Mâide Sûresi 106. Ayet Meali

19.Yani Allah`ın emretmiş olduğu şahitliği.  

1- Gurbette olduğunuzda. 2- Cenaze duasından, töreninden.  

(*) “Herhangi birinize ölüm yaklaştığında vasiyet[inizi yaptığınız] zaman aranızda”-yani, sizinle mirasçılarınız arasında-“şahit bulunsun” والمقصود : أن يقام هذان الشاهدان بعد صلاة اجتمع الناس فيها بحضرتهم ( فيقسمان بالله ) أي : فيحلفان بالله ( إن ارتبتم ) أي : إن ظهرت لكم منهما ريبة ، أنهما قد خانا أو غلا فيحلفان حينئذ بالله ( لا نشتري به ) أي : بأيماننا . قاله مقاتل بن حيان ) ثمنا ) أي : لا نعتاض عنه بعوض قليل من الدنيا الفانية الزائلةإذا أوصى رجل في السفر، ولا أحد عنده من المسلمين، فله أن يشهد اثنين من أهل الكتاب، على أن يُستحلفا بعد الصلاة بين جمع من الناس إنهما ما خانا ولا كتما حقًا ولا أخذا رشوة، وعندئذ تقبل شهادتهما،  

[3] Yani başka milletlerden ya kavim ve kabilenizden başkası.[4] Sizlerden olmayan şahitlerin hiyanetlerinde şüphe ederseniz.[5] İkindi namazından sonra içtima zamanı olmakla yeminden korkarlar veya namazdan sonra hükümete gelince demektir.  

Yüce Allah ayetin bu kısmında ölüm döşeğinde, yani kişiler ölmeden önce sahip oldukları mal varlıklarıyla ilgili olarak vasiyyette bulunmaları gerektiği noktasında müminleri bilgilendirmekte, vasiyyette bulunurlarken içlerinden iki âdil şahidin buna şahitlik etmesi gerektiğini hükme bağlamaktadır.  

1 Yani akraba ve yakınlarınızdan veya Müslümanlardan olan…2 Yani Müslüman olmayanlardan… Bu durum, normal zamanlar için değil, yolculuk esnasında ölüm sıkıntısı başınıza geldiği takdirdedir. Çünkü o zaman kendinizden olan bir kimsenin bulunması, mümkün olmayabilir.3 Bu âyetten; Müslüman’ın bulunamadığı zaruret durumunda, Müslüman olmayanların şâhitliklerinin kabul edileceği ve şâhitlere doğruyu söyleyeceklerine dâir yemin verilebileceği anlaşılmaktadır.4 Temim Ed-Darî ve biraderi Adiy ve beraberinde Amr b. Âs’ın azatlısı Büdeyl, üçü ticaret için Şam’a doğru yola çıkmışlardı. Büdeyl Müslüman muhacir, diğer iki birader de henüz Hıristiyan idiler. Şam’a vardıklarında Büdeyl hastalanmış ve yanında nesi varsa hepsini bir deftere yazmış, arkadaşlarına haber vermeksizin kumaşların arasına yerleştirmiş sonra onlara memleketlerine varınca bu malları ehline teslim etmelerini vasiyet etmiş ve vefat etmişti. Onlar da o malların içerisinden üç yüz miskal miktarında altın ile bir gümüş kabı almışlar, kalan eşyayı Büdeyl’in ehline teslim etmişlerdi. Ailesi de eşyaları karıştırırken defteri buldular. O gümüş kabın da defterde yazılı olduğunu görünce, Temim ile Adiyy’e: “bu gümüş kap nerede?” diye sordular. Onlar da: “bilmiyoruz, bize teslim ettiğini size verdik” dediler. Temim’in ailesi onları Rasulullah’a şikâyet etti. Bunun üzerine bu ayet nazil oldu. Rasulullah Temim ile Adiyy’i ikindi namazından sonra minberin yanında, “kendilerine teslim edilen eşyadan hiç bir şeye ihanet etmediklerine dair Allah adına yemin etmeye davet etti. Onlar da yemin edince Efendimiz onları serbest bıraktı. Sonra o gümüş kap bunlardan satın alan müşterinin elinde Mekke’de bulundu. Ailesi bunu haber alınca Adiyy ile Temim’den o gümüş kabı yine istediler. Bu defa her ikisi de: “biz bunu Büdeyl’den satın almıştık” dediler. Buna karşılık onlar da: “biz size Büdeyl eşyasından hiç bir şey sattı mı? diye sormadık mı? O zaman siz hayır demediniz mi?” dediklerinde: “evet amma bizim bir delilimiz yoktu, bunun için ikrar etmek istemedik.” deyince tekrar Rasulullah’ın huzuruna çıktılar. Bunun üzerine de 107. ayet nâzil oldu. Amr b. As ile Muttalib b. Ebi Vedaa kalktılar, yemin ettiler ve kabı aldılar. Çünkü satış iddiası ispat edilmediğinden yemin etme hakkı bunlara geçmişti. (Elmalılı)  

125 Lafzen, “herhangi birinize ölüm yaklaştığında vasiyet[inizi yaptığınız] zaman aranızda” -yani, sizinle mirasçılarınız arasında- “şahit bulunsun”.126 Lafzen, “yeryüzünde dolaşırken”. Müfessirlerin çoğuna göre (karş. Râzî) minkum (lafzen, “aranızdan”) ifadesi, burada, “kendi aranızdan”, yani, İslam toplumunun içinden anlamına gelir.127 Lafzen, “Allah’ın şahitliğini gizlemeyeceğiz”.  

[999] Yani: “yakınlarınızdan, tanıdıklardan” ya da “mü’minlerden”. [1000] Buradaki salât’a “namaz” anlamı verenler, hangi namaz olduğunda ihtilaf etmişlerdir. İkindi namazı, öğle namazı ya da herhangi bir namaz diyenler vardır (Kurtubî). Taberî bu ibareyi “sükut tefsiri”ne(!) tâbi tutar. Bu iki şeye yorulabilir: 1) Mevcut yorumların hiçbirine katılmadığına. 2) Yorum gerektirmeyecek kadar açık olduğuna. Fakat Taberî’nin üslûbu açısından bu ikincisi zayıf bir ihtimaldir. Bu yoruma dayanan Şafiî, 200 dirhemi aşan şahitlikte yeminin Mekke’de Kâbe, Medine’de Nebi Mescidi, Kudüs’te Kutsal Kaya (Hacer-i Muallak), diğer yerlerde şehrin en büyük mescidinde yapılma şartını getirir. Râzî, “Yeminin mekânı olmaz, her yerde yapılır” diyen Ebu Hanife’yi eleştirerek âyete muhalefetle suçlar (Râzî). Bazıları ise “Kendi ibadetlerinden sonra… Çünkü o şahitler müslüman değildirler” görüşündedir (Kurtubî). Bizce salât şer’i mânasıyla “namaz ibadeti” olarak alınamaz. Zira: 1) Bu ibare seferde ölüm döşeğine düşenle ilgilidir. “Medine” ve “cemaat”le ilgili söylenenlerin âyetle bir alâkası yoktur. 2) “Sizden olmayan öteki iki kişi” Kur’an üslûbunda müslüman olmayanlara tekabül eder. 3) Ölüm döşeğindeki insan çaresizlik içinde şahitliğini rica ettiği yabancıları kendi dinlerince de olsa ibadete çağırma gücünü kendinde bulamaz. Olsa olsa onları dürüst ve âdil şahitlik yapmaya “davet” eder. Sözün özü buradaki salât tıpkı Hûd sûresinin 87. âyetindeki gibi “davet” anlamında olmalıdır (Bkz: âyet 58, not 69). Allahu a’lem. [1001] Yani: “..yakınınız olmayan mü’minlerden” ya da “müslüman olmayanlardan” (Taberî). Zımnen: Hiçbir statü farkı adâletten öncelikli değildir. Adâlet gerçekleşsin de ister “öteki”, ister “beriki” sayesinde gerçekleşsin. Zira iktidarın imanı adâlettir. [1002] Lafzen: “Allah’ın şahitliğini”. [1003] Âyet, amacın gerçekleşmesi için her tür elverişli aracın, niteliğine bakılmaksızın kullanılabileceğini öngörmektedir. “Sizden” veya “sizden olmayan” ayrımı, taraflardan birine peşin bir üstünlük tanımamaktadır. Bunun delili Nisâ sûresinin 105-115. âyetleridir. Bu âyetlerin iniş nedeni hakkında farklı rivayetler olsa da, bağlamla en uyumlu olanı şudur: Ebu Tu‘me adlı müslüman biri, yaptığı hırsızlığı bir Yahudi’nin üzerine atar. Rasulullah suçlu Müslüman lehine karar verecekken onu uyaran şu âyetler iner: “Sakın hainlere taraf olma!” (4:105), “kendi benliklerine ihanet edenleri de savunma!” (4:107).  

[2] Ba'zı müfessirîn "Şehâdet içün ikindi namâzından sonraki vakti tahsîs idiniz dimekdir, çünki o vakit bütün dînlerde mübârek bir zamân oldığından yalan irtikâbından çekinmeleri daha ziyâde me'mûldür" didiler ve ba'zıları da gayri müslim şâhidleri kendi dînleri ve âyinleri üzerine namâz kıldırdıkdan sonra şehâdet itdiriniz dimekdir dimişlerdir. Bizce bu ikinci kavil daha müraccahdır.  

812 Ordinarily this oath should be decisive, and the matter must rest here. But if it gets known that the oath was false, other evidence may be taken as in the next verse.