Ankebût Sûresi 45. Ayet Meali

[Not: Matematikte çözülen problemlerin doğruluğunu anlamak için "sağlama" yapıldığı gibi, kılınan namazların makbul olup olmadığı da, nefsimizi fuhşiyattan; (şehvet azdırıcı yayınlardan ve davranışlardan) ve münkerattan; (her türlü zulüm, küfür ve kötülükten ve bunları yapıp yaygınlaştıranlardan) bizi uzaklaştırıp uzaklaştırmadığıyla anlaşılacaktır.]  

[413] Namazın etkinliği, fahşâ ve münker kavramları hakkında geniş bilgi için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, XIV, 481-484.  

Bilinçli bir şekilde eda edilen namaz insanı her türlü kötülükten ve her çeşit hayasızlıktan alıkoyar. Çünkü namazda insan Allah’la buluşur, Onun huzur ve rahmet alanına girerek Ona kötülük ve hayasızlık yapmayacağına dair defalarca söz verir ve bu sözü günün belli aralıklarında tekrar eder. Böyle bir insanın sözüne ihanet etmesi ve Allah’ı dikkate almaması düşünülemez. Tabii ki namazı ikame eden kişi, kıldığı namazdan bir şey anlıyorsa ne dediğini ve ne istediğini biliyorsa, verdiği sözün farkında oluyorsa, namazı niyaza dönüştürecek bir ahitleşme ortaya koyuyorsa yani namazın hakkını veriyorsa bu namaz koruyucu olur. Kıldığımız namazlar bizi kötülüklerden alıkoymuyor ve Allah’a yaklaştırmıyorsa, filmlerde rol icabı namaz kılanlardan ne farkımız kalır? Anlamadan ve derinliğini kavramadan kıldığımız namazla biz de sadece verilen rolü oynamış ve “âdet yerini bulsun” demiş olmuyor muyuz?  

 Âyet, günaha götüren isteklerin baskısından kurtulmanın ve ruh yüceliğine erişmenin en sağlam yolunu göstermektedir. Şüphesiz bu, en geniş manada «Allah’ı anmak»tır. Kur’an tilâveti ve namaz, bunun en başta gelen şekilleridir. Gerçekten, Kur’an’ın manalarını düşünenler için, Kur’an tilâveti, daha önce farkına varılamayan bir çok manaların açığa çıkmasını sağlar; kişiyi ulvî bir âleme götürür. Kur’an tilâvetinin fazileti ile ilgili pek çok hadis vardır. Hakkı verilerek kılınan namazın da, ruhu ulvîleştireceği ve mutlaka kötülükten alıkoyacağı, bu âyette ve bir çok hadiste ısrarla belirtilmektedir. İyiliğe sevketmeyen, kötülüklerden alıkoymayan bir namaz ise, İslâm büyükleri tarafından, sırtta taşınan bir vebal olarak nitelendirilmiştir.  

Namaz, sadece Allah ile bağlantının kurulduğu bir meditasyondur. Namazlarda yalnızca Allah anılmalıdır (20:14). Namazlarda Muhammed'i, İbrahim'i, Ali'yi, Veli'yi anmak, namazın niteliği ve amacına aykırıdır.  

* “Namazı dosdoğru kıl”; Âyet-i kerîmedeki hitap, Peygamber Efendimizin [sallallahu aleyhi vesellem] şahsında, bütün mü’minleredir. Allahu a’lem.  

1- Allah'a yönelmede, Allah'ın yasalarına bağlılıkta kararlı ol. 2- Allah'ın yasaları- dini. 3- Her türlü aşırılıktan, 4- Her türlü kötülükten. 5- Allah'ın öğütleri her şeyden daha önemlidir; O, yaptığınız her şeyin karşılığını verecektir. 6- Uğraştığınız şeyleri, çalışmalarınızı.  

(2)“Namazda rûhun ve kalbin ve aklın büyük bir rahatı vardır. Hem cisme de o kadar ağır bir iş değildir. Hem namaz kılanın diğer mübah (helâl) dünyevî amelleri, güzel bir niyet ile ibâdet hükmünü alır. Bu sûrette bütün sermâye-i ömrünü, âhirete mâl edebilir. Fânî ömrünü, bir cihette ibkā eder(ebedîleştirir).” (Sözler, 4. Söz, 11)  

(*) Burada (اتْلُ مَا أُوحِيَ إِلَيْكَ مِنَ الْكِتَابِ) ’’kitaptan sana ne vahyedilmişse (hepsini) oku (insanlara ilet)! şeklindeki ayetle vahyi, vahyi metluv (okunan vahiy) ve vahyi gayri metluv (okunmayan vahiy) diye vahyi ikiye ayıran zihniyetin iddiasını reddetmektedir. Bu zihniyet sahipleri maalesef Kur’an dışında başka bir vahye de inanıyorlar. Hâlbuki ayet, vahyin tümününün metluv olmasını (okunup tebliğ edilmesini) emretmektedir. Hiç Kuşkusuz Allah Resulü bu emri harfiyen yerine getirmiş ve vahyin tümünü de Kur’an da toplamıştır. Peki o iddia ettikleri o vahyi gayri metluv nerede? Görünmeyen, duyulmayan ve okunmayan bir şey nasıl anlaşılır? Onunla nasıl hükmedilir? Haşa, görünmeyen, okunmayan başka bir Kur’an mı var? Ayrıca (وَلَذِكْرُ اللَّهِ أَكْبَر) ifadesinden maksat (الله - الله) gibi sadece dil ile zikretmek değil, her zaman ve her yerde huşu ve saygı ile yüce Allah’ı hatırda, zihinde ve gönülde tutmak anlamındadır.Yoksa namazın kendisi de bir zikirdir, eğer buradaki zikirden makasat Allah’ı her zaman ve yerde zihinde ve gönülde hatırlamak anlamında olmasaydı, namazdan söz edildiği için, ayriyeten zikirden söz edilmezdi. Demek ki buradaki zikir tasavvuf ehlinin halkalarında sadece dille söyledikleri zikir değildir. Zikrin anlamı için aşağıdaki tefsir metinlerine bakılabilir. Ayrıca hangi namaz ideal olup insanı kötü şeylerden alıkoyar? Ebu-l Aliye şöyle der. Namaz içinde üç haslet vardır, hangi namazda bu üç haslet yoksa, o kılınan namaz (burada anlatılan namaz) değildir. 1. Namaz mutlaka ihlasla kılınması gerekir. 2. Huşu, saygı ve şuurla kılınması gerekir. 3. Namaz içinde Allah’ı içtenlikle zikredip hatırında tutması gerekir. Zira ihlas, insana daima Allah rızası için iyi şeyleri yapmayı önerir. Huşu ve saygı ise, her zaman kişiyi kötü şeylerden men eder. Allah’ın zikri olan Kur’an ise, her zaman insana iyiliği emreder ve kötülüklerden sakındırır. İşte burada anlatılan namaz, bu hasletlere sahip olan namazdır. Ayrıca buradaki (ذكر الله) tan kasıt namaz olduğunu söyleyenler de var. Yine her an Allah’ı anmak namazdan bile daha büyüktür denilmiştir… والذكر النافع هو مع العلم وإقبال القلب وتفرّغه إلا من الله. وأما ما لا يتجاوز اللسان ففي رتبة أخرى (الجامع لاحكام القرآن) وقال آخرون: بل معنى ذلك: ولذكركم الله أفضل من كل شيء (جامع البيان في تفسير القرآن) وقال أبو العالية في قوله تعالى: {إِنَّ ٱلصَّلَوٰةَ تَنْهَىٰ عَنِ ٱلْفَحْشَآءِ وَٱلْمُنْكَرِ} قال: إن الصلاة فيها ثلاث خصال، فكل صلاة لا يكون فيها شيء من هذه الخصال فليست بصلاة: الإخلاص، والخشية، وذكر الله، فالإخلاص يأمره بالمعروف، والخشية تنهاه عن المنكر، وذكر الله القرآن يأمره وينهاه (تفسير القرآن العظيم – ابن كثير)  

[2] Peygamberimizin hatırını tesliye için nâzil olmuştur.  

28 “Ve le-zikrullahu ekber” ifadesine aynı zamanda “Allah’ın sizi anması çok daha büyük ve önemlidir” anlamı da verilmiştir.  

Buradaki tilâvet etmek “okuyup aktarmak” anlamının yanında “uygulamak” anlamını da içermektedir.,Bu ayette bütün ibadetler gibi namazın da hayata dair sonuçlarına değinilmekte, ibadet-hayat ilişkisine dikkat çekilmektedir. Benzer mesaj: Hûd 11:87.,Bu cümle “Allah’ın (seni) hatırlaması en büyük (ödül)dür” şeklinde de tercüme edilebilir. Bkz. Bakara 2:152; Tâhâ 20:14.  

1 Namaz, Müslümanı; hak yola sevk ederek ve kılınan namazların aralarında işlenen küçük günâhlara keffaret olarak, iki yönlü korur. Eğer kılınan namaz günâhlara keffaret olmuyor ve kılanı aşırı arzulardan ve Allah’a isyandan korumuyorsa o Müslüman, gerçek namazı kılmıyor demektir.2 Âyetin bu bölümü: “Allah’ı (namazla) anmak ise elbette en büyük (ibâdet)tir. Allah yaptıklarınızı bilir...” şeklinde de tercüme edilebilir.  

40 Eğer 45 ve 46. ayetlerin yalnız Hz. Peygamber’e değil, genel olarak bütün müminlere hitab ettiğini kabul edersek (45. ayetin son cümlesi ile 46. ayetin tamamındaki çoğul hitap şekli, bu varsayımı güçlendirmektedir), yukarıdaki ifade, “ilahî kitaptan kavrayışına hitab eden her şeyi” şeklinde anlaşılabilir.41 Münker terimi ve kavramının bu şekildeki çevirisi ile ilgili bir açıklama için bkz. sure 16, not 109.  

[3525] Utlu emrinin “izle ve ilet” anlamı için 18:27 ve 91:2’nin ilgili notlarına bkz. Bu hitabın kapsamı, âyetin sonundaki tasna‘ûn kelimesinin çoğul gelişinden de anlaşılacağı gibi, muhataplarının tümüdür. Hemen arkadan gelen “çirkinlik ve kötülükten korur” ifadesi, âyeti Allah Rasûlü’ne hasredemeyeceğimizin açık bir delilidir (Krş: İbn Âşûr). [3526] Ekimi’s-salat için bkz: 2:3; 2:43 ve 7:170, ilgili notlar. [3527] Krş: 2:152. Zikrullah, dilsel açıdan her iki mânayı da içerir. Son cümle, âyetin başındaki vahiyle ilgili cümleye atfen de okunabilir. Zikrullah tamlaması, farklı anlamlara açıktır. Bir önceki cümleye atfedildiğinde bu ifade, namazın “Allah’ı anma ve hatırlama” niteliğini, “çirkinlik ve kötülükten uzak tutucu” niteliğinden daha baskın olarak öne çıkaracak bir şekilde okunabileceği gibi, namazın nihaÎi amacına bir gönderme olarak da okunabilir (Kur’an’da zikrullahın “namaz” yerine kullanılmasıyla ilgili bkz: 62:9). Bu ifade âyetin ilk cümlesine atfen okunduğunda, hem -namaz içinde ve dışında okunan- Kur’an’a (20:99) hem de İlâhi emre iman ve itaate tekabül eder. [3528] Namaz inen vahyin çıkan karşılığıdır. Namaz nüzule karşılık miraçtır. Namaz Allah’ın gündeminde olmak için Allah’ı gündemine almaktır. Namaz, ibadetler mecmuasıdır. Namaz, dünya astarını âhiret atlasına günün beş vaktinde gök iğnesiyle dikmektir.  

(4) 6:151’in açıklamasına bakınız.  

3471 The tilawat of the Qur'an implies: (1) rehearsing or reciting it, and publishing it abroad to the world; (2) reading it to ourselves; (3) studying it to understand it as it should be studied and understood (2:121); (4) meditating on it so as to accord our knowledge and life and desires with it. When this is done, it merges into real Prayer, and Prayer purges us of anything (act, plan, thought, motive, words) of which we should be ashamed or which would work injustice to others. Such Prayer passes into our inmost life and being, for then we realise the Presence of Allah, and that is true dhikr (or remembrance), for remembrance is the bringing to mind of things as present to us which might otherwise be absent to us. And that is the greatest thing in life. It is subjective to us: it fills our consciousness with Allah. For Allah is in any case always present and knows all.