Mumtehine Sûresi 8. Ayet Meali

 Tefsirlerde, din hususunda savaşmayanların, Hz. Peygamber’le anlaşma yapan ve ona sadakat gösteren Huzâa kabilesi olduğu, çoğunlukla ifade edilmiştir. Bazılarına göre bunlar Mekke’de iman eden fakat hicret etmeyenler veya kadınlar ve çocuklardır. Âyet, Hz. Ebubekir’in kızı Esma’nın Mekke’de kalan müşrik annesinin, kendisini ziyaret için geldiğinde kabul etmemesi üzerine nâzil olmuştur. Ancak âyetin hükmü umumidir.  

Bak 47:35.  

(1)Hz. Ebû Bekir (ra)’ın kızı Esmâ (ra) şöyle rivâyet eder: “Müşrik olan annem beni görmeye gelmişti. Resûl-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’a: ‘Onu evime kabûl edip ikram ve ihsanda bulunayım mı?’ diye sordum. Resûlullah Aleyhissalâtü Vesselâm: ‘Evet annene ikram ve ihsanda bulun!’ buyurdular. Bunun üzerine bu âyet-i kerîme nâzil oldu.” (İbn-i Kesîr, c. 3, 484)“Husûmet ve adâvetin (düşmanlığın) vakti bitti. İki harb-i umûmî (dünya savaşı) adâvetin ne kadar fenâ ve tahrîb edici ve dehşetli zulüm olduğunu gösterdi. İçinde hiçbir fayda olmadığı tezâhür etti. Öyle ise, düşmanlarımızın seyyiâtı (günahları), -tecâvüz olmamak (Müslümanların haklarını çiğnememeleri) şartıyla- adâvetinizi celb etmesin (çekmesin)! Cehennem ve azâb-ı İlâhî kâfîdir onlara!” (Mektûbât, Hutbe-i Şâmiye, 418)  

(*) Bu âyet Müslümanlarla Mekke müşriklerinin ilişkilerinin son derece gergin olduğu sırada inmiştir. Buna rağmen iyiliği, insafı ve adaleti emretmesi, oldukça dikkate değer. Ayrıca 8. âyetin tefsiri ile ilgili Taberî’nin belirttiği üzere burada verilmek istenen mesaj belirli olaylarla sınırlı değildir, âyette yer alan olumsuz nitelikler kapsamına girmedikçe hangi dine, hangi inanışa, hangi ideolojiye ve hangi etnik kökene mensup olursa olsun uluslararası toplumun bütün üyeleriyle iyilik ve adalet esasına dayalı ilişkiler kurulabilir, ayrıca bu hükümle ilgili nesih iddialarının da dayanağı yoktur (XXVIII, 65-66).Bu âyetlerde Kur’an’ın, uluslararası ilişkilerde hemen herkesin mâkul ve ikna edici bulacağı bir temel düstur getirdiği görülmektedir. Şöyle ki, aslolan barış halidir ve dostane ilişkilerin sağlıklı yürüyebilmesi için şu iki şarta titizlikle uyulması gerekir: a) İyi niyetli olma ve bunun ilişkilere yansıtılması, b) Bu alanda yapılacak düzenleme ve uygulamalarda, aynı şekilde herhangi bir ihtilâf çıkması durumunda adalet ve hakkaniyetin esas alınması. İstisnaî olan hasmane ilişkiler içine girmenin gerekçesi ise karşı tarafın din özgürlüğünü ortadan kaldırmaya yönelik savaş ilân etmesi ve ülke güvenliğini tehdit eden fiilî davranış ortaya koyması şeklinde özetlenmiştir. Dikkat edilirse Kur’an’ın bu konuda ortaya koyduğu esaslar müslümanlara imtiyaz tanıyan veya sübjektif değerlere bağlı ilke ve kurallar olmayıp objektif niteliktedir. Not: Kur’an’ı gereği gibi anlamamış olanlar, Mekke döneminde Müslümanlar zayıf olduğundan, Kur’an ayetleriyle onlara savaş değil, hep sabır, hoş görü ve müsamaha tavsiye edilirdi. Ama Medine döneminde Müslümanlar güçlendiği için durum değişiyor ve Mekke döneminde ki o hoş görü ve müsamaha yerini savaş ve şiddet yer alıyor.’’ diye İddia ediyorlar. Bu iddia tamamen asılsız olduğu gibi buradaki ayetle de bu iddia çürütülmektedir. Çünkü bu ayet, Müslümanların güçlü olduğu Medine’nin son döneminde inmiştir. Buna rağmen bu ayetle Müslümanlara saldırmayan ve onları yurtlarından çıkarmaya çalışmayan inkârcılara karşı savaşmak ve şiddet değil, iyilik yapılması ve bütün beşeri münasebetlerde onlara adaletle davranılması öngörülüyor.  

Müslümanların müslüman olmayan diğer insanlarla ilişkisi bağlamında benzer mesajlar: Nisâ 4:135; Mâide 5:8, 42; En‘âm 6:152; Nahl 16:90; Hucurât 49:9.  

1 Hz. Ebû Bekir’in (müşrike olarak ölen eşi Kuteyle’den olan) kızı, Esma: “Müşrike olan annem bana ziyarete gelmişti. Rasûlullah’a, ona iltifat edeyim mi diye sordum. Allah bu âyeti indirdi, Efendimiz de bana: “Evet ona iltifat et.” buyurdu. (Buhari-Müslim) Bazı müfessirler de bu âyetin, Peygamberimizle anlaşma yapan Huzaa, Beni Haris, Kinane ve Müzeyne kabîleleri hakkında nâzil olduğunu rivâyet etmişlerdir. (Kurtubî) Ancak âyetin zahiri esas alınarak bu hükümlerin, âyette zikredilen özelliğe sahip tüm gayr-ı müslimler hakkında olması daha uygun olabilir.  

9 “Allah... yasaklamaz” ifadesi, bu bağlamda, olumlu bir tavsiyeye işaret eder (Zemahşerî). Bkz. ayrıca 58:22, not 29.  

[5063] Kısta verdiğimiz anlam için bkz: 49:9, not 12.  

Bu âyet Müslümanlarla Mekke müşriklerinin ilişkilerinin son derece gergin olduğu sırada inmiştir. Buna rağmen iyiliği, insaf ve adaleti emretmesi, oldukça dikkate değer.  

[1] Kuteyle bint Abdul'uzzâ müşrike oldığı halde kızı "Esmâ bint Ebî Bekir"i ziyâret içün ba'zı hediyelerle Medîne'ye geldikde kabûl idilmeyüb red idildiğinden bu âyet-i kerîme nâzil oldı.  

5421 Even with Unbelievers, unless they are rampant and out to destroy us and our Faith, we should deal kindly and equitably, as is shown by our Prophet's own example.