Ahzâb Sûresi 9. Ayet Meali

Hendek savaşı anlatılmadadır.  

9.Beyhaki`nin ed-Delail`de Huzeyfe (r.a.)`den rivayet ettiğine göre Ahzab (yani Hendek) savaşında Müslümanlar Mekke`nin etrafını saran Ebu Süfyan ordusuna karşı saf tutmuşlardı. Ebu Süfyân ordusu Müslümanların yukarısında, yahudi Kurayza oğulları da aşağılarında bulunuyorlardı. Yahudiler daha önce yapmış oldukları anlaşmayı bozarak Mekke müşrikleriyle işbirliği yapmışlardı. Müslümanlar her iki taraftan da korkuyorlardı. İşte böyle bir zamanda karanlık bir gece oldu ve Yüce Allah müşriklerin taraflarına şiddetli bir fırtına gönderdi. Bu rüzgâr müşrikleri çok zor durumda bıraktı. Çadırlarını söküp atıyor, yerlerden taşları kaldırarak atlarının ve askerlerinin üzerine savuruyordu. Bu durumda müşrikler: "Gidelim, gidelim" diye bağırmaya başladılar ve ardından toplanıp gittiler. İşte bu ayeti kerimede bu olaydan söz edilmektedir.  

(*) Hicretin 5. yılında Kureyş ve Gatafan kabilesi Medine üzerine yürüdüler. Medine’de oturan Benî Kurayza adlı Yahudi kabilesi de Müslümanlarla yaptıkları anlaşmayı bozup bunlara katılınca, müttefik ordunun sayısı 12.000 kişi olmuştu. Peygamber (s.a.s.) düşmanın yola çıktığını haber alınca, Medine çevresine hendekler kazdırdı. Düşman hendeği geçemeyince, karşılıklı ok atışları yapıldı. Savaş olmadan yapılan bu kuşatma, bir ay sürdü. Müslümanlar, hiçbir yerden yardım alamadıklarından bunalmışlardı. İşte ayette anlatılan mucize olay gerçekleşti: Allah soğuk bir fırtına gönderdi, fırtına düşmanın çadırlarını söküp götürüyor, toprağı yüzlerine çarpıyor, ateşlerini söndürüyordu. Atları birbirine giriyordu. Düşman kurtuluşu kaçmakta buldu. Böylece zafer Müslümanların oldu.  

[437] Hendek Savaşı hakkında geniş bilgi için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, XV, 259-288.  

İlgili ayet, inananlara Hendek gününü hatırlatıyor. Hicretin beşinci yılında Kureyşliler, Gatafanoğulları, Kurayza ve Nadir Yahudileri müttefik bir ordu kurup Medine’yi kuşatmışlardı. İnananlar düşmana karşı koyacak güce sahip değildi. Düşmanın Medine’ye girmesini önlemek için şehrin stratejik bir yerine hendek kazmışlardı. İslam ordusunun çaresiz kaldığı böyle bir zamanda esen şiddetli bir rüzgârla savrulan toprak ve kumlar düşman birliklerini perişan etmişti. Ayrıca düşmanı püskürtmek ve inananların imanını ve sabrını artırmak için melekler yardıma gelmişti. Yaklaşık bir ay süren karşılıklı ok atışları sonrasında kuşatmanın etkisiz olması ve müşriklerinin yiyecek stoklarının bitmesi neticesinde, soğuk ve fırtınanın da etkisiyle müşrikler gerisin geri kaçmaya başladılar. Allah, bu ve bundan sonraki ayetlerle verdiği desteği hatırlatarak inananların ellerinden geleni yaptıktan sonda sabretmesini ve Allah’a güvenmesini istiyor.  

Bu âyet ve devamında Hendek Savaşı’ndan söz edilmektedir. Kureyş kabilesi ve müttefikleri Medine’yi kuşatmışlar, müslümanlar da savunma amacıyla şehrin stratejik bir yerine hendek kazmışlardı. Nihayet bir gece şiddetli esen bir fırtına sonucunda, düşman bozularak çekilmek zorunda kalmıştı.  

1- Fırtına. 2- Ne kadar zor durumda olduğunuzu görmekteydi.  

(*) Hicretin 5. yılında Mekkeli müşrikler ve Gatafan kabilesi Medine üzerine yürüdüler. Medine’de oturan Benî Kurayza adlı Yahudi kabilesi de Medine de Müslümanlarla yaptıkları anlaşmayı bozup bunlara katılınca, müttefik ordunun sayısı 12.000 kişi olmuştu. Peygamber (s.a.s.) düşmanın yola çıktığını haber alınca, Medine çevresine hendekler kazdırdı. Düşman hendeği geçemeyince, karşılıklı ok atışları yapıldı. Savaş olmadan yapılan bu kuşatma, bir ay sürdü. Müslümanlar, hiçbir yerden yardım alamadıklarından bunalmışlardı. İşte ayette anlatılan mucize olay gerçekleşti: Allah çok soğuk bir fırtına gönderdi, fırtına düşmanın çadırlarını söküp götürüyor, toprağı yüzlerine çarpıyor, ateşlerini söndürüyordu. Atları birbirine giriyordu. Düşman kurtuluşu kaçmakta buldu. Böylece zafer mü’minlerin oldu. (B. Sağlam Meal Açıklaması)  

[3] Hendek veya Ahzab muharebesinde müttefikin askerleri.  

4 Bundan sonraki ayetler Hendek Savaşı’ndan söz etmektedir.  

Hendek Gazvesi: “Savaşa, şehrin müdafaası çevresine kazılan hendeklerle sağlandığı için Hendek Gazvesi denilmiştir. Saldıran tarafta yer alan birçok grubu ifade etmek için Kur’an-ı Kerîm’de kullanılan “[ahzâb]” (hizipler, gruplar) tabirinden dolayı bu savaşa Ahzâb Gazvesi adı da verilir. Surenin 20 ve 22. ayetlerinde Medine’yi kuşatmaya gelen müttefik düşman kuvvetlerinden “ahzâb” şeklinde bahsedilmekte, sure de adını bu kelimeden almaktadır” (Muhammed Hamidüllah, “Hendek Gazvesi”, [DİA,] cilt: XVII, sayfa: 194-195).,Benzer mesajlar: Tevbe 9:26, 40.  

1 H. 5. yılda Nadîr Yahûdîlerinin de kışkırtmasıyla Arap kabîlelerinin büyük bir kısmı, (Kureyş, Kinâne, Süleym, Gatafan, Hevâzin, Necid, Esed kabîleleri, Nadîr ve Kureyza Yahû-dîleri) toplanarak Müslümanları yok etmek amacıyla on iki bin (veya yirmi dört bin) kişilik bir müttefik ordusu hazırladılar ve Medîne’ye yürüdüler. Peygamber (s.a.v) bunların hazırlanmakta olduklarını haber alınca ashâbıyla istişare etti. Selmân-ı Farisî’nin (r.a) tavsiyesiyle “Seniyyet’ül Veda’ tepelerini” arkalarına alarak, düşmanla aralarına hendek kazılmasına karar verdi. Sonra üç bin kişilik bir ordu ile karşılarına çıktı. Kuşatmanın üzerinden bir aya yakın zaman geçti, ok ve taş atışmaktan başka bir şey yapamıyorlardı. Mevsim kış idi, bir gece Allah, soğuk bir rüzgâr gönderdi. Rüzgâr, Kureyş ordusunu üşütüyor, toprakları yüzlerine savuruyor, çadırlarını söküyordu. Askerlerin etrafında ise Melekler tekbir alıyorlardı. Bunun üzerine, “Muhammed bize büyüye başladı, haydi çabuk gidelim” demeye başladılar. Kureyş ile Yahûdîlerin arası da açıldı ve tutunamadılar, bozulup kaçtılar. Bu savaşa “Ahzab” veya “Hendek” savaşı denilmiştir. 2 Ne zahmetler çektiğinizi, nasıl hendek kazdığınızı, üç gün aç kaldığınızı...  

13 Karş. 3:124-125 ve ilgili not 93. Bu pasaj (9-27. ayetler), H. 5. yüzyılda meydana gelen Kabileler Savaşı (ahzâb) -ki, aynı zamanda Hendek Savaşı (Handek) olarak da bilinir- ile ilgilidir. Müslümanlarla imzaladıkları anlaşmayı bozmaları üzerine Yesrib’den (Medine) kovulmuş olan Yahudi kabilelerinden Benî Nadîr’in tahrikleri ile güçlü Arap kabilelerinin büyük kısmı, İslam’ın müşrik Arabistan’ın inanç ve gelenekleri için oluşturduğu tehdidi bertaraf etmek amacıyla bir araya gelip ittifak kurdular. H. 5. yılın Şevvâl ayında Kureyş ve müttefiklerinden -Benî Kinâne, Benî Esed ve sahil bölgesi (Tihâme) halkı ile büyük Necid kabilesi Gatafan ve müttefikleri, Hevâzin (veya Benî Âmir) ve Benî Süleym’den- oluşan onikibin kişinin üzerindeki asker gücü Medine’ye doğru ilerlemeye başladı. Bu harekattan daha önceden haberdar olan Hz. Peygamber, İslam öncesi Arabistan’da bilinmeyen bir savunma tedbiri olan, şehrin çevresinde derin hendekler kazılması emrini verdi ve bu sayede müttefiklerin saldırısını durdurdu. Ancak bu noktada Müslümanlar için başka bir tehlike belirdi: Medine’nin dış mahallelerinde yaşayan ve o zamana kadar Müslümanlara bir dostluk anlaşması ile bağlı bulunan Yahudi Benî Kurayza kabilesi, bu anlaşmayı bozarak karşı tarafa katıldı. Ama haftalarca süren kuşatma boyunca müşriklerin hendeği aşma teşebbüslerinin tümü, sayıca daha az ve silah yönünden daha zayıf bulunan Müslümanlarca geri püskürtülerek saldırganlara ağır kayıplar verdirildi. Ayrıca, karşılıklı güvensizlikten kaynaklanan çekişmeler de, Yahudiler ile müşrik Arap kabileleri arasındaki iddialı ittifakı yavaş yavaş sarsıntıya uğrattı. Zilkâde ayında kopan müthiş soğuk bir fırtınanın günlerce devam ederek hayatı en sert savaşçılar için bile dayanılmaz hale getirmesiyle müttefik kuvvetlerin umutsuzluğu iyice arttı. Ve sonunda kuşatmayı kaldırarak geri çekildiler; böylece müşriklerin Hz. Peygamber’i ve toplumunu ortadan kaldırmaya yönelik son teşebbüsleri de akamete uğramış oldu.  

[3727] H. 5. yılın Şevval ayında gerçekleşen Hendek savaşına atıf. Kaynaklar müttefik düşman ordularının sayısını 24 bin olarak verir. Bir koldan Yahudi Kaynuka ve Nadîr oğulları, bir başka koldan Ğatafan kabileleri (Süleym, Amir, Fezare/Hanife, Mürre, Eşca‘, Sa‘d, Esed oğulları), bir koldan da Kureyş Medine’ye saldırıya geçti. Buna karşılık 3000 kişiden oluşan Medine savunması şöyleydi: Mü’minler Sel’ dağını arkalarına alarak Uhud istikametindeki kuzeybatıya hendekler kazdılar. Doğu ve güneybatı tarafları kayalık olduğu için geçit vermiyordu. Müslümanların müttefiki Kurayza ihanet etti. Sa’d b. Ubade yollanıp Kurayza’nın ihanetinin kesinleştiği öğrenildi. Ğatafan’dan Eşca’a mensup Nuaym b. Mes’ud Müslüman oldu ve Rasulullah’tan görev istedi. Rasulullah ondan şer ittifakını bozmasını talep etti. İhanet eden Kurayza ile Kureyş’in ittifakını bozmayı başardı. Bu “Allah’ın nimeti” idi. Düşmanı kaçırtan kasırga, dondurucu soğuk, hepsinden öte kalplerine düşürülen korku “Allah’ın nimeti” idi. Görünmeyen bir el mü’minlerin yüreğine cesaret ve metanet, düşmanların yüreğine korku ve kasvet salıyordu. [3728] Rîh’i bu şekilde çevirimizin gerekçesi için bkz: 30:51, not 60. [3729] Bu âyetin ilk notuna bkz.  

Hicretin 5. yılında Kureyş, bütün Arap yarımadasındaki gayr-i müslimleri Medine şehir devletinde yerleşmiş olan Müslümanlar aleyhinde harekete geçirerek, aklı sıra, kesin imha işini planlamıştı. Gatafan, Eşca, Mürre, Fezare, Süleym, Sa’d ve Esed kabileleri bu koalisyona girmişti. Medine’de oturmaları itibariyle Müslümanlarla aynı kaderi paylaştıklarına dair kesin akitleri olan Benî Kurayza Yahudileri de bu kuvvetlerin, Müslümanların işlerini bitireceği fikrine kapıldıklarından, bilâhere onlar da, hıyanet edip düşman saflarına geçtiler. Böylece birleşik düşman askerleri 12.000’den fazla oldular. Müslümanların sayısı ise 3.000’i geçmiyordu.Hz. Peygamber Medine çevresine hendek kazdırıp çıkan toprağın arkasına askerlerini mevzilendirdi. Bir ay kadar süren kuşatma sırasında yardım alamayan Müslümanlar iyice bunaldılar. Allah Teâlânın gönderdiği soğuk fırtına düşman güçlerinin çadırlarını söktü, ateşlerini söndürdü, karargâhlarını darmadağın etti. Canlarının derdine düşerek dağılıp gittiler. Görünmeyen ordular, Müslümanlara itminan veren melaike ordularıdır.  

Hicretin 5. yılında Kureyş ve Gatafân kabîleleri, bütün kollarıyle birlikte Medîne üzerine yürüdüler. Medîne'de oturan Kurayza Oğulları adlı yahûdî kabîlesi de müslümanlarla yapmış oldukları ittifakı bozup bunlarla birleşti. Birleşik ordunun sayısı 12.000 kişiye varmıştı. Allah'ın Elçisi (s.a.v.), düşmanın geleceğini haber alınca Medîne çevresine hendek kazdırmış, arkadaşlarını, hendekten çıkan toprağın arkasına mevzilendirmişti. Düşman hendeği geçemedi. Karşılıklı oklar atılıyordu, fakat göğüs göğüse savaş olmadı. Kuşatma bir ay sürmüştü. Bir mu'cize oldu: Ansızın çıkan soğuk bir fırtına, düşmanın çadırlarını yerinden söküp savuruyor, toprakları kaldırıp yüzlerine çarpıyor, ateşlerini söndürüyordu. Atları birbirine giriyordu. Müslümanların çevresinde görünmez varlıkların tekbîr sesleri duyuldu. Tulayha ibn Huveylid el-Esedî: "Muhammed size büyü yapmağa başladı, aman canınızı kurtarın!" dedi. Ebûsüfyân da devesine bindi ve Kureyş çekilip gitti. Böylece zafer müslümanların oldu. Müslümanlar, kendilerine hiyânet eden Kurayzalıların da dersini verdiler.  

[1] Kureyş, Gatafan kabîleleriyle yahûdîlerden Kureyza ve Benî Nadîr ve sâir kabîlelerden onbin kişilik bir ordu ile İslâm üzerine gelen müttefikler Medîne'ye yakın bir mahalle nâzil oldılar. Rasûlullah Medîne'nin etrâfına hendek kazdırub müdâfa'a tertîbi aldı. Ma'iyyet-i risâletde üçbin muhârib vardı. Her iki taraf bu hendeğin birer kenarında duruyor ve uzakdan ok atmakla harb idiyorlardı. Bu hal bir ay devâm itdi. O sırada bir gice soğuk ve şiddetli bir rüzgâr çıkarak müttefikleri üşütdi ve kumları gözlerine doldurdı, ordugâhlarını târumâr itdi. Bunun üzerine küffâr "Muhammed sihir yapdı. Buradan kaçmakdan başka çâre yokdur" diye dönüb gitdiler.  

(7) Müslümanların işini kesin olarak bitirmek niyetiyle hep birlikte harekete geçen kabileler ve Medine’de yaşadıkları halde Müslümanlara hıyanet ederek onlara katılan Yahudiler, 12 bin kişilik bir kuvvetle şehri kuşatmıştı. Müslümanların sayısı ise ancak 3 bini buluyordu. Arapların hiç alışık olmadıkları bir şekilde, Müslümanlar şehrin etrafına hendek kazarak onların ardında mevzilendiler. Kuşatma bir ay kadar sürdüyse de, birleşik düşman kuvvetleri hendeği aşamadılar. Birgün âniden çıkan bir fırtına sonunda düşman orduları perişan bir halde geri çekilmek zorunda kaldılar.  

3679 In this verse is summed up the beginning and the end of the fateful struggle of the Siege of Madinah in A.H. 5. The composition of the unhallowed Confederacy that came to destroy Islam is referred to in the Introduction. They came with a force of ten to twelve thousand fighting men, an unprecedented army for that time and country. The battle is known as the Battle of the Trench. 3680 After a close investment of two to four weeks, during which the enemy were disheartened by their ill success, there was a piercing blast of the cold east wind. It was a severe winter, and February can be a very cold mondi in Madinah, which is about 3,000 feet above the sea level. The enemy's tents were torn up, their fires were extinguished, the sand and rain beat in their faces, and they were terrified by the portents against them. They had already well nigh fallen out amongst themselves, and beating a hasty retreat, they melted away. The Madinah fighting strength was no more than 3,000, and the Jewish tribe of the Banu Qurayzah who were in their midst was a source of weakness as they were treacherously intriguing with the enemy. And further there were the Hypocrites: see n. 3666 above. But there were hidden forces that helped the Muslims. Besides the forces of nature there were moral forces-mutual distrust and bickering in the enemy camp, and on the other side, perfect discipline among the real Muslims, and the superb leadership of the Prophet. 3681 Allah sees everything. Therefore we may conclude that the discipline and moral fervour of the Muslims, as well as the enemy's insincerities, intrigues, and reliance on brute force, were all contributory causes to his repulse, under Allah's dispensation. There were many hidden causes which neither party saw clearly.