Kadir Sûresi 1. Ayet Meali

Bu gece, Kur’ân'ın indiği gecedir. 2. sûrenin 185. âyetinde, Kur’ân'ın ramazanda indirildiği açıkça bildirildiğinden bu gece, ramazan ayının içindedir. O gecenin kadri, şerefi, 3. ayetten itibaren anlatıldığı gibi pek yüce olduğundan, yahut kadri yüce Kur’an'ın, kadri yüce olan Peygambere o gece vahyedildiğinden, o yıl içinde olacak şeyler, o gece takdir edildiğinden, o gece ibadet etmenin kadri, pek üstün bulunduğundan bu adla anılmış ve o geceye Kadir Gecesi denmiştir. Kadr, sıkışmak anlamına da geldiği cihetle o gece meleklerin yere inmesi, inenlerin kendilerine bir daha nöbet düşmemek üzere göğe çıkmaları, yeryüzünde öylesine bir kalabalık meydana getirir ki ayak basacak yer bulunmaz, bu yüzden Kadir Gecesi denmiştir diyenler de vardır. Bazılarına göre Kadir Gecesi, yalnız asrı saadette vardı. Fakat bu rey, umumi olmayıp şazdır. Ramazanın on beşinden sonraki tek gecelerden, yani on yedinci, on dokuzuncu, yirmi birinci, yirmi üçüncü, yirmi beşinci, yirmi yedinci, yirmi dokuzuncu gecelerden biridir; on beşinci ve on yedinci geceleri de bunlara katanlar vardır. Son on gecede Hz. Muhammed (s.a.a)'in, kendini ibadete verdiği rivayet edilmiştir. Ebu-Said-il-Hûdri de Hz. Muhammed (s.a.a)'le beraber itikafa girdiğini, yirminci günü sabahı, Hz. Muhammed (s.a.a)'in, Kadir Gecesi bana gösterildi, fakat unutturuldu, onu, son on gecenin teklerinde arayın; ancak ben o sabah balçık içine secde ettiğimi gördüm dediğini söyler ve yirmi birinci gecenin sabahında yağmur yağıp mescidin damının damladığını bildirip Tanrı ona rahmet etsin ve esenlikler versin, Rasûlullahın balçık içine secde ettiğini, hatta alnında toprak eseri bulunduğunu gördüm der (al-Tecrid, Babu Fazlı Leylet-ül-Kadr, 126). Şafii, bunu kabul etmiştir. Hanefiyye'ye göre yirmi yedinci gecedir. İmamiyye, on dokuzuncu, yirmi birinci, yirmi üçüncü gecelerden biri yahut her üçü, yahut da bilhassa yirmi üçüncü gece olduğunda müttefiktir. (Mecma, 2, 612-613). Sufiyye, gerçek yolcunun, hakıykat yolcusunun, kendi kadrini bilip öğrenmesine vesile olan, sevgilisi bulunan rabbinin indindeki derecesini anlatan hususi tecelliye mazhar olduğu gecedir ki bu da birlik makamına ulaşmasının iptidasıdır demişlerdir (Ta'rifat, 84).  

bk. Kur’ân-ı Kerim, 2/185; 44/3.  

(*) Bak. Duhan suresi.  

[783] Kadr sûresi hakkında genel bilgi için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, XXI, 251.[784] Kadr kelimesi ve gecesi hakkında bilgi için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, XXI, 254-258.  

Ayette geçen “Biz” zamiri ilahi kelamın inişine meleklerin katılımını, yani vahyin muhataba dolaylı iletildiğini gösterir. “İnzal” kelimesi ise, yağmurda olduğu gibi bir yasaya bağlı olarak indirme vurgusu taşır.  

Her mümin için bir Kadir/Yazgı Gecesi vardır. Benim için Kadir Gecesi, dinadamlarının öğretilerini Tanrı'nın öğretisine eş koşmaktan vazgeçtiğim geceydi. 1 Temmuz 1986 sabahına kadar süren o gece hayatımın tümüne bedeldir.  

1- Kur'an'ı. 2- “Kad'r”, sözcük olarak değer, kıymet demektir. Kadir gecesi, Kur'an'ın inmeye başladığı ilk gecedir. Ve bu tarihi süreç içinde yalnızca bir kez yaşanmıştır. Kadir gecesi her yıl tekrarlanan bir süreç değildir.  

(1)Kur’ân-ı Kerîm, Kadir Gecesinde bir bütün olarak Levh-i Mahfûz’dan dünya semâsındaki “Beytü’l-İzze” denilen makāma indirilmiş, sonra Cebrâîl (as) onu peyderpey 23 yılda Hz. Peygamber (asm)’a indirmiştir. (İbn-i Kesîr, c. 3, 659)  

(*) İnzâl kalıbının “bir seferde indirmek” mânasına geldiği doğru değildir (Krş: 25:32). Buna dayanarak vahyin dünya semasına tek seferde toptan indiği yorumları da mesnetsizdir. Gökten yağmur bir defada inmediği halde, yağmur için de aynı kalıp kullanılır (23:18). Yaptığımız karşılaştırmalı bir okuma, tenzîl ve inzâlin birbirinin mukabili olarak kullanıldığını ortaya koymuştur. Tenzîl vahyin kaynağına nisbetle, inzâl hedefine nisbetle kullanılmaktadır. İnzâl kalıbı asıl “bir yasaya bağlı olarak indirme” vurgusu taşır. Lügatte inzâlin mânası, ulvî mânaların bilinç evrenine dâhil edilmesidir (duhûlu’ş-şey’ fî ‘âlemi’l-mudrekât). Bu, ya önceden var olanı dönüştürmek (ca‘l), ya da bilinçte anında var etmek (halk) şeklinde gerçekleşir. Kur’an’ın inmeye başladığı gece Ramazan ayının içinde bir gecedir (2:185). “Onu” zamiri Kur’an’a da, ilk inen âyetlere de dönebilir. Birinci ihtimalde enzelnâhunun mânası “Kur’an’ı indirmeye başladık”, ikinci ihtimalde “İlk âyetleri indirdik” olur. (M. İslamoğlu Meal Açıklaması) Birçok ayette; Allah’a atfen “Biz”, “Biziz” çoğul zamirleri kullanılmaktadır. Kur’an’daki “Biz/Biziz” zamirleri çokluğu değil, “yüceliği”,“gücü”,“büyüklüğü” ifade etmektedir. Biz çoğul zamirinin kullanıldığı hiçbir ayette Allah’ın zatı söz konusu edilmemektedir. Allah’ın zatından söz eden ayetlerin tamamında “ena”, “inni” (ben, beni/bana) zamirleri gibi tekil şahıs zamirleri kullanılmaktadır. “Biz” zamiri ise, Allah’ın yaptıklarına veya yapacaklarına yönelik ayetlerde, Allah’ın gücünün, üstünlüğün ve büyüklüğün ifadesi olarak yer almaktadır. Bütün dillerde, gücü ve yönetimi elinde bulunduran erk, otorite kendi gücünden ve üstünlüğünden söz eden ifadelerde, açıklama ve buyruklarda “biz” zamirini kullanmaktadır. (E. Aktaş Meali 1. Ayet Açıklaması) Ayrıca bununla birlikte ayetteki “Biz” ifadesi vahiy meleğinin de bu süreçte kullanılmasına binaen de tercih edilmiş olabilir ...عن الشعبي ، أنه قال في قول الله : ( إنا أنزلناه في ليلة القدر ) قال : نزل أول القرآن في ليلة القدر (تفسير الطبري - النكت والعيون) ومعنى الفعل في { أنزلناه } ابتداء إنزاله فإن كل آية أو آيات تنزل من القرآن فهي منضمة إليه انضمام الجزء للكل ، ومجموع ما يبلغ إليه الإنزال في كل ساعة هو مسمّى القرآن إلى أن تم نزول آخر آية من القرآن .وتنكير { ليلة } للتعظيم ، ووصفها ب { مباركة } تنويه بها وتشويق لمعرفتها . فهذه الليلة هي الليلة التي ابتدُىء فيها نزول القرآن على محمد صلى الله عليه وسلم في الغار من جَبل حِرَاءٍ في رمضان قال تعالى : { شهر رمضان الذي أُنزل فيهالقرآن } البقرة : 185 ( التحرير والتنوير) وإنزاله فيها بأن ابتدأ بإنزاله فيها (انوار التنزيل واسرار التأويل)سورة القدر: لقد بدأ الله السورة السابقة بذكر أول خطاب نزل به الوحي على رسول الله ﷺ فقال: ﴿إِنَّا أَنزَلْنَاهُ﴾ أي أول القرآن: لعل المراد بهذه أن الله قد ابتدأ فيها بتقدير دينه وتحديد شريعته للناس  

[1] Mekke'de ve Medine'de nâzil olması ihtilaflıdır (5) âyettir.[2] İndirmeye başladık.  

1 Kadr kelimesinin değer, kıymet, ölçme, belirleme gibi anlamları vardır. Buradaki anlamı değer, kıymettir. Ramazan’ın son on gecelerinden birindedir. Bir başka rivayette de son yedi gecesindedir. İbn Abbas’tan gelen bir rivayete göre de Ramazan’ın 27. Gecesidir. Bu görüşü de ebced hesabına başvurmadan, ayetlerin harfleri ve kelimeleri üzerinden hareketle 27 rakamını elde etmişlerdir. “Leyletu’l-kadr” tabiri, Kadir Sûresi’nde 3 defa zikr edilir. Bu tabirin harf sayısı 9’dur. Dolayısıyla 3x 9 = 27’dir. Bazıları da Kadir Sûresi 30 kelimedir. 27’nci kelime de “hiye” (o) zamiridir. Kadir gecesine işaret eden zamirdir. Dolayısıyla 27’nci gecedir demişlerdir. (Bkz. Türk-İslam Kültüründe Ebced Hesabı ve Tarih Düşürme adlı kitabımız, s. 79-80). Zaten gelenekte de hep Ramazan’ın 27. gecesi kutlanmaktadır. Doğrusunu Allah bilir. 2 Krş. Duhân, 44/1-3  

(Kadir gecesinden söz ettiği için bu adı almıştır. Abese suresinden sonra Mekke’de nazil olmuştur ve 5 ayettir. Surede, Kadir gecesinden, onun faziletinden, o gecede meleklerin yeryüzüne inişinden bahsedilir.)  

Mekke döneminin başlarında, Abese sûresinden sonra indirilmiştir. Adını, birinci ayetinde geçen ve Kur’an’ın ilk ayetlerinin nazil olduğu gecenin önemine, daha doğrusu o gece gönderilmeye başlanan Kur’an’ın, insanlığa kadrü kıymet kazandırdığına ve böylece insanlığın Kur’an’la ‘takdir: ölçme’ yetkisine sahip oluşuna, yani insanlığın “kaderinde” oynadığı role işâret eden “el-Kadr: Kıymet, değer” kelimesinden almıştır. 5 ayettir.  

1 Kadir: Güç yetirmek, hüküm, takdir, azamet, anlamlarına gelir. Kadir gecesinin hangi gece olduğu kesin olarak bilinmemekle beraber genellikle Ramazan’ın yirmi yedinci gecesinde olduğu tercih edilmiştir. Hz. Peygamber (s.a.v) bunun kesinlikle hangi gece olduğunu belirtmemiş, ancak; “Siz Kadir gecesini Ramazan’ın son on günü içerisindeki tek rakamlı gecelerde arayınız” (Buhârî, Müslim,) buyurmuştur. Şaban ayının yarı gecesi olan “berât” gecesidir diyenler varsa da kuvvetli olanı, Ramazan ayının son on gününün tek gecelerinden birisi olmasıdır. Zîrâ (Bakara: 185)’de “Kur’an’ın Ramazan ayında” indirildiği, (Duhân: 1-3)’te de “Kur’an’ın mübârek bir gecede” indirildiği bildirilmektedir. Bu üç sûredeki ifâdeler birleştirilirse; “Kur’an Ramazan ayında, mübârek bir gece olan Kadir gecesinde indirilmeye başlanmıştır.” Bu sünnetle de sâbittir. Peygamber Efendimiz (s.a.v): “Kim Kadir gecesini, faziletine inanarak ve alacağı sevabı Allah’tan bekleyerek ibadet ve taatla geçirirse geçmiş günahları bağışlanır” buyurmuştur. (Buhârî)  

1 Yahut: “Kudret Gecesi” veya “Haşmet Gecesi” -Hz. Peygamber’in ilk vahyi aldığı gece böyle tanımlanmaktadır (bkz. önceki surenin giriş notu). Birçok Hadis’e dayanılarak denilebilir ki, o gece, Hz. Peygamber’in Medine’ye hicretinden onüç yıl önceki Ramazan ayının son on günü içindeki gecelerden biridir, muhtemelen yirmiyedinci gecesidir.  

[5824] Buradaki “Biz” zamiri vahyin inişine meleklerin katılımını, yani ilâhî kelâmın muhataba dolaysız değil dolaylı iletildiğini ifade eder (Krş: 42:51). [5825] “Onu” zamiri Kur’an’a da, ilk inen âyetlere de dönebilir. Birinci ihtimalde enzelnâhunun mânası “Kur’an’ı indirmeye başladık”, ikinci ihtimalde “İlk âyetleri indirdik” olur. [5826] Veya: “Kıymeti belli bir gecede”. Yani: “Kıymetine yeter olmayan, bir ömre bedel, bereketli ve şerefli bir gecede” (Krş: 44:3). Burada isim tamlamasından dolayı belirli gelen gece Duhân 3’te sıfat tamlaması olarak belirsiz gelmiştir (fi leyletin mubâraketin). Zira orada bereketi belirsizdi, burada ise o bereketin “kadarı/mikdarı/kadri” belirlenmiştir: “Bin aydan hayırlı.” Kadr, bir şeyin miktarını, değerini ve sonucunu belirtir. Burada kelimenin “miktarla” değil “değerle” ilgili olduğu 3. âyetten açıkça anlaşılmaktadır. Yine Kadr’in anlamının değere ilişkin olduğunu, bu gecenin Ramazan ayında olduğunu söyleyen Bakara 185’in sonundaki “hakkı bâtıldan ayıran bir ölçme ve değerlendirme yeteneği” anlamına gelen furkân da teyit eder. Buradaki “gece”nin mahiyeti nedir? Leyl, içinden aydınlatılabilecek geçici karanlık için kullanılır. Zulumâtın türetildiği zalâm ise içinden aydınlatılamayan, aydınlanmak için terk edilmesi gereken karanlıktır. Birçok yerde gelen “Karanlıklardan aydınlığa” kalıbı, “gece” gibi içinden aydınlatılacak karanlığı değil, ancak terk edince kurtulunacak karanlığı ifade eder. Leylenin terkipten dolayı kazandığı belirlilik, vahyin önceden kararlaştırılmış bir gecede nâzil olduğu anlamına gelebilir. [5827] İnzâl kalıbının “bir seferde indirmek” mânasına geldiği doğru değildir (Krş: 25:32). Buna dayanarak vahyin dünya semasına tek seferde toptan indiği yorumları da mesnetsizdir. Gökten yağmur bir defada inmediği halde, yağmur için de aynı kalıp kullanılır (23:18). Yaptığımız karşılaştırmalı bir okuma, tenzîl ve inzâlin birbirinin mukabili olarak kullanıldığını ortaya koymuştur. Tenzîl vahyin kaynağına nisbetle, inzâl hedefine nisbetle kullanılmaktadır (Bkz: 12:2, not 3’ün devamı). İnzâl kalıbı asıl “bir yasaya bağlı olarak indirme” vurgusu taşır. Lügatte inzâlin mânası, ulvî mânaların bilinç evrenine dahil edilmesidir (duhûlu’ş-şey’ fî ‘âlemi’l-mudrekât). Bu, ya önceden var olanı dönüştürmek (ca‘l), ya da bilinçte anında var etmek (halk) şeklinde gerçekleşir. Kur’an’ın inmeye başladığı gece Ramazan ayının içinde bir gecedir (2:185).  

[1] Kur'ân'ı Kerîm Kadir gicesi Levh-i Mahfûz'dan semâ-yı dünyâya nâzil olmuş ve oradan da yigirmiüç senede parça parça Rasûl-ü Ekrem'e vahiy buyurulmuşdur.  

6217 Cf. 44:3 and n. 4690. The 23rd, 25th or 27th night of Ramadan, as well as other nights, have been suggested as the Night of Power. See, however, the Introduction to this Surah. It is best to take this in the mystic sense, which also accords with verse 3 below, which says that the Night of Power is better than a thousand Months. It transcends Time: for it is Allah's Power dispelling the Darkness of Ignorance, by His Revelation, in every kind of affair . (R) .