaslı uyarılar içermektedir.,Bu ayette aile içi ilişkilerde dikkat edilmesi gereken bazı konular gündeme getirilmektedir.  

1 İster kız, ister erkek olsun fark etmez.2 Avret: Kelime olarak “tehlike ve meşakkat yeri, eksik, gedik, açık, açılıp görünen şey” anlamına gelir. Fıkıh terimi olarak avret, insan vücudunda görünmesi ve gösterilmesi günah sayılan, namazda ve namaz dışında örtülmesi farz ve başkalarınca bakılması haram olan yerlerdir. Erkeğin avret yeri Hanefî, Mâlikî, Şâfiî ve Hanbelîler’in oluşturduğu cumhûru fukahâya göre göbekle diz kapağı arasıdır. Ancak Hanefîler diz kapağının da avret yerine dâhil olduğunu ve bunun ihtiyat ve takvâya daha uygun olacağını kabul ederler. Bu konudaki görüş ayrılığına mesnet teşkil eden deliller daha çok hadislerdir. Çünkü âyet-i kerîmelerde avret yerinin sınırını açıkça belirleyen bir hüküm yoktur. Kadının örtmesi gereken yerleri Hanefî, Mâlikî, Şafiî ve Hanbelîler’deki hâkim görüşe göre elleriyle yüzü dışındaki bütün vücududur. Hz. Âişe’nin kardeşi Esmâ binti Ebî Bekir, üzerinde ince bir elbise olduğu halde Rasûlullah’ın huzuruna girdi. Rasûlullah ondan yüzünü çevirdi ve: “Ey Esmâ, kadın âdet yaşına ulaşınca şurası ve şurası müstesna artık onun -yabancılar tarafından- görülmesi doğru olmaz” buyurdu. Hz. Peygamber bunu söylerken ellerini ve yüzünü işaret etti. (Ebû Dâvûd) Bu hadis, kadının elleri ve yüzü dışındaki bütün vücudunun avret olduğunu ortaya koymaktadır. “Avret yerini örtmek” anlamına gelen “setr-i avret” namazın şartlarından biridir. Kişi örtünme imkânı bulur da örtünmeden namaz kılarsa namazı sahih olmaz. Karı ile kocanın birbirinin vücutlarına bakmaları konusunda herhangi bir sınırlama yoktur. Erkek, erkeğin avret yeri dışında kalan yerlerine, kadınlar da -erkeklerde olduğu gibi- birbirlerinin göbekle diz kapağı arası dışında kalan yerlerine bakabilirler. Kadın oğlu, babası, dedesi, kardeşi, amcası, dayısı, kayınpederi ve damadı gibi kendisine nikâhı ebediyen haram olan mahremleri yanında, ziynet yeri sayılan saçını, başını, boynunu, gerdanını, dirsekten aşağı kollarını, ayaklarını ve bacaklarının diz kapağından aşağı kısmını açık bulundurabilir. Bakılması mubah olan bu yerlere sözü edilen mahremlerin dokunmaları da mubahtır.3 Bu üç vaktin dışında sizin de odalarınızda giyinik vaziyette olmanız gerekir. 4 Peygamber (s.a.v) Ensar’dan Müdlic b. Amr isimli bir çocuğu çağırmak için öğle vakti, Hz. Ömer’in evine gönderdi. Bu çocuk Hz. Ömer’in yanına girdiğinde, Hz. Ömer (r.a)’ı başkasının görmesini istemediği bir durumda, gördü. Bunun üzerine Hz. Ömer, Peygamberimize gelerek, “Ey Allah’ın Rasûlü! Keşke Allah, evlere girerken izin alma hususunda emir ve yasaklar gönderse…” dedi. Bu âyet, bu olay üzerine indirildi. (Vâhidî)  

77 İnsan hayatının toplumsal ve bireysel -aynı zamanda maddî ve manevî- yanlarının ayrılmaz bir bütün teşkil ettiği ve dolayısıyla bunların birbirinden bağımsız olarak ele alınamayacağı yolundaki Kur’ânî ilkenin bir uzantısı olarak söylem, yeniden, surenin baş kısımlarında vaz‘edilen ve toplumsal davranışlara çeki düzen veren bazı kuralların mütalaasına dönmektedir. Bu pasajda, 27-29. ayetlerde temas edilen bireysel ve kişisel mahremiyet teması ele alıp işlenmektedir.78 Lafzen, “sağ ellerinizin malik olduğu kimseler” -ilk ağızda ve genel olarak erkek ve dişi köleleri işaret eden bir ifade. Bununla birlikte, Kur’an’da kölelik zaman içinde ortadan kaldırılması gereken tarihî bir vaka olarak görüldüğüne göre (karş. bu surenin 33. ayeti hk. 46 ve 47. notlar; ayrıca, 2:177 hk. 146. not), yukarıdaki ifade, kişinin hukuken sorumlu olduğu yakınlarına, kadın erkek hizmetçilere ilişkin genel bir atıf olarak ele alınabilir. Yine bir başka yoruma göre, mâ meleket eymânukum ifadesi, bu anlam örgüsü içinde, kişinin “nikah yoluyla sorumluluğu altına aldığı kimseleri” de işaret ediyor olabilir (karş. 4:24 ve ilgili 26. not).79 Yani, arada kan bağı olsun olmasın bütün çocuklar.80 Kur’an’da bir kerecik ve burada geçen zahîr (lafzen, “günün ortası” yahut, bazan “öğlen sıcağı”) terimi, yatsı namazından sonraki, sabah namazından önceki dinlenme vaktinin mukabili olarak “gündüz vakti” anlamında deyimsel bir ifade olarak kullanılmış olabilir; bunun içindir ki bu terimi biz “gün ortasında” ifadesiyle aktarmayı uygun bulduk.81 Lafzen, “sizin için üç örtüsüz/korunmasız [vakit]” (selâse ‘avrâtin). Bu ibare hem lafzî hem de mecazî anlamıyla anlaşılmalıdır. ‘Avret terimi, lafız olarak yetişkinlerin kocalarından ya da zevcelerinden ve hastalık halinde hekimden başkasına, haya ve iffet gereği, göstermemeleri gereken yerleri için kullanılır. Deyimsel ya da mecazî anlamıyla da terim kişinin ruhen ve manen uluorta açığa vurmaması gereken hususiyetlerine işaret için kullanılır. Ayette iki kere kullanılan “üç” sayısı ise, metnin anlam akışı içinde, şüphesiz, kesin ve sayısal bir kıymet bildirmekten çok, kocalar, zevceler ve çocuklar da dahil, ailenin çok yakın üyelerinin bile mahremiyete ya da hususiyete dikkat ve riayet göstermeleri gereken hallerin tabiatındaki tekrara dikkat çekmek içindir.  

[3056] Çevirimizin gerekçesi ve ibârenin mahiyeti için bkz: 4:24; 33:52 ve 47:4, ilgili notlar. [3057] Bu iki zümre, 31. âyette yakın akrabalarla birlikte sayılarak mahremiyet konusunda ayrıcalıklı sayılmıştı. Parantez içerisindeki “dahi” açıklaması, bu talimatın söz konusu ayrıcalığa getirilen bir istisna teşkil ettiğini göstermek içindir. [3058] “Üç kez” anlamına gelen selâse merrât ibâresini kendisinden hemen sonra gelen min açmaktadır. Buna göre bu ibâre “izin sayısını” değil “izin zamanını” gösterir. [3059] Belirsiz formdaki ilâhî sıfatlar, daha çok, âyetin içerisinde yer aldığı pasajda ele alınan konuyla doğrudan ilişkilendirilmelidir (Krş: Taberî). Parantez içi açıklamamız bu mülahazadan kaynaklanmaktadır (Krş: 9:102, not 129). Parantez içi açıklama Mülk sûresinin 14. âyetine dayanmaktadır.  

3033 We now come to rule of decorum within the family circle in refined society. Servants and children have rather more freedom of access, as they come and go at all hours, and there is less ceremony with them. But even in their case there are limitations. During the night, before morning prayer, i.e., before dawn, they must discreetly ask for permission before they enter, partly because they must not unnecessarily disturb people asleep, and partly because the people are then undressed. The same applies to the time for the midday siesta, and again to the time after night prayers, when people usually undress and turn in to sleep. For grown-ups the rule is stricter: they must ask permission to come in at all times (24:59). 3034 This would mean slaves in a regime of slavery. But the principle applies to all personal servants, who have to render personal service to their masters or mistresses by day and by night. 3035 I have translated "come of age" euphemistically for "attain the age of puberty". 3036 It is mark of refinement for ladies and gentlemen not to be slipshod or vulgarly familiar, in dress, manners, or speech; and Islam aims at making every Muslim man or woman, however humble in station, a refined gentleman or lady, so that he or she can climb the ladder of spiritual development with humble confidence in Allah, and with the cooperation of his brothers and sisters in Islam. The principles here laid down apply, if they are interpreted with due elasticity, even if social and domestic habits change, with changes in climate or in racial and personal habits. Punctilious self-respect and respect for others, in small things as well as great, are the keynotes in the simple rules of etiquette.