Hadîd Sûresi 3. Ayet Meali

Sufiyye, bu âyeti tevil ederek Varlık birliği inancını ispata çalışır.  

bk. Kur’ân-ı Kerim, 40/29; 64/14.  

1.Evvel: Kendinden önce hiçbir şey olmayan. Ahir: Kendinden sonraya hiçbir şey kalmayacak olan. Zahir: Delilleriyle varlığı açık ve kesin olan. Batın: İnsan aklının zatını gerçek anlamıyla kavrayamayacağı, zatının hakikati gizli olan.  

Allah’ın ilk ve son olması, varlığının bir başlangıcı ve sonu olmaması demektir. Allah’ın Zahir ve Bâtın olması ise O’nun varlığının, varlığına delalet eden delillerle açık olması, bununla birlikte gözle görülememesi ve akılların, mahiyetini kavrayamaması demektir.  

 Allah ilktir, her şeyden öncedir, başlangıcı yoktur, varlıkları O yaratmıştır. Sondur, varlıkların yok oluşundan sonra da O bâkidir. Zâhirdir, varlığı bir çok delille gün gibi açıktır. Bâtındır, zâtının hakikati duyular ve akıllarla idrak edilemez.  

1- Varlığının başlangıcı da sonu da yoktur. Varlığı, var ettikleri ile anlaşılıp bilinen ancak varlığının niceliği ve niteliği kavranamayandır.  

[10] Her şeyden evvel vardır, bidayeti yoktur, kadîm ve ezelîdir; sonuna nihayet yoktur, en son kendisi kalacaktır, ebedîdir; delil ve burhanla aşikârdır; hakikati akl-ı beşere gizli kalmıştır. His ile idrak olunamaz, kısası göz görmez, akıl ermez.  

1 El-Evvel: İlkler ilki, varlığının başlangıcı olmayan, sonsuz, ezelî. 2 El-Âhir: Sonlar sonu, varlığının sonu olmayan, sonsuz, ebedî. 3 Ez-Zâhir: Âşikâr olan, varlığı ve birliği var olan her şeyde gözüken. 4 El-Bâtın: Fonksiyonlarıyla bütün mümkün varlıkların özünde, içkin.  

1 Çünkü her şey, Onun varlığına delildir. Yani, var olurken Onun kendisinden önce var olduğunu ispat etmeyen hiçbir şey yoktur. Bu yüzden Vahdet-i Vücutçular gibi her görüneni, O zannetmemelidir. Çünkü O, görünen olmakla beraber, gizli olandır da. Zîrâ O, duyularla his olunamaz ve Onun hakikati, akılların idrak ve ihatasına sığmaz.  

1 Yani, O’nun varlığı öncesiz ve sonrasızdır; O’ndan önce hiçbir şey yoktu ve hiçbir şey O’nun gibi sonsuz olmayacaktır: birçok sahih nakilde kaydedildiği gibi bu yorum bizzat Hz. Peygamber’in kendisi tarafından yapılmıştır. Böylece, “zaman” da -insan anlayışının ötesindeki bir kavram olarak- bizâtihî Allah’ın yarattığı bir şeydir.2 Yani, O bütün mevcudatın aşkın Sebebidir (transcendental Cause) ve aynı zamanda, yarattığı her varlıkta (phenomenon) içkin (immanent)dir -karş. çok sık tekrarlanan Kur’ânî ifade (mesela 5. ayette): “bütün işler, [asıl kaynağı olan] Allah’a döndürülür”; Taberî’nin sözleriyle, “O, her şeye başka herhangi bir şeyin yakın olabileceğinden daha çok yakındır”. Diğer -belki tamamlayıcı- bir karşılığı şöyle olabilir: “O hem Zâhir’dir, hem Bâtın”, yani “O’nun varlığı, fiillerinin/eylemlerinin etki ve sonuçlarından açıkça anlaşılmaktadır (zâhir), halbuki O’nun bizâtihî kendisi, bizim duyularımızın kavrayamayacağı (ğayr-i mudrek) bir gerçekliktir” (Zemahşerî).  

[4931] Yani: “O öncesiz ilk, sonrasız sondur” (Bkz: 55:26). O bütün varlığın hem görülebilen aşkın sebebi hem de görülemeyen içkin hakikatidir (Krş: 6:103). Zımnen: Kadim felsefe ve inançların hakikati parçalayıcı Tanrı anlayışları tümden yanlıştır. Mahlûkatın çift kutupluluğu yasası yer-gök çiftinde dile geliyor. Allah tektir. Fakat el-Bâkî yerine el-Evvel ve el-Âhir, el-Hak veya el-Vâcid yerine ez-Zâhir ve el-Bâtın anlam çiftleri kullanılıyor. Çünkü aşkın hakikat ancak çift kutuplu kavramlarla beşer idrakine nâzil oluyor. Kur’an’da el-Esmau’l-Husna yalnız burada bağlaçla birbirine atfen gelir. Bunlar iki isim çiftidir: el-Evvel ve’l-Âhir; ez-Zahir ve’l-Bâtın’dır. Bu iki çiftin de vav bağlacıyla birbirlerine bağlanması öncelikle onların biri olmadan diğerinin anlaşılamayacağına delâlet eder. Allah’ın “öncesiz ilk” olması “sonrasız son” olmasından ayrı ve bağımsız düşünülemez. Bir diğer nedeni bu isim çiftlerini oluşturan isimlerin birbirlerinin mukabili olmasıdır. Üçüncü bir neden de dört ismin birbirine atfedilmesinden çıkan mânadır. el-Evvel’in ez-Zâhir’le bir münasebeti vardır. Dünya ve görünen varlıklar bu iki ismin tecellisidir. el-Âhir’in el-Bâtın’la bir münasebeti vardır. Âhiret ve görünmeyen varlıklar da bu iki ismin tecellisidirler. Allahu a’lem.  

(*) Evvel'dir; her şeyden öncedir, başlangıcı yoktur ve her şeyin ilkidir, varlıkları ortaya çıkarandır... hem de Âhir’dir. " Yeryüzünde bulunan her canlı yok olacak, ancak celal ve ikram sahibi olan Rabbinin vechi bâkî kalacaktır" -Rahman /26.27- ayetleri uyarınca, varlıkların hepsi helâk ve fenâya gider yok olur, ancak O’nun Zat'ı kalır. (**) Zâhir'dir varlığı her şeyde açıkça görünendir, her şey O'nun varlığına delildir, hiçbir şey yoktur ki, varlıkta ortaya çıkarken daha evvel O’nun varlığını ispat etmiş olmasın, hem de Bâtındır; buna rağmen her görüneni de O zannetmemelidir.. çünkü O, aşikar olmakla beraber gizlidir de.. Duygularla hissedilmeyip, hayal ile algılanamayacağı gibi, varlığının hakikati Zât'ı da, akılların idrâk ve kavrayışına sığmaktan münezzehtir.  

(1) Herşeyden önce O vardır; başlangıcı yoktur. Herşeyin başlangıcı Ona dayanır.(2) Herşeyden sonra O bâkidir; Onun başlangıcı olmadığı gibi sonu da yoktur. Herşeyin sonucu Ona aittir.(3) Varlığının, birliğinin, isim ve sıfatlarının eserleri herşeyde apaçık görünür. Herşeyin dış görünüşü ve sanatlı yaratılışı Onun eseridir.(4) O herşeye herşeyden daha yakındır; varlığı ve birliği aşikâr olmakla beraber, niceliğine ve yüceliğine akıllar ermez. Herşeyin içyüzü ve dile getirdiği anlamlar Onun eseridir.  

5276 Allah is Evident insofar as there is ample evidence of His existence and providence all around us. On the other hand, Allah is Hidden insofar as intellect cannot grasp His essence nor can He be seen in the present world. The following tradition in Sahih Muslim is also significant for an understanding of this verse. The Prophet (peace be on him) said: "Thou art the First, so that there was nothing before Thee; and Thou art the Last, so that there is nothing after Thee; and Thou art Evident, (or Ascendant) so that there is nothing above Thee, and Thou art the Hidden, the Knower of hidden things, so that there is nothing hidden from Thee." [Eds.].