En'âm Sûresi 2. Ayet Meali

[114] İki ecel hakkında geniş bilgi için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, VI, 233-236; XX, 20-21.  

Ecel sınırlı bir süre demektir. Ayette ifade edilen birinci ecel, insan hayatı ile ölümü arasındaki sürenin sonunu, ikinci ecel ise dünyanın ömrünün dolması “kıyamet” anlamında kullanılmaktadır.  

Âyet-i kerîmede ifade edilen birinci ecel insanın ölümü, ikinci ecel ise kâinatın yok olması, yani kıyametin kopmasıdır.  

1- Ecel, bir şeyin belirlenmiş süresidir. Bir sürenin son anı demektir. 2- Belirlenen süre, sürenin son anına ait bilgi yalnızca Allah'ın bilgisindedir. O'dan başkası bunu bilemez.  

(*) Âyette geçen(خلقكم ) halekaküm (sizi yarattı) ifadesi çoğuldur. Bu durumda “siz” ifadesi ne anlama gelmektedir. Buna şöyle cevap vermek mümkündür! İnsanın yaratılmakta olduğu sperm ve yumurtanın geriye doğru giderek ilk kaynaklarına varılmaktadır. Meni kandan, kan besinlerden, besinler bitkilerden, bitkiler de su ve topraktan oluşmaktadır. Çünkü hayvansal gıdalar da topraktan meydana gelen bitkiden oluşmaktadır. Toprak, su ile birleşince bitkiye, bitkiden gıdaya, oradan kana, kandan meni ve yumurtaya dönüşüp ikisinin döllenmesi de insanı meydana getirmektedir. (B. Bayraklı) Ayrıca En’am süresi 1. ayetten anlaşıldığına göre ecel, ikiye ayrılır, 1- Eceli Müsemma, buna tabii ecel denir. 2- İkinci Ecel, bâzı şartlarla mukayyed olan, yani tabii olmayan ecel/süre demektir. Ayrıca ‘’Her toplum için, yaşayacağı bir ecel (süre) vardır. Onların (müsemma/tabii) eceli geldiği vakit, ne bir an erteleyebilirler ne de bir an öne alabilirler’’ şeklindeki (A’raf-34) ayette de bu tür ecele (eceli müsemma/tabii) vurgu yapılmaktadır. (الله اعلم) a) Ecel-i Müsemma/yani Eceli tabii: Her mahlukun yaradılışı itibariyle Cenab-ı Allah tarafından tayin olunan vasati ve ortalama ömrüne denir. Diğer bir tabir ile her mahlukun fiziki ve biyolojik ömrüne denir. Şayet Allah bu tabii/fıtri ömrü hikmeti gereği herhangi bir sebeple bozmaz ise, her mahluk biyolojik olarak ölmeye programlanmıştır. Türler içinde insanın biyolojik ömrü ayrı, sair türlerin biyolojik ömürleri ayrıdır. Dünya ve kâinatın da biyolojik bir ömrü vardır, faraza kıyamet kopmasa yine kâinat fiziki ve biyolojik olarak ölüme mahkûmdur. Eşyaların son kullanma tarihi; bu meseleye işaret eder. b) Tabii olmayan ecel, yani eceli muallak: Bunda şart ve meşrut kuralı vardır. Yani; Allah der, şu şartı yaparsa ben de ona şöyle muamele ederim der. Mesela; Allah bir kulunun ömrünü sağlığına dikkat etmek kaydı ile seksen yıl tahsis eder; ama o kul sağlığına dikkat etmez, Allah da levh-i mahfuz da ispata yazmış olduğu seksen yılı siler, onu elli yıla çevirebilir. Aşağıdaki dipnota da bkz: قلت : وعلى هذا يكون كل إنسان مخلوقا من طين وماء مهين ، كما أخبر جل وعز في سورة " المؤمنون " فتنتظم الآيات والأحاديث ، ويرتفع الإشكال والتعارض ، والله أعلم (تفسير الفرطوبي ) والقرائن الموجودة في القرآن وبعض الروايات من اهل البيت تفيد أنّ "أجل" وحدها تعني غير الحتمي من العمر والوقت والمدّة، و"الأجل المسمى" بمعنى الحتمي منها، وبعبارة أُخرى "الأجل المسمى" هو "الموت الطبيعي" و"الأجل" هو الموت غير الطبيعي ولتوضيح ذلك نقول: إنّ الكثير من الموجودات لها من حيث البناء الطبيعي والذاتي الإِستعداد القابلية للبقاء مدّة طويلة، ولكن قد تحصل خلال ذلك موانع تحول بينها وبين الوصول إلى الحد الطبيعي الأعلى، افترض سراجاً نفطياً يستطيع أنّ يبقى مشتعلا مدّة عشرين ساعة مع الأخذ بنظر الإِعتبار سعته النفطية، غير أن هبوب ريح قوية، أو هطول المطر عليه أو عدم العناية به، يكون سبباً في قصر مدّة الإضاءة، فإِذا لم يصادف السراج أي مانع، وظل مشتعلا حتى آخر قطرة من نفطه ثمّ انطفأ نقول: إِنّه وصل إِلى أجله المحتوم، وإذا أطفأته الموانع قبل ذلك، فيكون عمره "أجل" غير محتوم.والحال كذلك بالنسبة للإِنسان، فإِذا توفرت جميع ظروف بقاءة وزالت جميع الموانع من طريق استمرار حياته، فإن بنيته تضمن بقاءه مدّة طويلة إِلى حد معيّن، ولكنّه إِذا تعرض لسوء التغذية، أو ابتلى بنوع من الإِدمان، أو إِذا انتحر، أو أعدم لجريمة ومات قبل تلك المدّة، فإنّ موته في الحالة الاُولى يكون أجلا محتوماً، وفي الحالة الثّانية أجلا غير محتوم. الخ.( تفسير الأمثل في كتاب الله المنزل)  

[2] Bu ecel kıyamet kopmaya mahsus olan eceldir.  

Benzer mesajlar: A‘râf 7:12; İsrâ 17:61; Mü’minûn 23:12; Secde 32:7; Sâffât 37:11; Sâd 38:71, 76.  

1 Bununla kastedilen öncelikle insanoğlunun babası olan Hz. Âdem’in çamurdan yaratılmasıdır. Bu ifâdeden bir de; çamurdan bitkilerin, bitkilerden meninin, meniden de insanın yaratılması anlaşılabilir.2 Ecel: Belli bir zaman parçası ve bu parçanın sonuna, bir şey için belirlenmiş zaman dilimine “ecel” denir. İnsanın veya herhangi bir canlının eceli, kendisine tâyin edilen ömürdür. Allah katında her canlı için tâyin edilmiş bir ecel vardır. Eceli geldiğinde dünya hayatı son bulur. İnsanın Dünyadaki eceli demek, ölümüne kadar olan ömrü yani ölümü demektir. Öldüğü anda bu ecel gelmiş olur. Hangi mana tasavvur edilirse edilsin bu ecel birdir. Bir kere tahakkuk eder. Bir insan için ölüme kadar iki ecel tasavvuruna imkân yoktur. Ve artık ona ecelsiz öldü demek yanlıştır. O gün anlaşılır ki ezelde takdir olunan ömür, bu gün tahakkuk etmiştir. Ecel, kazâ ve kaderle ilgili bir meseledir. Nasıl diğer olayları Allah, geçmiş ve geleceği kuşatan ilmiyle belirlemişse, eceli de ilmiyle takdir etmiştir. “Öldürülen kişi de eceliyle mi ölmüştür? Öldürülmüş olmasaydı daha bir müddet yaşayacak mıydı, yaşamayacak mıydı?” gibi sorular ister istemez akla gelmektedir. Mutezîle’den bir kısım âlimlere göre öldürülen kişi eceliyle ölmemiştir. Ehl-i Sünnet’in tamamına göre öldürülen kişi eceliyle ölmüştür. Ancak katil bu fiilinden dolayı ceza görür. Eceliyle ölmediğini söylemek yanlıştır. Allah o kişinin öldürüleceğini önceden bilmektedir ve ecelini de ona göre tâyin etmiştir. Bir canlının ömründen azaltılması, bir kim senin benzerlerine nazaran ömrünün eksiltilmesidir. Yoksa Allah’ın ilminde mevcut olan ömrünün eksiltilmesi anlamında değildir. O halde Allah katındaki ilim, yani kader, katiyen değişmez. Bu ayette zikrolunan iki ecelin izahı şu şekilde olabilir: ecel yetmekle insanın, her şeyi her işi bitmiş olmaz. Bundan sonra da diğer bir ecel, bir nihayet gelecektir. Bu ecelde bu müddetin nihayetinde ve huzur-ı ilâhîde iyi ve kötü her sorumluluk son bulacak. Dünya hayatı kapanacak, ondan sonra ya ebediyen sevap veya ebediyen ceza devresi gelecektir. İşte bu akıbete, kıyamet, sâat, yevm-i ba’s, yevm-i ceza, yevm-i din denilir. Ve artık bunun sonu yoktur. Ecel-i mevtten başka bir ecel olan bu “ecel-i müsemmâ”, ahiretin başlangıcı olan “sâat” ve “vakit” manasınadır. (Elmalılı)  

2 Lafzen, “ve O’nun katında bulunan bir ömür” -yani, yalnız O’nun bildiği (Menâr VII, 298). Bazı otoriteler, buradaki “ömür”ün dünyanın bitimine ve sonraki yeniden dirilişe işaret ettiği görüşünde oldukları halde diğerleri onu bireysel insan hayatı ile ilişkilendirirler. Diğer bazısı da, kelimenin ilk kullanımında münferit insan hayatına bir atıf görürken ikincisinin Kıyamet Günü’ne atıfta bulunduğunu iddia ederler. Bu son yoruma göre cümlenin bitiş ifadesi, “ve (başka) bir ömür daha vardır...” şeklinde çevrilebilir. Ancak Kur’an’da ecelun musemmâ ibaresinin başka yerlerde de sıkça kullanılması karşısında, burada en doğru çeviri, “[O’nun tarafından] tesbit edilen” veya “[O’nun tarafından] bilinen bir ömür” şeklinde olabilir, yani, hem münferit insan hayatına, hem de bir bütün olarak dünyaya ilişkin bir ömür.  

[1014] Âyetin başında insan soyunun yeryüzünde varoluşu dile getirildiği için, bu ecel’i insan tekinin değil, insan soyunun yeryüzünde varoluş süresi olarak anlamak daha uygundur.  

Cenab-ı Allah ilk insan Hz. Âdem (a.s.)’ı, çamurdan yarattığı gibi, her bir insanı da çamurdan süzülmüş bir hülasadan yaratır. Zira sperma ile yumurta kandan, kan gıdalardan, gıdalar hayvanî ve nebatî maddelerden, bunlar da topraktan gelir.  

[2] Âdem'in toprakdan halki. [3] Hitâb mü'minlerin gayrinedir.  

[1] Vücudun yaratılış sırasında belirlenen son kullanma tarihi, biyolojik ömrü [2] Belirlenmiş ecel (ecel-i müsemma): O vücut için Allah tarafından ayrıca emredilen ömür. Bu ömür vücudun son kullanma tarihine eşit veya daha kısa olabilir. Kişinin kendi doğal yapısını koruması(takva) ve Allah'ın emirleri doğrultusunda uzayıp kısalabilir. Her varlığın yaratılmadan hemen önce belirlenmiş bir biyolojik eceli vardır. Bu o varlığın son kullanma tarihi gibidir. Bu vadenin aşılması mümkün değildir ancak irade sahibi olan insan, fıtrata aykırı yaşam tarzı, tedbirsizlik gibi nedenlerle ömründen tüketebilir. Bu son kullanma tarihinden başka bir de belirlenmiş ecel olan 'ecel-i müsemma' vardır. Bu da Allah tarafından o varlık için ayrıca belirlenen eceldir. Bu ecel uzatılamayıp Allah'ın emri ile kısaltılabilir. Ecel ve ömür ile ilgili diğer ayetler: (Enam 6/60), (İbrahim 14/10), (Ankebut 29/53), (Zümer 39/42)  

836 After the general argument, the argument comes to man personally. Can such a miserable creature, created from clay, put himself in opposition to his Creator? And can man forget or doubt that he is here only for a short term of probation? And then, after a period, comes the Day of Account before Allah. 837 This life is a period of probation. The other term leads up to Judgement.