A'râf Sûresi 180. Ayet Meali

13.Tefsirlerde ifade edildiğine göre burada kastedilen putperestlerin, putlarının adlarını Allah`ın güzel isimlerine benzetmeye çalışmalarıdır. Mesela, rivayete göre putperestler Uzza putunun adını Allah`ın Aziz adına, Menat putunun adını Allah`ın Mennan adına, Lat putunun adını da İlah adına benzeterek belirlemişlerdir. Bir başka açıklamaya göre ise burada dikkat çekilen husus Yüce Allah`ın kendi zatı hakkında kullanmadığı bir adın O`nun hakkında kullanılmasıdır.  

En güzel sıfatlar anlamına gelen “Esmâ-u’l-husna” terkibi Kur’an’da bu ayetle beraber dört ayrı yerde geçmektedir. (İsra 17/110, Taha 20/8, Haşr 59/24). “En iyi sıfatlar (nitelikler) Allah’a aittir” anlamındadır. Bunlara “Allah’ın İsimleri” yerine “Allah’ın Sıfatları” demek daha doğru olur. Zira isim canlı, cansız bütün varlıkları ve kavramları sadece ifade etmek için kullanılır ama sıfat, varlıkları daha detaylı anlatır ve tanıtır, görev ve ödev bakımından varlığın özelliklerini bütün ayrıntılarıyla ortaya koyar. Örneğin, bir insanın isminin Kâmil olması onun kemâle erdiğini göstermez, sadece o kişinin bilinmesi için adının Kâmil olduğunu gösterir ama bir insanın sıfatının kâmil olması onun kemale erdiğini, emin olması onun güvenilirliğini ortaya koyar. Allah’ın isimlerinden birinin “Rahman” olduğunu bilmekle, O’nun merhametinin sınırsızlığını, varlık âlemi üzerindeki sonsuzluğunu bilmek ve buna inanmak ve bu inançla O’nun rahmetine sığınmak aynı şey değildir.“O iyi sıfatlarla yalnızca O’na dua edin” Yani O’na dua edeceğiniz zaman o sıfatların mahiyetini muhakeme ederek dilekte bulunun. Rızık isterken Yegâne rızık verenin O olduğunu düşünerek rızık isteyin, bağışlanmanız için bağışlayanın sadece Allah olduğunu dile getirerek yürekten dua edin. Bu sıfatları illa da Arapça söylemek gerekmez. Mesela herkes kendi konuştuğu ve anladığı dille, örneğin; “Ey Bağışlayan ve bağışlamayı seven!”, “Ey Merhamet eden ve merhameti sınırsız olan!”, Ey affeden ve affetmeyi ilke edinen!” şeklinde samimi ve içten dua ederse daha güzel olur.  

 Bu âyette en güzel isimlerin Allah’a ait olduğu ifade edilmekte ve Allah’a o isimlerle dua etmemiz emrolunmaktadır. Hadis-i şerifte «Allah’ın doksan dokuz adı vardır. Onları ezberleyen muhakkak cennete girer» buyurulmuştur. Ancak hadiste tahdit yoktur. Allah’ın isimleri sadece doksan dokuzdan ibaret değildir, başka isimleri de vardır. Âyet-i kerimede anlatılan «Allah’ın isimleri hakkında eğri yola gidenler»den maksat, O’nun isimlerini tahrif edenlerdir. Müşrikler Allah’ın isimlerini tahrif ederek kendi tanrılarına veriyorlardı. «Allah» ismini tahrif edip Lât ve Aziz ismini değiştirerek «Uzza» demişlerdir. Halbuki yüce Allah, en güzel isimlerin kendine has olduğunu bildirmiştir.  

Kuran'da Tanrı için, yüzün üzerinde değişik sıfat-isim kullanılır. Bunlar süreklilik bildiren tanımlamalardır; nitekim, her yazı yazan insana "yazar" denmez. Tanrı'nın isim ve sıfatlarının Arapça olması gerekmez. Nitekim, bir çok topluluğa konuştukları dilde kitaplar gönderen Tanrı, kendisini tanıtırken onların anlayabileceği dili kullanıyordu. Bu yüzden Kuran, güzel niteliklerin Allah'a ait olduğunu bildirir. Maalesef, uydurma hadis kitaplarında sunulan 99 isimli liste Tanrı'ya yakışmayacak birkaç nitelik içerir. Örneğin, dindar müslümanlarca ezberlenip dua maksadıyla okunan 99 isimden birisi olan "ed-Darr," "zarar veren" anlamına gelir. Halbuki Kuran tersini söyler (42:30).  

1- İyi ile güzel aynı şey değildir. En güzel isimler şeklinde yapılan çeviriler doğru değildir. “İyi” sözcüğü, niteliği, kaliteyi, üstünlüğü yani özellik ifade ederken, güzel sözcüğü görüntüyü, dış görünüşü ifade etmektedir. Söz konusu “iyi isimler”, Allah'ın sahip olduğu nitelikleri ifade etmektedir. Ayette geçen “husna” iyi demektir. Arapçada güzel, “cemil” demektir.  

(1)“Bir adam hem hoca, hem zâbit (kumandan), hem adliye kâtibi, hem mülkiye müfettişi olsa, onun herbir dâirede birer nisbeti, birer vazîfesi, birer hizmeti, birer maâşı, birer mes’ûliyeti, birer terakkıyâtı (ilerlemesi) ve muvaffakiyetsizliğine (başarısızlığına) sebeb birer düşman ve rakībleri oluyor. Ve pâdişâha karşı çok ünvanlarla görünüyor ve görür. Ve çok lisanlarla ondan meded (yardım) ister. Ve âmirinin çok ünvanlarına mürâcaat eder. Ve düşmanların şerrinden kurtulmak için, muâvenetini (yardımını)çok sûretlerle taleb eder. Öyle de, çok esmâya (isimlere) mazhar ve çok vazîfelerle mükellef ve çok düşmanlara mübtelâ (karşı karşıya) olan insan, münâcâtında (duâsında), istiâzesinde (Allah’a sığınırken)çok isimleri zikreder. Nasıl ki nev‘-i insanın medâr-ı fahrı (övünç kaynağı) ve elhak en hakīkī insan-ı kâmil olan Muhammed-i Arabî Aleyhissalâtü Vesselâm, Cevşenü’l-Kebîr nâmındaki münâcâtında bin bir ismiyle duâ ediyor; ateşten istiâze ediyor.” (Sözler, 24. Söz, 123)  

(*) Yani Onun isimlerini canlarının istediği gibi yorumlayanları, bir kısım isimlerini kabul etmeyenleri, Allah’a ait olan sıfatları Allah’ın dışında başka varlıklara ve mahlûkata verenleri veya şunu-bunu ilâh, mabut, yaratıcı, rızık verici ve koruyucu kabul edenleri terk edin…Not: Buradan da anlaşıldığına göre Allah’tan başkasına dua edilmez. Çünkü ondan başkasına dua etmek şirktir. Ayrıca (Kur’an’da Tanrı için, yüzün üzerinde değişik sıfat-isim kullanılır. Bunlar süreklilik bildiren tanımlamalardır; nitekim, her yazı yazan insana "yazar"denmez. Tanrı’nın isim ve sıfatlarının Arapça olması gerekmez. Nitekim, birçok topluluğa konuştukları dilde kitaplar gönderen Tanrı, kendisini tanıtırken onların anlayabileceği dili kullanıyordu. Bu yüzden Kur’an, güzel (iyi) niteliklerin Allah’a ait olduğunu bildirir. Maalesef, uydurma hadis kitaplarında sunulan 99 isimli liste Tanrı’ya yakışmayacak birkaç nitelik içerir. Örneğin, dindar müslümanlarca ezberlenip dua maksadıyla okunan 99 isimden birisi olan "ed-Darr,"zarar veren"anlamına gelir.(E. Yüksel Meal Açıklaması) Hâlbuki Kur’an’da böyle bir isim yoktur. Bununla ilgili rivayetin senedi ise sahih değildir, zayıftır. İşte aşağıdaki Arapça metnine göre Tirmizi bu rivayeti zikrettikten sonra senedi sahih değildir, İbni Hazım, İbni Arabi, Davudi ve İbni Kesir gibiler ise bu rivayetin zayıf olduğunu söylemektedirler. Yine Müslüman alimlerinin ittifakıyla Allah’ın isimleri 99’ dan fazla olup belli bir sayısı yoktur, deniliyor. اتَّفَقَ علماءُ المسلمين على أنَّ أسماءَ الله تعالى أكثرُ من تسعة وتسعين وغيرُ محصورة بعدد معيَّن؛ كما نقل النَّوَويُّ وابنُ تيمية وغيرُهم من أهل العلم؛ إذ لا يجوز أن تتناهأ لأنَّ مدائحَه وفواضلَه غيرُ متناهية؛ فكلُّ اسم متضمِّنٌ صفةً، ومن الصفات ما يتعلَّق بأفعال الله، وأفعاله لا مُنْتَهَى لها وأَيَّدَ ذلك ابنُ القَيِّم : «أن الأسماءَ الحسنى لا تَدْخُلُ تحت حَصْر ولا تُحَدُّ بعدد؛ فإن لله تعالى أسماءً وصفات استأثر بها في علم الغيب عنده، لا يعلمها ملك مقرب، ولا نبيٌّ مُرْسَلٌ». ثم اسْتدلَّ بالحديث عن النبيِّ صلى الله عليه وسلم : «أسألُكَ بكُلِّ اسم هُوَ لَكَ سَمَّيتَ به نَفْسَكَ أوْ عَلَّمْتَهُ أَحَدًا منْ خَلْقِكَ أَوْ أَنْزَلْتَهُ في كِتَابِكَ أَوِ اسْتَأْثَرتَ به في عِلْمِ الغَيبِ عِنْدَكَ» (رواه أحمد في مسنده والبزار وأبو يعلى وابن حبان في صحيحه والحاكم، هذا؛ وليعلم الحديث الذي ذكر أن من أسماء الله الحسنى الضار، ذكر الترمذي في السنن بعد ذكره له أنه ليس له إسناد صحيح، وقد ضعفه ابن حزم وابن العربي والداودي وابن كثير (بيان معنى اسم الله الضار والحكم على الحديث الوارد فيه - إسلام ويب ) وأما الضار فلم يثبت أنه من أسماء الله تعالى والحديث الوارد فيه ضعيف،(الضار (أسماء الله الحسنى) – ويكيبيديا) لم يثبت بدليل صحيح أن الضار من أسماء الله تعالى ، وإنما ورد ذلك في الحديث المشهور الذي فيه تعداد الأسماء الحسنى ، وهو حديث ضعيف ، رواه الترمذي وغيره.)  

65 “Eğip bükenler” den kasıt anlamını saptıranlardır.  

(Allah’ın isimlerinden eğriliğe sapanların kendi hallerine bırakılmasına ilişkin bu emir, sırf bu tarihi olayla ve Allah’ın isimlerini lâfzî olarak değiştirip onları sahte ilâhlara yakıştırmakla sınırlı değildir. Bu emir bütün şekilleriyle her türlü yanlış adlandırmayı kapsamına alır. Ulûhiyet gerçeği konusundaki düşüncelerinde ilhada kalkışan, yani tahrif eden veya sapan herkesi kapsamına alır. Allah’ın çocuğu olduğunu iddia edenler, Allah’ın dilemesinin evrendeki tabiat kanunlarına bağlı olduğunu ileri sürenler, yüce Allah hiçbir şeye benzemediği halde O’nun işlerinin insanların işlerine benzer şekilde meydana geldiğini ileri sürenler, yüce Allah’ın gökte yani evrenin düzenini idarede, insanları ahirette hesaba çekmede ilâh olduğunu kabul edip, O’nun yeryüzünde, yani insanların hayatlarında yasa koyamayacağını, hayatla ilgili konularda insanların ancak kendi akıllarıyla, deneyimleriyle ve menfaatleriyle bağdaşacak şekilde uygun gördüklerini yasa olarak belirleyeceklerini, bu konularda insanların kendi kendilerinin ilâhları olduklarını veya bir kısmının diğer bir kısmının ilâhları konumunda bulunduğunu söyleyenler ve buna (dilleriyle ifade etmeseler de pratikleriyle) şahitlik yapanlar! Evet bunların hepsi, Allah’ın sıfatları ve ilâhlığının özellikleri hususunda birer sapmadır. Bunların hepsini aynı çerçevede görmek gerekir. Müslümanlar ise, bunların hepsinden yüz çevirmek ve onlara aldırmamakla yükümlüdürler. Bu sapık yakıştırmalara kalkışanlara gelince, onlar zaten yaptıklarına karşılık olarak Allah’ın cezasıyla tehdit edilmiş bulunmaktadırlar!)  

[Esmâ-i Husnâ] “en güzel isimler”le ilgili benzer mesajlar: İsrâ 17:110; Tâhâ 20:8; Haşr 59:24.  

1 Yani Onun isimlerini canlarının istediği gibi yorumlayanları, bir kısım isimlerini kabul etmeyenleri, Allah’a ait olan sıfatları Allah’ın dışında başka varlıklara ve mahlûkata verenleri veya şunu-bunu ilâh, mabut, yaratıcı, rızık verici ve koruyucu kabul edenleri terk edin.  

145 Bu bölüm, önceki ayetin sonunda, Allah’ın kendilerine eğriyi doğruyu ayırsınlar diye akıl verdiği halde bunu gereği gibi kullanmayan ve O’na karşı -yani, bütün yüce ve yetkin sıfatları kendinde toplayan ve dolayısıyla mutlak ve nihaî hakikatin kendisi olan Allah’a karşı- ilgisiz ve duyarsız kalanlardan bahseden bölümle bağlantılıdır. El-esmâu’l-husnâ (lafzen, “en güzel isimler”) tabirine gelince; bu tabir, 17:110; 20:8 ve 59:24’de olmak üzere bütün Kur’an’da dört defa geçmektedir. İsim denince ilk akla gelen, ele alınan ya da işaret edilen herhangi bir nesnenin özünü, cevherini, kendi özünden, yapısından ileri gelen özellik ve niteliklerini göstermek üzere seçilen bir kelime oluyor; el-husnâ terimi ise, el-ahsen (“en iyi/en güzel”) sözcüğünün çoğulu. Hal böyle olunca, El-esmâu’l-husnâ terkibini “yetkinliğe/kusursuzluğa dair sıfatlar” şeklinde çevirmek yanlış olmayacaktır. Bu tabir Kur’an’da yalnız Allah için kullanılmaktadır.146 Yani, bu sıfat ve nitelikleri başka varlıklara ya da nesnelere yakıştırarak ya da bunun tam tersi bir yönde giderek Allah’ı, “baba” yahut “oğul” gibi insan-biçimli (anthropomorphic) nitelikler ve beşerî ilişkiler içinde tasarlayıp öylece tanımlayarak (Râzî).  

[1302] Kur’an’da geçtiği dört yerde de el-esmâu’l-husnâ terkibi Allah’a has olarak kullanılır. Bu terkiple ilgili ayrıntılı bir açıklama için, ilk geçtiği 20:8’in notuna bkz. [1303] Hiçbir mükemmellik atfının O’ndan başkasına yapılmamasıyla başlayan âyet, O’nun esmasının hem hakiki, hem zihni, hem de lâfzî anlamda sadece O’na mahsus olduğunu vurgular. O’nun esmasında haktan sapmanın birçok çeşidi vardır. Mesela: 1) Hıristiyanlar gibi, O’na “babalık” atfetmek ve “oğul” isnat etmek; bu gibi beşeri niteliklerle yücelttiğini sanmak ve bunu da iman diye sunmak. 2) Yahudiler gibi, O’nun İsrail lakaplı Dâvud Nebi ile güreş tutup yenildiğini dillendirmek; ya da “Allah fakirdir bizse zenginiz” diyerek, O’nun kendine mahsus kıldığı sıfatlarına bigâne kalmak. 3) Müşriklerin yaptığı gibi, O’na mahsus isim ve sıfatları “rol çalmak” tabir edilen bir tavırla başkalarına yakıştırmak. Bu sapma, günümüzdeki müslüman toplumların geleneksel din algısında bir biçimde yaşatılmaktadır. 4) Mutlak tenzihçilerin yaptığı gibi, O’nun ne esmasıyla ne de sıfatıyla, asla bilinemez olduğunu iddia etmek. Bütün bunlar ve daha fazlası, O’nun isimleri konusunda haktan sapmanın farklı tezahürleridir.  

Allah Teâlâ sayılamayacak kadar fazla güzel fiilleri ve eserleri ile Kendisini tanıtmaktadır. Bu fiillerin kaynağı O’nun güzel isimleri, isimlerin kaynağı da zatî ve sübûtî sıfatlarıdır. Allah Kendisini nasıl tanıtıyorsa insanın da öyle tanıması gerekir. Yoksa insan kendi sınırlı akıl ve duyuları ile Allah’ı tavsif etmeye kalkarsa ciddî eksiklikler ve yanlışlar yapabilir. Kur’ân, Allah’ı ulûhiyetin nihayetsiz hususiyetlerini ortaya koyacak en güzel isimlerle tanıtır. Bu ilahî isimler vasıtasıyla insan, yaşayışının her türlü durumunda Allah ile bir bağ kurma imkânına kavuşur. Esma-yı hüsnanın en önemli işlevi Allah ile insan, insan ile Allah arasında münasebetleri en ideal bir seviyede gerçekleştirmektir. Kur’ân, insanlığa indirdiği esma-yı hüsna bağları ile, şirkin ayrı ayrı tanrılara dağıttığı birçok kavramı, Allah ile münasebete koyar. Böylece bu isimler, insanlık için mümkün olan en yüksek seviyede bir marifetullahı gerçekleştirirler. Hz. Peygamber (a.s.) şöyle buyurmuştur: “Allah’ın 99 ismi vardır. Kim bunları bellerse, bunlarla Allah’ı zikrederse cennete girer.” Âlimlerin çoğuna göre, esma-yı hüsna tevkifîdir, yani dinde hangileri bildirilmiş ise yalnız onlar kullanılır. Mesela: “Allah alîmdir”, denir, ama aynı mânaya geliyor diye “Allah âriftir, fatîndir, bilgedir” denilmez. Allah’a yaraşmayan isimler vermek, veya vasfettiği bazı isimleri O’na vermemek, O’nun isimlerini putlar hakkında kullanmak, yahut o isimleri te’villerle gerçeğinden saptırmak tarzlarında olur. Mezkûr yanlışlardan her biri, Allah’ın isimleri konusunda “haktan sapma” ya girer.  

[2] Esmâ-i Hüsnâ doksandokuzı Kur'ân'da mezkûr olmak üzere binbir 'adeddir.  

[*] Allah'ın kızı dedikleri Lat, Menat ve Uzza isimlerini, Allah'ın isimlerini yamultarak uydurmuşlardır. Ellah isminden Ellat, El-Azîz isminden el-Uzzâ ve Allah'ın el-Mennân isminden de Menat'ı türetmişlerdir (Celaluddin es-Suyutî, Tefsîr'ul-Celaleyn). İnsanlarda bu tür türetmeler olur. Mesela Cemil'in kızı, Cemile, Kâmil'in kızı Kâmile, Halid'in kızı Halide olabilir ama Allah, hiçbir açıdan insana benzetilemeyeceği için O'nun isimleri ile ilgili böyle şeyler yapılamaz.  

(26) “En güzel isimler” anlamındaki Esmâ-i Hüsnâ, Allah’ın, bize Kur’ân ve Peygamberimiz tarafından bildirilmiş ünvanlarıdır: Rahmân, Rahîm, Hâlık, Rezzak, Gafûr, Halîm gibi. Bu isimler, her türlü eksiklikten sonsuz derecede yüce olan Allah’ı bize tanıtırlar; onları öğrenmekle biz, Allah’ın herşeyi yaratan, rahmeti herşeyi kuşatan, rızık veren, bağışlayan, herşeyi gören, herşeyi işiten, dilediğini dilediği gibi yaratan yegâne tanrı olduğunu öğrenmiş oluruz. Bu isimler, aynı zamanda, kâinatta gözümüzün önüne serilmiş olan bütün güzelliklerin (maddenin, mânânın, görüntünün, sesin, ilmin, rahmetin, hikmetin, adaletin güzellikleri gibi) kaynağını da bize gösterir. Esmâ-i Hüsnânın sayısı pek çoktur; ancak bunlardan en meşhur olan 99’u Peygamberimizin bir hadisinde bildirilmiş ve bu isimleri öğrenenlerin Cennete gireceği bildirilmiştir. (Tirmizî, Daavât: 83.) Allah’ın hangi isimlerle anılabileceği konusu, hatâya hiç tahammülü olmayan, son derece ciddî bir inanç konusudur. Onun için, âyetin devamında, bu konuda haktan ayrılanlarla ilgili bir uyarı yer almaktadır.  

1154 As we contemplate Allah's nature, we can use the most beautiful names we can think of, to express His attributes. There are ninety-nine of such attributes. In the opening Surah, we have these indicated in a few comprehensive words, such as al Rahman (most Gracious), al Rahim (most Merciful), Rabb at 'alamin (Cherisher and Sustainer of the worlds). Our bringing such names to remembrance is part of our Prayer and Praise. But we must not associate with people who use Allah's names profanely, or so as to suggest anything derogatory to His dignity or His unity. Cf. 17:110.