Fetih Sûresi 26. Ayet Meali

(*) Takva; kişinin kötülüklerden sakınması, Allah’ın kanunlarına riayet etmesi; kötülüklerden ve iyilikleri ihmal etmekten kaçınmasıdır. İslam’da insanın değeri buna göredir.  

Allah’ın sekinesinden sonra Müslümanlar bütün yorgunluklarını atarak rahata ve huzura kavuşmuşlardı. Çünkü inanıyorlardı ki Allah bir emir veriyorsa ve bu doğrultuda Peygamber bir karar alıyorsa mutlaka bir hikmeti olduğuna samimiyetle inanıyorlardı.  

 Âyette yer alan takvâ sözü, şehâdet kelimesidir. Takvâ kelimesine bağlılık o sırada cereyan eden olayı yatıştırmıştır. Şöyle ki, Hudeybiye’de Mekkelilerle müslümanlar arasında antlaşma yazılacağı sırada Hz. Peygamber, Hz. Ali’ye, «yaz» dedi: «Bu, Allah’ın elçisinin, Mekke halkıyla yaptığı antlaşmadır.» Kureyş temsilcileri dediler ki: «Biz senin Allah’ın elçisi olduğunu bilsek, sizin Kâbe’ye girmenize engel olmayız. Şöyle yazın: «Bu, Abdullah oğlu Muhammed ile Mekke halkı arasındaki antlaşmadır.» Hz. Peygamber de öyle yazdırdı. Kureyşlilerin bu tutumu müminlerin çok ağrına gitmişti ama, âyette ifadesini bulan takvâ sözü, onları yatıştırıp teskin etmişti.  

(*) Allah’ın sekinesinden sonra Müslümanlar bütün yorgunluklarını atarak rahata ve huzura kavuşmuşlardı. Çünkü inanıyorlardı ki Allah bir emir veriyorsa ve bu doğrultu da Peygamber bir karar alıyorsa mutlaka bir hikmeti olduğuna samimiyetle inanıyorlardı. (C. Külünkoğlu Meali 26. Ayet Açıklaması)  

[4] Mekke'ye duhulü men ettiler, sulhname yazılırken Besmele-i Şerife ile «Muhammed Resûlullah» lâfzıyle yazılmasına razı olmadılar, böylece cahiliyet gayretini güttüler.[5] Kelime-i şehadet, Besmele-i Şerife veya «Muhammed Resûlullah» ahte vefa.  

12 Câhiliye taassubu, küfürde aşırı inat ve dediklerini yaptırma gururu olduğunu söyleyebiliriz. Çünkü Hudeybiye Barış Antlaşması’nda tarafların imzaları şöyleydi: “Resulullah Muhammed” ve “Kureyş elçisi Süheyl.” Süheyl antlaşma metnine Hz. Peygamber’in adının “Resulullah Muhammed” diye değil de “Abdullah oğlu Muhammed” yazılmasını istedi. Mekkeliler de destek vererek, “Biz senin Allah’ın elçisi olduğuna inansak, seninle savaşmazdık” dediler. Yoksa antlaşma bozulacaktı. Hz. Peygamber antlaşmanın ileride Müslümanların çok hayrına olacağını bildiği için, Hz. Ali’den silmesini ve dedikleri gibi yazmasını istedi. Hz. Ali de “Resulullah Muhammed” yazısını silmektense ölmeyi tercih edeceğini söyledi. Hz. Peygamber, silgiyi eline aldı, okuma yazma bilmediğinden ismini bulamadı. Hz. Ali’ye göstermesini söyledi. O, istemeyerek gösterdi ve Hz. Peygamber ismini sildi ve Hz. Ali’ye tekrar “Abdullah oğlu Muhammed yaz” dedi. (Bilgi için Bkz. Hz. Peygamber’i Anlamak isimli kitabımız, s. 55).  

1 Kureyş, Efendimiz (s.a.v)’e, Süheyl b. Amr el-Kureşî, Huveytıb b. Abdiluzza ve Mükriz b. Hafs’ı göndererek, bu yıl değil de gelecek yıl Kâbe’yi tavaf etmesini teklif etmiş, Efendimiz (s.a.v) de bunu kabul etmişti. Sonunda bunun yazılı bir anlaşma şekline getirilmesine karar verildi. Efendimiz (a.s), Hz. Ali’ye anlaşma metninin başlangıcına (بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ) diye yazmasını emretti. Süheyl ve arkadaşları, onu kabul etmeyince, besmelenin yerine, “Senin adınla, Ey Allah’ım!” diye yazıldı. Sonra Peygamberimizin Peygamberliğini kabul etmediklerini belirterek anlaşmaya adının, “Abdullah’ın oğlu Muhammed” şeklinde yazılmasını istediler. Bu ifâdeler ve anlaşmanın bazı maddeleri müslümanlara ağır geldi ve müslümanlar buna çok üzüldüler. Derken Allah, üzerlerine sekînetini indirdi, onlar da yumuşayıp yatıştılar.  

36 Müşrik Kureyşlilerin küstahça kibrine (hamiyyet) yapılan bu atıf onların Hz. Peygamber’e ve görevine karşı takındıkları genel tutumun bir karakteristiği olmasına rağmen, burada özel olarak vurgulanmasının -Zemahşerî’nin işaret ettiği gibi- Hudeybiye’de Hz. Peygamber ile Mekkeli temsilci Süheyl b. ‘Amr arasında yürütülen müzakereler sırasında meydana gelen bir olay ile bağlantılı olması muhtemeldir. Rivayete göre Hz. Peygamber, Ali b. Ebî Tâlib’e antlaşma teklifinin metnini dikte etmeye başladı: “Yaz, ‘Rahmân ve Rahîm olan Allah adına’”. Süheyl hei ve dedi ki: “Rahmân [ifadesini] hiç duymadık, bizim bildiğimiz sözleri yazdır”. Bunun üzerine Hz. Peygamber, Hz. Ali’ye döndü: “O halde, yaz: ‘Senin adınla, Ey Allah’”. Hz. Ali, söyleneni yazdı. Ardından Hz. Peygamber devam etti: “Bunlar Allah’ın Elçisi Muhammed ile Mekke halkı arasında üzerinde antlaşmaya varılan [hususlar]dır...” Süheyl, yine sözünü kesti ve: “Eğer sen [gerçekten] Allah’ın Elçisi isen, [bu,] bizim sana haksızlık yaptığımız[ı kabul etmemiz demek]tir: onun için, anlayacağımız şekilde yaz” dedi. Bundan sonra Hz. Peygamber Hz. Ali’ye [şöyle] dikte etti: “Şöyle yaz: ‘Bu[nlar], Abdulmuttalib’in oğlu Abdullah’ın oğlu Muhammed ile Mekke halkı arasında üzerinde antlaşmaya varılan [hususlar]dır...’” (Bu olay diğerlerinin yanısıra, Neseî, İbni Hanbel ve Taberî tarafından farklı rivayetlerle nakledilmiştir).37 Lafzen, “ilahî sorumluluk kelimesi” (kelimetu’t-takvâ): onların, Allah’a ve O’nun kapsayıcı gücüne karşı duydukları sorumluluk bilinci sayesinde düşmanlarının “küstahça büyüklenmeleri”ne sükûnet ve olgunluk ile karşı koyduklarına işaret eder.  

[4617] Cahiliyye gururunun arkasında ird adıyla bilinen ünlü “cahiliyye şeref sistemi” yatıyordu. İslâm’dan önce tüm düzen bu sisteme göre işliyordu. Efendi-köle, kadın-erkek, eşraf-avam arasındaki ilişkiler hep bu sisteme göre tanzim ediliyordu. Bu sistemde bir ferdin fadl, efdal, ‘ayn ve a‘yân gibi şeref mertebelerini geçerek yükselmesi mümkündü. Bu sistemin en temelinde yatan değer ise murûet (mürüvvet) idi.  

(*) Barış andlaşmasında sebat ile andlaşma hükümlerini yerine getirmeyi kabullendiler. Çünkü bununla erkek ve kadın müminler korunacak, ilerisi için hazırlanacaktı. Kâfirler andlaşmayı imzalamakla İslam’ın varlığını kabul etmiş oluyorlardı bu ise büyük bir muvaffakiyetti. Nitekim bunun böyle olduğu ilerde anlaşılacaktı. (**) Nitekim bu barış müslümanlar için apaçık bir fethin başlangıcı olmuş ve çok geçmeden çoğalmışlar, Hudeybiye'ye yalnız binbeşyüz kişi ile gelebilen müslümanlar, iki sene sonra onbin kişilik ordu ile Mekke’nin fethine gitmişlerdir).  

Müminlerin on beş günlük mesafeden gelmelerine rağmen bir gün içinde umre yapıp dönmelerine izin vermeyen müşrikler sırf şu taassupla hareket ediyorlardı: “Eğer Muhammed bu kalabalıkla Mekke’de görünürse bütün Arap yarımadasında gururumuz kırılacaktır.” Allah’ın müminlerin kalplerine verdiği güven duygusu sayesinde onlar hislerine kapılmadılar, soğukkanlı, vakarlı, dürüst davranıp bu sabırlarının mükâfatlarını gördüler.  

Hudeybiye'de Mekkelilerle müslümanlar arasında andlaşma yazılacağı sırada Hz. peygamber, Hz. Alî'ye: "Yaz, dedi, bu, Allah'ın Elçisi'nin Mekke halkıyla yaptığı andlaşmadır." Kureyş temsilcileri dediler ki: "Biz senin Allah'ın Elçisi olduğunu bilsek, sizin ka'be'ye girmenize engel olmayız. Şöyle yazın: Bu, Abdullah oğlu Muhammed ile, Mekke halkı arasındaki andlaşmadır." Hz. peygamber de öyle yazdırdı. Mü'minlerin çok zoruna giden bu durum, Allah'ın, gönüllerine indirdiği huzur ile yatıştı. Allah'ın Elçisi, Hudeybiye seferinden önce ru'yâsında, ashâbıyla birlikte Mekke'ye girdiklerini, bazılarının saçlarını tamamen traş ettiklerini, bazılarının da kısalttığını görmüştü.  

[*] Allah'tan çekinerek kendini koruma, kendini(fıtratını) bozmama. Bakınız Bakara 2/2.  

(6) Lâ ilâhe illâllah, yani “Allah’tan başka tanrı yoktur.” (Tirmizî, Tefsir 48:4.)  

4907 While the Unbelievers were blustering and excited, and meticulously objected to introductory words such as "In the name of Allah, Most Gracious, Most Merciful, from Muhammad, the Prophet of Allah" (they did not like the tides), the Prophet remained calm and collected, and got the substance of their demands embodied in the Treaty without worrying about words. Even though the terms of the Treaty appeared to the companions, at first, to be unfair to Muslims, they remained faithful to their Leader and showed trust in his better judgement, a trust that was vindicated by the events that followed. (R). 4908 Cf. above 48:18, and n. 4894. 4909 It = Tranquillity. Their calmness amid much provocation was a gift of Allah; they had earned a right to it by their obedience and discipline, and showed themselves well worthy of it.