Nisâ Sûresi 171. Ayet Meali

bk. Kur’an-ı Kerim, 1/4, 2/116; 3/39, 45, 59; 5/75, 116; 9/31; 19/88-89; 21/91; 43/59; 66/12; 109/6.  

[89] Dinde aşırılık ve Hıristiyanlar örneği hakkında geniş bilgi için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, V, 465-471.  

Bkz. 1/4, 2/116, 3/45, 59, 5/75, 9/31, 19/88-89, 21/91, 43/59, 66/12, 109/6Ayette Kitap Ehlinden kastedilenler Hristiyanlardır. Çünkü ayet muhteva olarak Hıristiyanların yanlış inanışlarını ve iddialarını içermektedir.Hristiyanların çoğu Allah’ın hem bir hem de üç olduğuna inanırlar ve onlara göre teslis Hristiyanlığın esasıdır. “Teslis” kelime olarak, üçleme, üçe çıkarma anlamına gelir. Hristiyanlıkta “teslis” genel olarak Allah’ın tek âlemde ayrı, eşit ve tek cevherli üç kişi (Baba, Oğul, Rûh’ul-Kudüs) olduğu şeklinde tarif edilmektedir. Buna göre Allah “baba”, Hz. İsa "Oğul", Ruhu'l-Kudüs ise; “Hz. Meryem'e Allah tarafından ilkâ edilen ruhtur. Yani Ruhu’l-Kudüs baba tanrıdan çıkıp İsa’nın cesedi ile birleşmiştir. Oysa Hz. Meryem’e üflenen “ruh” diğer insanlara üflenen ruhtan farklı değildir. Zira “minhu”daki “min”harf-ı cerri “ba’zıye” için değil, “beyaniye” içindir. Yani Allah’ın kendi ruhundan bir parça değil, diğer insanlara verilen ruh gibi İsa’ya da verilen bir ruhtur.Bazı Hristiyanlar da Hz. İsa’nın hem tanrısal hem de insani doğasına iman ederler. Bunlar da Hz. İsa için oğul tanrı, insan cesedine girerek Hz. Meryem’den doğmuştur diyorlar. Yani onun hem doğduğuna hem de ilah (oğul tanrı) olduğuna inanıyorlar.  Diğer bazıları ise, Hz. İsa’dan sonra yalnız teslisi esas alarak tevhid inancını terk etmekle kalmamışlar, aynı zamanda bir çeşit putperestliğe de dinlerinde yer vermişlerdir. Böylece, şirkin daha farklı bir boyutuna saparak azizlere ve mezarlara tapmaya başlamışlardır.   

Hıristiyanlar, Allah’ın “baba”, “oğul” ve “ruhu’l-kudüs” gibi üç unsurdan oluştuğuna inanmaktadırlar.  

 Hıristiyanlar bir türlü Allah’ın birliği (tevhid) inancına gelememiş, Allah ile peygamberini birbirinden ayıramamışlardır. Hz. Musa ve Hz. İsa, ehl-i kitaba tevhid inancını getirdiği halde, sonradan sapan bu toplumlar Hâtemü’l-enbiyâ’nın sağlam ve aydınlatıcı açıklamalarına rağmen, çoğu itibariyle, gerçeği kabul etmemişlerdir. Hıristiyanlar: «Allah, baba, oğul ve rûhu’l-kudüs’ten ibaret olmak üzere üçtür», yahut «Allah üç unsurdan meydana gelmiştir, bunların üçü de birbirinin aynıdır, her biri tam ilâhtır ve üçü birden bir tek tanrıdır» diyerek çelişkiye düşerler. 171-172. âyetler onları, gerçek Allah inancı üzerinde aydınlatmak üzere gelmiştir. Âyette Hz. İsa için «Allah’tan bir ruh» ve «Allah’ın kelimesi» denilmiştir. Âl-i İmrân sûresinin 45-47. âyetlerinde ikinci vasıf açıklanmış, bundan maksadın, Allah’ın «Ol» demesinden ibaret bulunduğu bildirilmiş, Hz. İsa’nın mûcizevi bir şekilde yaratıldığı beyan edilmiştir. Meryem sûresinin 17. âyetinden itibaren de birinci vasıf açıklanmış, «Rûh»un, Cebrail olduğuna işaret edilmiştir.  

1. Takdir edilmiş hüküm.  

(1)Îsâ (as)’a “Allah’ın kelimesi” denilmesine dâir, bakınız; (sahîfe 54, hâşiye 2)(2)Tahrîf edilerek aslî şeklini kaybeden hristiyanlık, “teslis” yâni “üç ilâh” inancına dayanmaktadır. Hristiyanlar Allah’dan başka, hâşâ, Îsâ (as) ve Hazreti Meryem'in de ilâh olduğunu iddiâ ederek şirke düşmüşlerdir. (Beyzâvî, c. 1, 250)(3)“(Bu cümleden murad) Îsâ Aleyhisselâm’ın ve melâikelerin ve tevellüde mazhar (doğan) şeylerin ulûhiyetini (ilâhlığını) nefyetmektir (reddetmektir). Çünki muhâl (zâten imkânsız) bir şeyi nefyetmek, zâhiren fâidesiz olduğundan, belâğatta (edebiyatta) medâr-ı fâide (faydalı) olacak bir lâzım-ı hüküm(başka bir ma‘nâ) murâd olunur. İşte cismâniyete (cismi olanlara) mahsus veled (çocuk) ve vâlidi(babayı) nefyetmekten murâd ise, veled ve vâlidi ve küfvü (dengi) bulunanların, nefy-i ulûhiyetleridir(ilâhlıklarını reddetmektir) ve ma‘bud olmaya (ibâdet edilmeye) lâyık olmadıklarını göstermektir. (...)Cenâb-ı Hakk, mevcûdâta (varlıklara) karşı tevlid ve tevellüdü (doğmak veya doğurmak ma‘nâlarını)işmâm edecek (hatırlatacak) bütün râbıtalardan (bağlardan) münezzehtir. Şerîk ve muînden (ortak veyardımcıdan) ve hemcinsten müberrâdır (uzaktır). Belki mevcûdâta karşı nisbeti, hallâkıyettir(yaratıcılıktır). اَمْرِكُنْ فَيَكُنْ [Sâdece ‘Ol!’ demekle îcâd eden bir emir] ile, irâde-i ezeliyesi ile, ihtiyârı ile îcâd eder.” (Zülfikār, 25. Söz, 41)  

(*) Ayette Kitap Ehlinden kastedilenler Hristiyanlardır. Çünkü ayet muhteva olarak Hıristiyanların yanlış inanışlarını ve iddialarını içermektedir. Hristiyanların çoğu Allah’ın hem bir hem de üç olduğuna inanırlar ve onlara göre teslis Hristiyanlığın esasıdır. “Teslis” kelime olarak, üçleme, üçe çıkarma anlamına gelir. Hristiyanlıkta “teslis” genel olarak Allah’ın tek âlemde ayrı, eşit ve tek cevherli üç kişi (Baba, Oğul, Rûh’ul-Kudüs) olduğu şeklinde tarif edilmektedir. Buna göre Allah “baba”, Hz. İsa "Oğul", Ruhu’l-Kudüs ise; “Hz. Meryem’e Allah tarafından ilkâ edilen ruhtur. Yani Ruhu’l-Kudüs baba tanrıdan çıkıp İsa’nın cesedi ile birleşmiştir. Oysa Hz. Meryem’e üflenen “ruh” diğer insanlara üflenen ruhtan farklı değildir. Zira “minhu”daki “min”harf-ı cerri “ba’zıye” için değil, “beyaniye” içindir. Yani Allah’ın kendi ruhundan bir parça değil, diğer insanlara verilen ruh gibi İsa’ya da verilen bir ruhtur. Bazı Hristiyanlar da Hz. İsa’nın hem tanrısal hem de insani doğasına iman ederler. Bunlar da Hz. İsa için oğul tanrı, insan cesedine girerek Hz. Meryem’den doğmuştur diyorlar. Yani onun hem doğduğuna hem de ilah (oğul tanrı) olduğuna inanıyorlar. Diğer bazıları ise, Hz. İsa’dan sonra yalnız teslisi esas alarak tevhid inancını terk etmekle kalmamışlar, aynı zamanda bir çeşit putperestliğe de dinlerinde yer vermişlerdir. Böylece, şirkin daha farklı bir boyutuna saparak azizlere ve mezarlara tapmaya başlamışlardır. (C. Külünkoğlu Meali 171. Ayet Açıklaması) Ayrıca aşağıda da geçtiği gibi (وروح منه) ‘’ ve ruhun minhu’’ nun anlamı, Hz. İsa’a yüce Allah’ın mesajlarını tebliğ ederek insanların hidayetine sebep olduğu için Allah tarafından bir rahmet vesilesi kılınmıştır. Tıpkı bütün insanlığa gönderilen son elçi Hz. Muhammed hakkında yüce Allah’ın (وما ارسلناك الا رحمة للعالمين)’’ Ey Resulüm! Biz seni bütün âleme (insanlara) ancak rahmet olarak gönderdik.’’ şeklinde buyurduğu gibidir. Yani Hz. İsa’da kendisine gerçekten uyanlara yüce Allah tarafından rahmet vesilesi kılınmıştır. Aşağıdaki metne bkz: فجعل الله عيسى حمة منه على من اتبعه وآمن به وصدقه؛ لأنه هداهم إلى سبيل الرشاد  

[1] İfratta, tefritte bulunmayın,[2] Şan-ı Bariye lâyık evsaftan başka.[3] Yani emr i Bari ile olmuştur.[4] Tevhide yapışın.[5] Azametinin vahdaniyetine kendisinin şahit olması.  

58 “Ondan bir ruhtur” ifadesi genelde Allah’tan bir ruh şeklinde yorumlanmıştır. Bu ayetlerde Hz. İsa’nın ulûhiyeti reddedilmektedir. 1) “Allah insana ruhundan üfürdü” (Sâd, 38/72) ayetinde olduğu gibi ruh, idrak, akıl ve düşünme melekesi ve temyiz yeteneği/düşünen can gibi anlamlara geldiğinden İsa da eğer Allah’tan bir ruh ise o da diğer insanlar gibi akıl idrak sahibi bir insandır. Dolayısıyla buradan onun ulûhiyeti anlaşılmaz. 2) Arapçada “Zamir yakına râcidir” diye bir kural vardır. “Ruhun minhu” da “hu” zamiri, en yakın isim olan Meryem’e râcidir. Çünkü Meryem kelimesi müzekker (erkek=masculin) bir isimdir. Her ne kadar Meryem fizyolojik olarak dişi ise de ismi erkek ismidir. Çünkü annesi/ İmran’ın karısı, erkek bekliyordu ve ona erkek ismi vermişti (3/36). O halde “ruhun minhu” daki “hu” zamiri Meryem’e râci olmuş olur. Anlamı “Meryem’den bir ruh/bir can” demektir. Bu halde de İsa, bir beşerdir. Ulûhiyetine yine bir delil yoktur.  

Ayetteki hitap hristiyanlara yönelik olsa da ayet “Ey kitap ehli! Dininizde aşırı gitmeyin” diye başlamakta. Çünkü yahudiler, annesine iftira atarak nesebini dile dolamışlar, hristiyanlar ise Hz. İsa’yı insan olmaktan çıkarıp ilah olduğu iddiasında bulunmuşlardı. Ayette bu iki hatanın fark edilerek terk edilmesi hedeflenmiş olsa gerektir. Kitap ehlinin, dinde aşırıya kaçmamaları noktasında Mâide 5:77’de de uyarıldığı görülmektedir Bu mesaj Âl-i İmrân 3:39 ve 45 ile okunmalıdır.  

1 Bu âyetteki, “Kitap Ehlinden” kastedilenler, Hıristiyanlardır.2 İsâ (a.s)’ın şanını inkâr ve aşağılamaya, veled-i gayr-ı meşru, diye hakaret etmeğe kalkışan Yahudilerin aşırılıklarına mukabil siz de onun hakkında ilahlık iddiası ile ifrata gitmeyin. Allah’a karşı haktan başka bir şey söylemeyin. Allahu Teâlâ’ya, arkadaş ve çocuk isnadı gibi muhal ve bâtıl olan şeyler söylemeyin. Yani, Allah’ın baba, oğul ve kutsal rûhtan meydana gelen ve ne olduğu belirsiz bir şey olduğunu, iddiâ edip durmayın.3 Yani sadece bir “ol” emridir. Allah’ın bir şeyi yaratması için ona sadece “ol” demesi, yeterlidir. O da hemen oluverir. Bu sebeple Allah’ın İsa’yı yaratması için başka, hiçbir şeye ihtiyacı yoktur.4 (مِنْهُ) deki (مِنْ) harf-i cerri “ba’zıyye” için değil “beyaniyye” içindir. Yani, Allah’ın kendi rûhundan bir parça değil, Allah’ın tüm insanlara verdiği rûh gibi İsa’ya da verdiği bir rûhtur. 5 Teslis: Kelime olarak üçleme, üçe çıkarma anlamına gelir. Hristiyanlıkta Allah’ın üç unsurdan meydana geldiğine inanma şeklidir. Arapçası “teslis”, Fransızcası ise “trinitée” demektir. Hristiyanlıkta teslis; genel olarak, Allah’ın tek âlemde ayrı, eşit ve tek cevherli üç kişi (Baba, Oğul, Rûh’ul-Kudüs) olduğu şeklinde tarif edilmektedir. Hristiyanlara göre Baba, Oğul, Rûh’ul-Kudüs, tek kişide toplanmış üç kişidir ve aralarında eşitlik vardır. Bu bakımdan birinin diğerine üstünlüğü söz konusu olamaz. Buna göre Allah “baba”, Hz. İsa "Oğul", Ruhu’l-Kudüs ise; “Hz. Meryem’e Allah tarafından ilkâ edilen ruh veya Cebrail”dir. Hristiyanların İnançlarına göre bunların üçü de aynı ilâhtır. Tanrı tektir, ancak üç ayrı şekilde belirir. Beliren bu üç şekil de Tanrı’dır, fakat üç Tanrı değil tek Tanrı’dır. Yani 1=3, 3=1’dir. Tabii ki bu denklem hala çözülememiştir. Kur’an-ı Kerîm, Hristiyanların Teslis inançlarını kesinlikle reddeder ve böyle diyenlerin kâfir olduklarını açıklar.  

180 Yani, Hz. İsa’yı uluhiyet mertebesine yükseltmek suretiyle. Burada özellikle Hristiyanlara hitab edildiğinden, kitâb terimini “İncil” olarak çevirdim.181 Lafzen, “Meryem’e ilettiği kelimesi ve O’ndan bir can”. Taberî’ye göre “kelime” (kelime), “Allah’ın meleklere Meryem’e iletmelerini emrettiği duyuru" (risâlet) ve Allah’ın ona müjdesi” (3:45’e bir atıf) idi- ki kelimetuhû’nun “O’nun vaadi[nin tahakkuku]” olarak çevrilmesini haklı gösteren bir yorumdur. (Bkz. ayrıca sure 3, not 28). “O’ndan bir can” yahut “O’nun tarafından yaratılan bir can” ifadesi konusunda kayda değer olan husus, rûh kelimesinin Kur’an’da taşıdığı çeşitli anlamlardan (mesela, 2:87 ve 253’deki “ilham” gibi) başka, aynı zamanda, öncelikli olarak “hayat soluğu”, “ruh” yahut “can” anlamlarında da kullanılmış olduğudur: mesela, insan embriyosunun sürekli evriminden söz edilen 32:9’daki gibi: Allah, “sonra ona (yaratılış) amacına uygun bir şekil verip kendi ruhundan üfler” -yani, Allah’ın insana yüce armağanını temsil eden ve bu nedenle “O’nun ruhundan bir nefes” olarak tanımlanan bilinçli bir can ile onu donatır. Hz. İsa’nın saf insan tabiatını vurgulayan ve o’nun uluhiyetini reddeden bu ayette ise Kur’an, Hz. İsa’nın, diğer bütün insanlar gibi “O’nun tarafından yaratılan bir can” olduğuna işaret eder.  

[873] Veya, innemâ edatının te’kid vurgusuyla: “Elbette Mesih, Meryem oğlu İsa’dır, Allah’ın elçisidir...” Bu takdirde ibare Yahudileri reddetmiş olur. [874] Zımnen: İsa da tüm canlar gibi Allah’ın yarattığı bir candır. Buradaki ruhun minhu, tıpkı Câsiye 13’teki cemî‘an minhu gibidir. Hz. İsa’nın da Allah’ın yaratma konusundaki yasalarına -ama çok daha özel bir yasaya- tâbi olduğunu ifade eder (Ayrıca bkz: 3:46, not 37). Âyet, Hz. İsa’yı yüceltme değil, aksine onu ilâhlaştıranları reddetme amacını taşır. “O’ndan bir ruh”, tıpkı “O’ndan bir lütuf” (45:13) gibidir. Bu O’ndan bir parça olmayı gerektirmez. İsa’nın ruhu’l-kuds ile desteklenmesi (2:87; 253; 5:110) ise, Yahudilerin iftiralarını red amacı taşır. “Katından bir ruh ile destekleme” ifadesi ise Kur’an’da tüm gerçek mü’minleri kapsayan bir biçimde kullanılmıştır (58:22). [875] Teslis’in dogmatik ve açıklanamaz tabiatı için bkz: 5:73, not 82. [876] Vekîl için bkz: 17:2, not 9.  

Allah Teâlâ bir şeyin var olmasını isteyince “ol!” der o da vücuda gelir [3,82]. Allah’ın emirleri, kelimeleri tükenmez [31,27]. İnsanları, koyduğu bir nizama göre baba ve anneden yaratan Allah, ilk insan Hz. Âdem’i annesiz ve babasız yarattığı gibi, kudret ve hikmetinin bir tezahürü olarak Hz. Îsâ’yı da babasız olarak var etmiştir. Böylece iradesinin mutlak olduğunu, Kendisini mahkûm ve esir edecek hiçbir şeyin bulunmadığını göstermiştir. Başlangıçta Hıristiyanlara Hz. Îsâ’nın, Allah’ın emri (kelimesi) ile bâkire Meryem’den yaratıldığı söylenmişti. Fakat daha sonra onlar Hellenistik dönem filozoflarından Philon felsefesinden etkilendiklerinden kelimeyi “Allah’ın Kelamı” (Logos) anlamında kabul ettiler. Böylece Allah’ın zatını veya kelam sıfatını Hz. Îsânın şahsında izhar ettiğine inanmaya başladılar. Bu durum, sinoptik üç İncîl’e aykırı olan dördüncü Yuhanna İncîlinin başlangıcında görülmektedir. Allah Hz. Îsâ’yı Ruhu’l-kudüs (kutsal ruh) ile desteklemiştir [2,253]. Yüksek ruhanî değerler taşıdığından burada da “Allah tarafından gelen bir ruh” olarak nitelendirilmiştir. Maksat onun yüksek ahlâkî faziletlere sahip, bütün kötülüklerden uzak kutsal bir ruh ve hakîkat ile ve kuvvetli bir basîret hassası ile donatıldığına dikkat çekmektir. Fakat Yunan felsefesinin etkisi ile “Allah’tan gelen bir ruh” u “Allah’ın Kendi Ruhu” na dönüştürüp onun, Îsâ’ya hulûl ettiğini iddia ederek, ortaya muğlak bir teslis inancı çıkardılar. On sekiz asırdan beri bu muğlak inancı yorumlamaya çalışan sayısız tefsir ve mezhep birbirini itham edip durmaktadır.  

(41) Bir “Ol” sözünden ibarettir; O birşeyin olmasını murad ettiğinde “Ol” der, o da oluverir.  

675 Just as a foolish servant may go wrong by excess of zeal for his master, so in religion people's excesses may lead them to blasphemy or a spirit the very opposite of religion. The Jewish excesses in the direction of formalism, racialism, exclusiveness, and rejection of Christ Jesus have been denounced in many places. Here the Christian attitude is condemned, which raises Jesus to an equality with Allah; in some cases venerates Mary almost to idolatry; attributes a physical son to Allah; and invents the doctrine of the Trinity, opposed to all reason, which according to the Athanasian Creed, unless a man believes, he is doomed to hell forever. Let our Muslims also beware lest they fall into excesses either in doctrine or in formalism, (Cf. 11:110). 676 Christ's attributes are mentioned: (1) that he was the son of a woman, Mary, and therefore a man; (2) but a messenger, a man with a mission from Allah, and therefore entitled to honour; (3) a Word bestowed on Mary, for he was created by Allah's word "Be" (kun), and he was; 3:59; (4) a spirit proceeding from Allah, but not Allah: his life and his mission were more limited than in the case of some other Messengers, though we must pay equal honour to him as a Prophet of Allah. The doctrines of Trinity, equality with Allah, and sonship, are repudiated as blasphemies. Allah is independent of all needs and has no need of a son to manage His affairs. The Gospel of John (whoever wrote it) has put in a great deal of Alexandrian and Gnostic mysticism round the doctrine of the Word (Greek, Logos), but it is simply explained here. (R).