Ahzâb Sûresi 40. Ayet Meali

Hârise oğlu Zeyd'in, Hz. Muhammed (s.a.a)'in belinden gelen oğlu olmadığını bildiriyor.  

Bu âyetteki birbirini tamamlayan iki mana Âsım kıraatine ve diğer kıraat imamlarının “hâtim” şeklinde okuyuşlarına göredir.  

Muhammed ismi bu ayetle beraber Kur’an’da dört yerde geçmektedir. (Ali İmran 3/144, Muhammed 47/2, Fetih 48/29) Ayrıca bu ayetle Hz. Peygamberin nebilerin en sonuncusu olduğu vurgulanmaktadır. “Hâtem” kelimesine ister “mühür” isterse “sonuncu” anlamı verilsin, her iki durumda da Hz. Peygamberin son nebi olduğu anlaşılmaktadır.Hz. Muhammed evlatlığı Zeyd’in boşadığı Zeynep’le evlenince, münafıklar: “Muhammed oğlunun karısıyla evlendi” şeklinde dedikodu yaymaya başlamışlardı. Bunun üzerine yukarıdaki ayet nazil oldu. Bu âyete göre ne Zeyd Hz. Muhammed’in oğludur ne de Zeynep Hz. Muhammed’in gelinidir. Böyle olunca da Zeyd’in boşadığı kadınla evlenmesi haram değildir. Ayrıca aynı Sûrenin 4. âyetinde “…Evlatlıklarınızı da sizin gerçek çocuklarınız saymamıştır…” buyrulmaktadır.  

(*) Ne Zeyd Hz. Peygamberin evlatlığıdır, ne de Hz. peygamber onun babasıdır ve aralarında hukûkî olarak akrabalık hükümlerinin uygulanması da imkânsızdır. Zira neredeyse Zeyd Hz. Peygamberle yaşıttır, aynı yaştakilerden biri baba, öbürü ise evlat olur mu? Zeyd çocuk iken Hz. Peygamberin evinde mi büyümüş? Hz. Peygamber mi onu yetiştirmiş? Hayır, O zaman Zeyd 21 veya 30 yaşlarında bir adam idi, peki Zeyd, neredeyse kendi yaşında olan birine nasıl evlat olabilir? Demek ki, Zeyd’in Hz. peygambere olan evlatlığı bir iddiaden öteye geçmez. Bu nedenle Kur’an (تبني)’’tebenni’’yerine (أدعياء)’’ed’îya’’ifadesini kullanmıştır. Ayrıca her ne kadar Peygamber için, kendi ümmetinin babasıdır, denilse de bu, mecâzendir. Ayrıca bu, Kur’ân’ın geleceğe ait haberlerinden bir mucizedir. Hz. Peygamberin sağ olduğu bir zamanda inen bu 40. âyet, onun arkasında bir erkek evlât bırakmayacağını da bildirmektedir. Detay için aşağıdaki Arapça metninde bkz: Ayrıca Nebi sözcüğü, nebe/haber sözcüğünden türemiştir. “Muhbir/haberci” demektir. Kur’an, nebi sözcüğünü, yalnızca önemli haberler hakkında kullanmıştır. Nebi, “önemli haberleri veren” kişi demektir. Bu sözcük, yalnızca nebileri ifade etmek için kullanılmıştır. Zira nebiler, sıradan haberleri değil, hiçbir şeyin kendisi kadar önemli olamayacağı Allah’ın vahyini haber vermektedirler. Resul, gönderilen/elçi demektir. Belli bir amaç için, başkalarına bilgi ve haber götürmek için görevlendirilen kişi demektir. Kur’an bu sözcüğü; Allah’ın, kullarına, haberlerini ulaştırması için seçtiği kişi” anlamında kullanmıştır. Dolayısı ile “işlevsellik” bakımından resul ve nebi arasında bir fark yoktur. Resul ile Nebi arasındaki fark: Bir kimse resul/elçi olarak atanmışsa, onda nebilik görevi de vardır. Zira elçilik görevi olmadan, haber iletme işi olamaz. Resul, “ görev”, nebi de “görevli”, “haberi getiren” demektir. Resul/elçi sözcüğü, nebilik dışında da birçok konuda Kur’an’da yer almaktadır. Örneğin can alıcı melekler için de resul/elçi sözcüğü kullanılmıştır. Haber bittiğine (artık vahiy inzal olamayacağına) göre resullük/ elçilik de bitmiştir. Kimilerinin, nebiliğin bittiğini ancak elçiliğin sürdüğünü ileri sürmeleri tam bir sapkınlıktır. Zira vahiy olmadan elçilik olmaz; haber olmadan, haberci olmaz. (E. Aktaş Meali 40.Ayet Açıklaması) وحتى في الآية التي سبقتها من سورة الأحزاب: "وما جعل أدعياءكم أبناءكم"، فإنها تتكلم عن قصة محددة تدور حول زيد بن حارثة مولى السيدة خديجة الذي منحته للرسول بعد زواجها منه وكان زيد وقتها في الثلاثين من عمره ومن شدّة تعلقه بالرسول صار يدعى زيد بن محمد، ومن هنا أتت كلمة أدعياء أي الذين يدعون باسم شخص آخر وينسبون أنفسهم له، وما أتى بعدها من طلاقه لزوجته زينب بنت جحش وزواج الرسول منها، ولا يوجد سبب لتعميم أحكام هذه العلاقة الخاصة التي نشأت بين مولى وسيده على الرابطة المتينة التي تنشأ عند تبنّي الرضّع والأطفال وتأمين كافة احتياجاتهم والاعتناء بهم ومراقبتهم ساعة بساعة وهم يكبرون تحت أنظار والديهم (تحريم التبنّي، جريمة رجال الدين بحق الطفولة) ولا يستقيم أن يقوم الرسول بتبنِّى شاب تقريبًا فى مثل سنه الحق أقول لكم إن عملية التدوين التى تمت فى صدر الإسلام، على أهميتها والجهد المشكور كانت تحتاج إلى عملية فرز وتحقيق، حتى يمكن بناء تاريخ مترابط ونسق واحد، أما الاحتفاظ بكل المتناقضات معًا فجعل كل تاريخ المسلمين مفككًا وهشًّا وباعثًا على الشك، ولا أدرى لماذا تأخَّر المسلمون إلى اليوم فى هذه المهمة.. والله المستعان.- (مَن هو الصحابى المذكور فى القرآن الكريم؟  

Buradaki mesaj, Hz. Muhammed’in hiçbir erkek çocuğun babası olmadığı değil, azatlı kölesi ve evlatlığı olan Hz. Zeyd’in “Hz. Muhammed’in oğlu” olmadığını vurgulamaktır. Zira Hz. Muhammed’in üç oğlu olduğu bilinmektedir.  

1 Zeyd’in de babası değildir ve aralarında hukûkî olarak akrabalık hükümlerinin uygulanması imkânsızdır. Her ne kadar her Peygamber, “ümmetinin babasıdır” denilebilirse de bu, mecâzendir.2 Hâtem: Asım kıraatinde “ta”nın fethiyle diğerlerinde kesriyle okunur. Kesr ile “hatim”, ismi fail olup “nihayete erdiren” yahut “mühürleyen” demek olur. Feth ile “hatem” de ism-i alet olup “mühür” demektir. Mühür de bir şeyin tasdiki için nihayete basıldığından hem âhir manasını hem de tasdik manasını içerir. Şu halde iki kıraat, “hatem’ün-nebıyyîn” vasfının iki mefhumunu ayrı ayrı ihtar ediyor. Yani Rasulullah (s.a.v), hem Peygamberleri sona erdiren son Peygamberdir. Hem de bütün Peygamberleri tasdik ve tevsik eden ilâhî bir mühürdür. Eğer o gelmese idi diğer Peygamberler unutulup gidecek, tarihte onların mevcudiyetlerini ve nübüvvetlerini ilmen ispat etmek mümkün olmayacaktı. Öyle ki bu gün Kur’an olmasa idi Musâ (a.s.) ile İsa (a.s.)’nın bile varlıkları ciddiyetle ispat olunamazdı. Ayni zamanda Muhammed (a.s.) diğer Enbiyanın kendisi hakkındaki müjdelerini tahakkuk ettirmek itibariyle de onların nübüvvetini mühürleyen ilâhî bir damgadır. (Elmalılı)  

50 Yani, o bütün toplumun manevî “baba”sıdır (karş. bu surenin 6. ayeti ile ilgili not 8), yoksa yalnız bir kişinin veya belli kişilerin değil: böylece, hasbelkader bir peygamberin fiziksel neslinden gelmiş olmanın, tek başına kişiye bir erdem kazandıracağı anlayışı reddedilmiş olmaktadır.51 Yani, mühürün (hâtem) bir dökümanın sonunu göstermesi gibi, o da peygamberlerin sonuncusudur. Hâtem terimi, bu anlamının yanında, aynı zamanda bir şeyin “sonu” veya “sonucu” anlamındaki hitâm ile de eş anlamlıdır: Bundan, Muhammed (s) aracılığıyla vahyedilen mesajın -Kur’an’ın- bütün ilahî vahiylerin sonu ve özü olarak görülmesi gerektiği anlamı çıkarılır (karş. 5:48’in ikinci paragrafının ilk cümlesi ile ilgili not 66 ve 7:158 ile ilgili not 126). Ayrıca bkz. 21:107, not 102.  

[3762] Veya hâtem okunuşuna göre: “nebîlerin mührüdür”. Tercihimiz kelimenin hâtim okunuşuna dayanmaktadır. Esasen iki okunuş da aynı sonucu verir. Çünkü mühür vurulduğu belgeye yeni bir bilgi girişini ya da vurulduğu kapıdan ilave bir geçişi yasaklar.  

(15) Bu da Kur’ân’ın geleceğe ait haberlerinden bir mucizedir. Peygamberimizin sağ olduğu bir zamanda inen bu âyet, onun arkasında bir erkek evlât bırakmayacağını bildirmektedir. Aynı zamanda, Hz. Zeynep ile evlenmesini “Evlâtlığının helâli ile evlendi” diyerek dile dolayanlara karşı, bu sûrenin 4’üncü âyetinde geçen “Allah evlâtlıklarınızı öz oğullarınız kılmamıştır” şeklindeki kesin hüküm vurgulanmakta ve onun bu evliliğindeki önemli bir hikmet ortaya çıkmaktadır.(16) Veya “mührüdür.” Yani, peygamberlik, onun gelişiyle mühürlenmiş ve sona ermiştir ki, bunda da yine aynı anlam vardır.  

3731 When a document is sealed, it is complete, and there can be no further addition. The Prophet Muhammad closed the long line of Messengers. Allah's teaching is and will always be continuous, but there has been and will be no Prophet after Muhammad. The later ages will want thinkers and reformers, not Prophets. This is not an arbitrary matter. It is a decree full of knowledge and wisdom, "for Allah has full knowledge of all things."