Cuma Sûresi 2. Ayet Meali

Âyette "Ümmiyyîn" kelimesi geçer. Ümmi, okuma yazma bilmeyen demektir. Ümmiler de okuma yazma bilmeyenlerdir. Ancak 6. sûrenin 92. âyetiyle 42. sûrenin 7. âyetinde Mekke, şehirlerin aslı, temeli anlamına gelen "Ümm-ül-Kurâ" diye anılmış olduğundan "Ümmi, Ümmiler", Mekkeli ve Mekkeliler anlamına da gelir. İlk anlama göreyse Araplar mânasını ifade eder. Bu, Mücâhid ve Katâde'den rivâyet edilmiştir.  

1.Ümmi: Okuma yazma bilmeyen. Cahiliye dönemi Araplarının çoğu okuma yazma bilmediğinden onlar hakkında bu ibare kullanılmıştır.  

[639] Ümmî kavramı hakkında bilgi için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, XIX, 271-276; I, s. 542-545; XIV, s. 490-491.  

Bkz. 2/151, 7/158, 29/48“Ümmi”, kitap ile ilgisi olmayan/habersiz demektir. Ayette geçen “Ümmiyyin-ümmiler” terimi, okuma yazma bilmeyen Bedevi Araplar için kullanıldığı gibi, daha önce kendilerine ait vahyedilmiş kitapları olmayan toplumlar için de kullanılmıştır. Hz. Peygamber’in “kendi içlerinden” biri olarak ayette aynı karede yer alması, onun da onlar gibi “ümmi” olduğunu yani daha önce herhangi ilahi bir kitaba muhatap olmadığını, dolaysıyla, Kur’an mesajını “uydurmuş” yahut o düşünceleri eski metinlerden “çıkarmış” olmasının mümkün olmayacağını anlatmaktadır.  

“Ümmî”, okuma yazma konusunda anasından doğduğu gibi kalan, bu hususta eğitim görmeyen, okuma yazma bilmeyen kimse demektir. Kur’an indirilmeden önce Araplar, okur yazar ve ilim sahibi olmadıkları yahut daha önce kendilerine ait vahyedilmiş kitapları olmayan bir toplum oldukları için “ümmîler” olarak nitelendirilmiştir.  

* “Ümmîler”; Çoğunluğu okuma yazma bilmeyen o dönemdeki Mekkeli Araplar.  

1- Ana kentlilere (Mekkelilere) veya daha önce kendilerine kitap gönderilmemiş olan topluluklara. 2- Bu terkipteki kitap sözcüğü, Kur'an'ın Allah tarafından ileri sürülen, kanıtlayıcı, yol gösterici, aydınlatıcı bilgi olmasını ifade etmektedir. Hikmet, Kur'an'ın isimlerinden biridir. Hikmet; Sözcük anlamı olarak engel olmak demektir. Kavram olarak; baskı, zulüm, fitne ve fesadı engellemek için konulan yasa, kural ve ilkeler demektir. Ayrıca sağlıklı düşünme, gerçeği kavrama, doğru hüküm verme yetisi; yargı, yargılama, karar, güçlendirme, sağlamlaştırma, bilme, bilge olma, hakem, hâkim, hüküm, hükümdar, hükümet, mahkeme, mahkûm, tahakküm, istihkâm, gibi anlamları bulunmaktadır. Hikmet sözcüğüne, sünnet anlamının verilmesi doğru değildir.  

(*) Bunlar, yani müşrik toplumu daha önce kendilerine ait vahyedilmiş kitapları olmayan bir toplum oldukları için “ümmîler” olarak nitelendirilmiştir. Yani, ümmî okuma yazma bilmeyen değil, kitap ehli olmayan, ilahi kitapları okumayan ve ilahi kitaplarla ilgisi olmayan demektir. Bu nedenle eğer ümmî kelimesinin anlamı okuma yazma bilmeyenler olsaydı, vahiy kâtiplerinin Kur’an ayetlerinin yazmaları da mümkün olmazdı. Çünkü Ümmî kelimesini okuma ve yazma bilmeyen şeklinde değerlendirdiğimizde, Mekke toplumunda hiçbirinin okuma ve yazma bilmediğinin anlamı ortaya çıkıyor. Hâlbuki bakıyoruz ki, o ümmi toplumda vahiy Kâtipliğini yapan nice sahabeler vardır. Demek ki, ümmi okuma ve yazma bilmeyen değildir ve dolayısıyla geleneksel inanışın aksine Allah Resulünün de okuma yazması vardı ve gelen vahyi hem kendisi yazardı hem de vahiy kâtiplerine yazdırırdı. Ayrıca hem burada hem de benzer ayetlerde (وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ) ‘’onlara kitabı da öğretiyor’’ şeklindeki ifadeyle de onlara ezberden değil, kitaba/o güne kadar kitap hâlinde yazılmış bulunan Kur’an’a/ bakmak, kelimeleri ve ayetleri göstermek suretiyle öğretiyordu… Özetle, “Ümmi”, kitap ile ilgisi olmayan/habersiz demektir. Ayette geçen “Ümmiyyin-ümmiler” terimi, daha önce kendilerine ait vahyedilmiş kitapları olmayan toplumlar için kullanılmıştır. Hz. Peygamber’in “kendi içlerinden” biri olarak ayette aynı karede yer alması, onun da onlar gibi “ümmi” olduğunu yani daha önce herhangi ilahi bir kitaba muhatap olmadığını ve ilahi kitaplarla hiç ilgilenmediğini, dolaysıyla, Kur’an mesajını “uydurmuş” yahut o düşünceleri eski metinlerden “çıkarmış” olmasının mümkün olmayacağını anlatmaktadır. Zaten Allah Resulü döneminde onun bildiği dil olan Arapçaya tecüme edilmiş Tevrat ve İncil’in bir nüshası da yoktu. Yani bunlar Hz. Peygamberin hiç bilmediği bir dil olan İbranice yazılıydı. Bunların Arapçaya tercümesi ise Hz. peygamberin vefatından yaklaşık 2. 5 asır sonra olmuştur: İşte kaynaklara göre; Tevrat’ı Arapçaya ilk kez tercüme eden 10. yüzyılda Bağdat’ta yaşayan Yahudi din adamı Saadya Gaon’dur. Tevrat’ın Arapça’ya ilk çevirisinin Sura Akademisi’nin başkanı Saadiya Gaon tarafından X. yüzyılda yapıldığı kabul edilir. Yani Hz. peygamber döneminde Arapçaya tercüme edilmiş bir Tevrat yoktu. Onun tercümesi Hz. peygamberin vefatından iki buçuk asır sonra olmuştur. Ayrıca Mesudî’nin bildirdiğine göre Kitabı Mukaddes de (İncil) Hz. peygamberin vefatından 241 yıl sonra tercüme edilmiştir. İşte Mesudi şöyle diyor: a. Eski Ahdi ilk tercüme eden Hanîn b. İshak en-Nasturî’dir. (Ö: 260 h./873 m.). Bu ilk Arapça tercüme “et-Tercümetu’s-sebînıye”den yapılmıştır. (a.g.e) Bu nedenle Hz. Peygamberin bu kitaplardan istifade etmesi asla mümkün değildi. الأُمِّيُّونَ هم العربُ كلُّهم، مَن كتبَ منهم ومن لَمْ يَكتُبْ؛ لأنَّهم لم يكونوا من أهلِ الكتاب. وأوَّلُ ما ظهرتِ الكتابةُ في العرب ظهرت في أهلِ الطائف، تعلَّمُوا من الحيرةِ، وتعلَّمَ أهلُ لحيرةِ من أهل الأنبار.وقولهُ تعالى {رَسُولاً مِّنْهُمْ} يعني مُحَمَّداً صلى الله عليه وسلم نَسَبهُ مثلُ نَسَبهم وجنسهُ مثل جنسهم، {يَتْلُواْ عَلَيْهِمْ آيَاتِهِ}؛ يعني القرآنَ، {وَيُزَكِّيهِمْ}؛ أي يُطهِّرُهم من الدَّنسِ والكفرِ، فيجعلهم أزْكِيَاءَ بما يأْمُرهم به من التوحيدِ ويدعوهم إليه من طاعةِ، {وَيُعَلِّمُهُمُ ٱلْكِتَابَ وَٱلْحِكْمَةَ}؛ أي القرآنَ والعلمَ، (التفسير الكبير - الطبراني) الأمي منسوب إلى أمة العرب، لما أنهم أمة أميون لا كتاب لهم، ولا يقرأون كتاباً ولا يكتبون. وقال ابن عباس: يريد الذين ليس لهم كتاب ولا نبي بعث فيهم (مفاتيح الغيب - اللباب في علوم الكتاب)  

2 Krş. Bakara, 2/129, 151; A’râf, 7/157; Ankebût, 29/48  

Bu ayette geçen [el-ümmiyyîn] (ümmiler) kelimesinden kastedilen Mekkelilerdir. [Ümmî] kavramı ile ilgili detaylı bilgi için bkz. Bakara 2:78, dipnot 2.,Benzer mesajlar: Bakara 2:129, 151; Âl-i İmrân 3:164.  

1 Ümmî: Üç anlama gelir: a- Anadan doğduğu hal üzere bulunan, yani okuması yazması olmayan Araplar, b- Ümmete mensup, c- Ümm’ül-Kurâ’ya mensup, yani “Mekkeli” demektir. Müfessirlerin hemen hemen tamamı, birinci anlamı tercih etmişlerdir. Aynı konu için Bk. (Bakara: 110, 78, Âlu İmran: 20, A’raf: 157-158) 2 Yani Kur’an’ı ve sünneti veya Kur’an’ı ve fıkhı. (Kurtubî) Hikmet için Bk. (Bakara: 269)  

1 “Kitap ile ilgisiz toplum” (ümmiyyûn) terimi, daha önce kendilerine ait vahyedilmiş kitapları olmayan bir toplumu veya milleti gösterir (Râzî). Hz. Peygamber’in “kendi içlerinden” bir insan olarak adlandırılması, bu bağlamda, onun da kelimenin ilk anlamıyla “kitap ile ilgisiz” (ümmî) olduğu (karş. 7:157 ve 158) ve bu nedenle, Kur’an mesajını “uydurmuş” yahut o düşünceleri eski metinlerden “çıkarmış” olamayacağı gerçeğini vurgulamak içindir.  

[5095] “Ümmiler”, İbn Abbas’ın da isabetle açıkladığı gibi, kitap ehlinin dışında kalan tüm Araplardır. Ümmilik, Tevrat ve İncil gibi bir kitaba tabi olmamaktır. Okur-yazar olup olmaması fark etmez. “Ümmi” kavramına “okur-yazar olmama” anlamı, sonradan tedarik edilmiş yanlış bir anlamdır. Bu anlam kayması, sonrakilerin, “Mûcizât-ı Nebî” listesine bir madde daha ilave etme arzusundan kaynaklanmıştır. Hikmet Kur’an’da, hüküm verirken iyiyi kötüden ayırma yeteneği olan furkân’a (2:53); bu yetenekle doğru hüküm vermeye (17:39); insanı doğru yola yönelten muhakemeye (21:48) delâlet eder.  

Ümmî kelimesi burada Yahudi geleneğinde ifade ettiği anlamda olup Cenab-ı Hak Yahudileri üstü kapalı bir şekilde kınamaktadır: “Ey Yahudiler, siz Araplara aşağılamak kasdiyle ümmî diyorsunuz. Fakat, Allah risaletini, onların arasından seçtiği birine verdi.” Ümmî tabiri ayrıca şu anlamlara gelebilir: Ehl-i kitap olmayan (3,20); kendi kitaplarını bilmeyen (2,78); Yahudi olmayan (3,75). İbranîce aslında Goyim (Batı dillerinde gentiles) Yahudi olmayanlar hakkında kullanılıp bunlara hiç değer verilmez. Türkçe Tevrat çevirilerinde bu kelime “milletler” diye çevirilir. Ayrıca Yahudilerin şu gerçeği anlamaları ima ediliyor: “Siz Arapların Cahiliye dönemlerini iyi bilirsiniz. Peygamberin önderliğinde onların nasıl bir nitelik kazandıklarını da görüyorsunuz. Öyleyse bunun ancak ilâhî bir kaynaktan olduğunu anlamanız gerekmez mi?”  

[*] Bkz.: Bakara 2/78 ve dipnotu  

(1) Sünnet. 2:151’in açıklamasına bakınız.  

5451 The Unlettered: as applied to a people, it refers to the Arabs, in comparison with the People of the Book, who had a longer tradition of learning, but whose failure is referred to in verse 5 below. As applied to individuals, it means that Allah's Revelation is for the benefit of all men, whether they have worldly learning or not 5452 His Signs: Allah's wonderful Signs in His Creation and in His ordering of the world. It may include the Verses of the Qur'an, but they are more specifically referred to as "Scripture" in the next line but one. 5453 Cf. 2:129, and n. 129. Read again the attributes in the last verse. Allah is full Sovereign, and therefore cares for all His subjects, including the meanest and most ignorant, and sends His prophets or messengers to them. He is the Holy One, and therefore purifies and sanctifies those who were steeped in superstition and wickedness. He is Exalted in Power, and therefore He can confer all these blessings on the most unlikely people (verse 3), and no one can stay His hand. He is wise, and therefore He instructs in wisdom, both through written Scriptures, and in other ways, e.g., by means of a knowledge of life and its laws, and an understanding of His wonderful universe. 5454 Previous ignorance or error is no bar to a person or nation receiving the blessings of Allah's revelation, provided such person or nation has the will to come to Allah and the capacity to bear His Message. For an instance of incapacity through arrogance, see verse 6 below. For some remarks on the Arabs as vehicles of the new Light, see. C. 12-15.