Duhân Sûresi 4. Ayet Meali

Mübarek gece, İbn-i Abbas'a Katâde'ye ve İbn-i Zeyde göre Kadir Gecesidir. İmam Muham-med-ül-Bâkır ve Ca'fer-üs-Sâdık'tan da bu kavil rivâyet edilmiştir. 97. sûrede, Kur’ân'ın Kadir Gecesinde indiği açıkça bildirildiği cihetle buradaki mübarek geceyi şabanın on beşinci gecesi olarak kabul edenlerin yanıldıkları meydandadır. İnişin keyfiyetinde ihtilaf vardır. Kadir Gecesi tüm olarak dünya göğüne inmiş, sonra lüzum hasıl oldukça ayet ayet vahyedilmiştir diyenler olduğu gibi bir yıl içinde vahyedilecekler, bu gece inmiş, sonra ayet ayet vahyedilmiştir diyenler de vardır. Kadir Gecesinde indirildi demekten maksat, o gece inmeye başladığını anlatmaktır diyenler de olmuştur.  

(*) Bunun anlamı şudur: İlk defa indiği “kutlu gece” ile sembolize edilen Kur’an’ın vahyedilişi, insana iyi ile kötü arasında yahut Allah’ın varlığının derinliğine kavranışı (ma‘rifet) sayesinde manevi gelişmeye yol açan şeyler ile manevi körleşme ve kendi kendini tahriple sonuçlanan şeyler arasında ayrım yapmayı sağlayan bir standart verir. (M. Esed Meal açıklaması) Yani ‘’O gecede indirilmeye başlayan kitapla yani Kur’an’la her hikmetli iş/ ilahi mesajlar, hükümler insanlar için açıklanır’’şeklindedir. Bu nedenle,’’Her hikmetli iş onda (o gecede) ayırt edilir. ‘’şeklindeki mesajdan ecel, rızık vb. şeyleri anlamak çok yanlıştır. İlgili rivayetler de tutarsız, çelişkili ve uydurmadır. Çünkü o gecede indirilmeye başlayan kitapla (yani vahiyle, Kur’an‘la) her hikmetli iş, bütün ilahi hüküm ve mesajlar açıklanır. Ama kimin eceli ne kadar olacak veya rızkı ne kadar takdir edilecek vs. değil. Yani bunun diğer seneye kadar ecel, rızık vb. durumların tayin ve karara bağlanmasıyla hiçbir alakası yoktur. Ayrıca bunun ecel, rızık vb. durumlarla alakalı olduğunu söyleyenler, aynı zamanda bunlar ezelden beri veya insan henüz anne karnında iken Allah tarafından yine hüküm ve takdire bağlanmıştır diyorlar. Peki, bu durumlarıyla bunlar büyük bir çelişki ve tutarsızlık içine girmiyorlar mı? İşte bu tutarsızlık ve çelişkiden güya kurtulmak için, bunlar iki defa hükme bağlanır diyorlar. 1. Ezelden beri her şey mücmel olarak hükme bağlanmıştır. 2. Kadir gecesinde ise mufassal olarak hükme bağlanır demektedirler. Peki, bunu söyleyenlere şunu soruyoruz: Haşa yüce Allah bir defada her şeyi hükme bağlayamaz mıydı ki, bunları hem ezelden beri hükme bağlamış hem de kıyamette kadar her sene kadir gecesinde yine hükme bağlıyor! Haşa kâinatı yoktan var eden yüce Allah bundan aciz miydi? Bunun mantığı bir izahı var mı? İşte (كُلُّ أَمْرٍ حَكِيمٍ) ’’küllü emrin hakiym’’insanlık için bütün ilahi hüküm ve mesajlar’’demektir. Özetle, ayetin verdiği mesaj şöyledir. (فيها يفرق)’’ O gecede (indirilmeye başlayan kitapla) her hikmetli iş (ilahi hüküm ve mesajlar) ayırt edilir’’ deniliyor. (فِيها يُفْرَقُ كُلُّ أَمْرٍ حَكِيمٍ. أَمْرًا مِنْ عِنْدِنا) أي في هذه الليلة بدأ يبين سبحانه ما ينفع عباده من أمور محكمة لا تغيير فيها ولا تبديل. بإنزاله ذلك التشريع الكامل الذي فيه صلاح البشر وهدايتهم وسعادتهم في دنياهم وآخرتهم، ولا غرو فهي من لدن حكيم عليم بما يصلح شئون عباده في معاشهم ومعادهم - ثم بيّن السر في نزول القرآن على لسان رسوله فقالنَّا كُنَّا مُرْسِلِينَ. رَحْمَةً مِنْ رَبِّكَ) أي إنا أرسلنا الرسول به رحمة منا لعبادنا حتى يستبين لهم ما يضرهم وما ينفعهم وحتى لا يكون لهم حجة بعد إرسال الرسول به (تفسير المراغي) وظاهر كلام بعضهم أن المراد بقوله: ﴿فيها يفرق كل أمر حكيم﴾ تفصيل الأمور المبينة في القرآن من معارف وأحكام وغير ذلك.(الميزان في تفسير القرآن) وَفِي لَيْلَةِ القَدْرِ بَدَأ سُبْحَانَهُ يُبَيِّنُ لِعِبَادِهِ مَا يَنْفَعُهُمْ مِنْ أُمُورٍ مُحْكَمَةٍ لاَ تَغْيِيرَ فِيهَا وَلاَ تَبْدِيلَ.( (أيسر التفاسير)  

[4] Veya sapa sağlam olan, tağyir ve tebdili kabil olmayan her iş.[5] Vahyimiz ile veya halkın işi olmak üzere veya ilim ve tedbirimiz ile.[6] Hikmete uygun olan her bir iş birbirinden ayrılmış, tafsilât olunmuş veya halk için ahkâm yapılmıştır.  

“Bereketli gece” Kadir Gecesi’dir.  

1 (أَمْرٍ حَكِيمٍ) ifâdesi; “hikmetli ve önemli iş” yahut “sağlam olması lâzım gelen işler” demektir. Bu cümle, başlangıç cümlesi olursa “herhangi bir gecede,” geceye sıfat olursa, “kadir gecesinde” şeklinde anlaşılabilir.  

5 Lafzen, “her şey hikmetle ayırd edilmişti”; yani “hikmetli bir şekilde” yahut “hikmet içinde”: “hikmetli” sıfatı -ki, gerçekte, bu ayrımın yapıcısı olan Allah’a yönelik bir sıfattır- bu şekilde ayırd edilmiş olan şeye telmih yoluyla atfedilmiştir (Zemahşerî ve Râzî). Bunun anlamı şudur: İlk defa indiği “kutlu gece” ile sembolize edilen Kur’an’ın vahyedilişi, insana iyi ile kötü arasında yahut Allah’ın varlığının derinliğine kavranışı (ma‘rifet) sayesinde manevî gelişmeye yol açan şeyler ile manevî körleşme ve kendi kendini tahriple sonuçlanan şeyler arasında ayrım yapmayı sağlayan bir standart verir.  

[4434] Bu “ayrıştırma” Bakara 256’da söylenen iyinin kötüden, doğru yolun sapıklıktan vahiy ile ayrılmasıdır (Krş: 97:4, not 10). İbn İshak’tan naklen İmam Bakır, buradaki yufraku ile Enfâl 41’deki yevme’l-furkan (ayrışma günü) arasında bağ kurarak âyeti gelecekten ihbar olarak yorumlamış, dolayısıyla Bedir zaferinin gerçekleştiği Ramazan’ın 17’sini vahyin ilk inmeye başladığı Ramazan gecesine işaret saymıştır (Nkl: İbn Âşûr). Bu yorum, Bedir savaşının gece değil bir sabah yani gündüz olması bir yana, Fecr 1-4 ile mutabakat arz eden “Onu son on günde arayın!” sahih rivayetleriyle de uyuşmamaktadır.  

Emrin hakîm şu iki mânaya gelir: 1.Hikmetli, hiçbir yanlışı olmayan iş. 2.Kesinleşmiş, önlenmesi mümkün olmayan iş.  

4691 Such an occasion is one on which divine Wisdom places before us, through Revelation, the solution of spiritual problems of the highest import to mankind.