Humeze Sûresi 1. Ayet Meali

1-4.İbnu Ebi Hatim`in Hz. Osman (r.a.) ve Abdullah bin Ömer (r.a.)`den rivayet ettiğine göre bu ayeti kerimeler Ubeyy bin Halef hakkında indirilmiştir. Suddi`den rivayet edildiğine göre de Ahnes bin Şerik hakkında indirilmiştir. İbnu Münzir`in İbnu İshak`tan rivayet ettiğine göre ise Umeyye bin Halef, Resulullah (a.s.)`ı gördüğü zaman kaş göz hareketleri yaparak onunla alay ederdi. Bu ayeti kerimeler de onun hakkında indirildi. Bir rivayette de Velid bin Muğire hakkında indirildiği ifade edilmiştir.  

[806] Hümeze sûresi ve genel ilkeler için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, XXI, 345; 353.[807] Kaş-göz hareketleriyle alay etmenin sonuçları hakkında bilgi için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, XXI, 347-352.  

Bkz. 49/11  

1- Nebiye ve davetine karşı küçümseyici tavır takınan, onu alaya alanların vah haline.  

[4] Medine'de nazil olmuş (9) âyettir.  

1 Krş. Hucurât, 49/11; Kalem 68/10-11  

(Hümeze, birini arkasından çekiştirmek, onunla alay etmek, kırmak ve incitmek manalarına gelir. Kıyamet suresinden sonra Mekke’de nazil olmuştur ve 9 ayettir.)  

Mekke döneminin başlarında, Kıyâmet sûresinden sonra indirilmiştir. Adını, birinci ayetinde geçen “Kaş göz işâretleriyle insanları alaya alıp küçümseyenler, anlamına gelen Hümeze” kelimesinden almıştır. 9 ayettir.  

1 Hemz: El ile çimdiklemek, dürtmek, kakmak, vurmak demektir. (Nitekim mahmuz, bu mânâyadır.) Hümeze ise; çimdikçi, çekiştirici, ısırıcı, kakıştırıcı, vurucu, kırıcı, atıcı anlamlarına gelir. Örfteki anlamı ise; “inceden inceye ve geriden geriye hafife alarak, alay ederek, şunun bunun haysiyeti ile oynayıp incitmeyi, etini yiyerek yani gıybet ederek ayıplamayı âdet edinen” demektir.2 Lemz: Asıl manası ayıplayıcı, saplayıcı demektir. Kaş göz kırparak işaret ederek eğlence sûretiyle birini diğerine göstermek demektir. Yani hümeze; el ile yüze karşı ve sözlü olarak, lümeze ise; dil ile arkadan ve gizlice insanları inciten ve haysiyetleriyle oynayan kimse demektir.  

1 Yani, kötü niyetle başkalarında gerçek veya hayalî kusurlar aramaya çalışan herkes.  

[5887] Humeze-lumeze gibi kavram çiftleri, tıpkı muzzemmil-muddessir çifti gibi genelde bir mânanın iki kutbunu ifade ederler. “Gizli-açık, arkadan-önden” çevirisinin gerekçesi budur. Kur’an’daki tüm kullanımlarından yola çıkarak el-hemzin arkadan el-lemzin de yüzüne yapılan çekiştirme ve karalama olduğunu söyleyebiliriz. Niçin ism-i fail olarak hemmâz ve lemmâz gelmemiş sorusunun cevabı açıktır: Günahkârı değil günahı hedef almak için.  

Yani insanları arkadan çekiştiren, küçük düşüren, kaş göz hareketleriyle eğlenenlerin!  

6266 Three vices are here condemned in the strangest terms: (1) scandalmongering, talking or suggesting evil of men or women by word or innuendo, or behaviour, or mimicry, or sarcasm, or insult; (2) detracting from their character behind their backs, even if the things suggested are true, where the motive is evil; (3) piling up wealth, not for use and service to those who need it, but in miserly hoards, as if such hoards can prolong the miser's life or give him immortality: miserliness is itself a kind of scandal.