Nisâ Sûresi 129. Ayet Meali

bk. Kur’an-ı Kerim, 4/3.  

23.Yani ne evli ne bekar gibi öyle sallantıda bırakmayın.  

Bkz. 4/3 ve dipnot.Bu âyetten anlaşılıyor ki, şartlar zorlamadığı takdirde -şartların zorlamasından maksat nefsin istekleri ve şehvetin arzuları değil, savaş ve hastalık gibi bazı nedenlerdir- aile için öngörülen en doğru hayat tek eşli hayattır. Allah “Ne kadar özen gösterseniz de eşleriniz arasında adaleti sağlayamayacaksınız” buyurarak tek eşliliği âdeta zorunlu hale getirmiştir. Nisâ sûresinin 4/3. âyetindeki hüküm tamamen ruhsattan ibarettir ki onun da hastalık ve savaş gibi birtakım sebepleri vardır. Orada da: “Eğer aralarında adaleti sağlamak konusunda kendinize güvenemiyorsanız o takdirde bir tane ile yetinin” buyrularak yine tek eşliliğin en doğru seçim olacağı ifade edilmektedir. Bu iki âyeti birlikte değerlendirdiğimizde en makul ve en doğru seçimin tek eşli evlilik olduğunu görüyoruz. Çok evlilikle ilgili öngörülen koşullar için Nisa suresi 3. Ayete ve açıklamasına bakabilirsiniz.  

 Birden fazla kadınla evli bulunan erkek, eşleri arasında eşit ve âdil davranmak mecburiyetindedir. Ancak bazı hususlar vardır ki bunlarda eşitliği korumak insanın tabiatına aykırıdır; meselâ iki eşi aynı derecede beğenmek ve sevmek mümkün değildir; bu sebeple de erkekler bununla mükellef kılınmamışlar, isteseler de bunu yapamayacakları kendilerine bildirilmiştir. Buna mukabil elde olan, maddi sayılabilecek haklarda, nimet ve imkânlarda adalet şarttır; beraber kalma müddeti, mesken, giyecek, yiyecek ve diğer imkânları burada örnek olarak zikretmek mümkündür.  

Çok evlilik için öngörülen koşullar için 4:2-3 ayetine bakınız.  

1. Aranızdaki anlaşmazlık konusunda. (Bir önceki ayette ortaya çıkan nuşûz/geçimsizlik, ihmal konusu.)  

(*) Bu ayet, duyguların insanın kontrolü dışında olduğunu, başka bir deyişle, istenen eşit muamelenin yalnızca kişinin eşlerine karşı zahirî davranışına ve onlar ile pratik ilişkisine bağlı olduğunu vurgulamak suretiyle bu konuya “hukukî bir açıklama” getirir. Çünkü bu konularda da eğer eşitlik ve adaletin uygulanması istenseydi, bunun mümkün olamayacağından zaruret halinde bile birden fazla evliliğin caiz olması söz konusu olmazdı. İşte mademki bu adalet şartının tam olarak yerine getirilmesi mümkün değildir, öyleyse zaruret olmadan birden fazla kadınla evlenmek de caiz olmaz. Zaten Kur’an’a göre tek evlilik esastır. Yani birden fazla evlilik yoktur. Ancak, bazı sebeplerden dolayı toplumda bakıma muhtaç yetim sahibi dul kadınlar olduğunda, devlet de onları gözetip korumuyor veya sosyal güvenceleri yoksa, bu durumda maddi imkânı olan ve aralarında zahiri davranışlarında/ pratik olarak/ adil davranacağından endişe etmeyen toplumun dul ve bekâr erkekleri, bakıma muhtaç bu tür kimsesiz yetim sahibi kadınlarının da arzu etmeleri halinde durumuna göre kendileriyle birden fazla dörde kadar evlenebilirler. Bundan amaç ise sadece bakıma muhtaç yetimleri ve yetim sahibi dulları korumak olmalıdır. Yoksa zaruret dışında ikinci evlilik meşru değildir. Bk: (Nisa-3.ayet meali ve açıklaması) (الله اعلم) Ayrıca Nisa-3. ayette geçen (مِّنَ النِّسَاء)’’minen- nisai’’ ifadesinden maksat yetim çocuklar değil, yetimleri olan dul kadınlardır. Yani bu evlilik yetim kızlarla veya yetim sahibi olmayan kadınlarla değil, sadece bakıma muhtaç yetim sahibi dul kadınlarladır. Ayrıca Nisa-3. ayette, çok eşliliği düzenleyen veya çok eşliliğe değinen, ona izin veren bir ayet olarak anlam verilmesi kesinlikle doğru değildir. Ayetin ana konusu yetim çocukların ve dul kadınların himayesidir. Diğer bir anlatımla bu ayet, yetimlerin hak ve hukukunu düzenleyen bir ayettir; yani çok eşliliği düzenleme ile bir ilgisi yoktur. Çünkü Nisa-3. ayete göre birden fazla evlilik: 1- Ancak bakıma muhtaç yetim sahibi dul kadınlarla olabilir. 2-Bunlarla evlenebilmek için aralarında mutlaka eşit ve adil davranılması gerekir. Yani bu her iki durumun da söz konusu olması gerekir, yoksa birden fazla evlilik yoktur. (الله اعلم) Ayrıca Musa Carullah, Kur’an metni üzerinden tek eşlilik görüşünü delillendirmede ilgili ayetleri kullanmaktadır. Bir de Musa Carullah’a göre 3. ayette söz konusu edilen yetim kelimesi mecazen dul kadınlar anlamına gelmektedir. (Kelam Araştırmaları Dergisi 5: 1(2007) (الله اعلم) Özetle, Nisâ-4/3. âyetindeki hüküm tamamen ruhsattan ibarettir ki, onun da savaş gibi birtakım sebepleri vardır. Yani savaşlar nedeniyle birçok erkeklerin ölmesi neticesinde, nice kimsesiz yetim sahibi dul kadınların ortada kalması ve onları koruyan, maddi ve manevi ihtiyçlarını karşılayan, aç, yoksul ve muhtaç bırakmayan sosyal güvencelerini sağlayan bir devletin veya kuruluşun olmayışı durumunda adaletle davranmak şartıyla ve kendilerinin de arzu etmeleri hâlinde bunlarla birden fazla evlilik için ruhsat vardır. Bundan amaç ise, sadece bu kimsesiz ve bakıma muhtaç dul ve yetimleri korumaktır. Yani bir zaruret yoksa bunun dışında birden fazla evlilik meşru değildir. Detay için Nisa-3.ayet açıklamasına bkz:  

47 Fıtrat gereği duygular çoğu zaman insan iradesinin kontrolü dışındadır. Ayet bu gerçeği vurguluyor. Bu ayet aynı zamanda, belli şartlar dâhilinde sadece bir ruhsat olan çok eşliliğe manevi ve ahlakî bir sınır da getiriyor.  

Bu mesaj Nisâ 4:3. ayetle birlikte okunmalıdır.   

1 Yani bu ve 3. âyete göre; erkeklerin kadınlar hakkında iki türlü adaleti emredilmektedir. Birisi: mihir, nafaka ve nöbet hususundaki adalettir ki bunu mutlaka yapmak gerekir. Diğeri ise; kadının gönlünü almak ve ona güzel davranmaktır. Bu âyette vurgulanan; “adaleti tam sağlamak mümkün değilse de kadını tamamen ihmâl edip askıda bırakmamaktır.” Ayrıca bu âyet, 3. âyetteki; “Eğer aralarında adaletsizlik yapmaktan korkarsanız, o zaman tek kadınla evlenin.” emrinin veciz bir izahıdır. Peygamberimiz: “iki eşi olup da birine tamamen meyleden kimse kıyamet gününe yamuk olarak gelir.” buyurmuştur. (Ebu Davut, Tirmîzî)  

147 Bu, erkeğin birden fazla eşe sahip olduğu hallere işaret eder- bu surenin 3. ayetinde belirtildiği gibi, erkeğin “onlara adil bir tarafsızlıkla muamele etme” imkanına ve kararlılığına bağlı bir izin. Ahlakî sorumluluğunun tam bilincinde olan bir kişi, eşlerinden birini diğerinden (veya diğerlerinden) fazla severse günah işlemiş olacağı hissine kapılabileceğinden, yukarıdaki ayet, duyguların insanın kontrolü dışında olduğunu, başka bir deyişle, istenen eşit muamelenin yalnızca kişinin eşlerine karşı zahirî davranışına ve onlar ile pratik ilişkisine bağlı olduğunu vurgulamak suretiyle bu konuya “hukukî bir açıklama” getirir. Ancak bir kimsenin başka birine karşı davranışının, uzun vadede, mutlaka o kişiye karşı ne hissettiğine yakından bağlı olduğu gerçeği karşısında, yukarıdaki pasaj -ayet 3 ve özellikle son cümlesi ile bağlantılı olarak okunduğunda- çok evliliklere manevî/ahlakî bir sınırlama getirmektedir.148 Lafzen, “onu boşluktaymış gibi (ke’l-mu‘allaka) bırakarak bütün ilginizi diğerine yöneltmeyin”; yani, eşlerden birini her türlü şefkatten yoksun bırakacak şekilde bütün ilginizi diğerine yöneltmeyin. Bu ibareyi çeviri tarzım konusunda bkz. Lane V, 2137.  

[840] “Ama onlara da âdil davranamayacağınızdan korkarsanız, o zaman bir taneyle ya da meşru olarak sahip olduklarınızla yetinin” mealindeki 3. âyetin devamı niteliğindedir. Burada, imkânsız bir idealizm uğruna sosyal problemleri çözümsüzlüğe mahkûm etmemek için, kural hukukî alandan ahlâkî alana taşınmaktadır.  

İslâm kocaya, eşler arasında adaleti farz kılarken, zahirî haklarda, gün ayırmada eşit davranmayı kasdeder. Yoksa bir erkekten yaşlı ile genç, çirkin ile güzel eşlere aynı sevgiyi istemek fazla bir beklenti olur. Yapması gereken, eşini ihmal etmemek, ona bir eş gibi davranmak, kocasız bir kadın durumuna düşürmemek, hülasa zahirî hakları yerine getirmektir.  

639 In this material world there are two principal causes of division between man and wife, money and "the other woman" or "the other man". Money was dealt with in the last verse. Here is the case of "the other woman". Legally more than one wife (up to four) are permissible on the condition that the man can be perfectly fair and just to all. But this is a condition almost impossible to fulfil. If, in the hope that he might be able to fulfil it, a man puts himself in that impossible position, it is only right to insist that he should not discard one but at least fulfil all the outward duties that are incumbent on him in respect of her.