1. Âyet
وَالطُّورِۙ
Andolsun (vahyin indiği) Tûr (Dağı'n)a,
Tûr Sûresi, Kur'ân-ı Kerîm'in 52. sûresidir. Mekkî bir sûredir, 49 âyetten oluşur ve nüzûl sırasına göre 76. sûredir. Aşağıda Arapça metni ve Muhammed Hüseyin (R.A.) hazretlerinin Âyetlere Göre Genişletilmiş Meali yer alır.
وَالطُّورِۙ
Andolsun (vahyin indiği) Tûr (Dağı'n)a,
وَكِتَابٍ مَسْطُورٍۙ
Satır satır yazılmış (bu) Kitâb'a,
ف۪ي رَقٍّ مَنْشُورٍۙ
(Ki o) Yayılmış ince deri üzerine (kaydedilmiştir).
وَالْبَيْتِ الْمَعْمُورِۙ
(Gökteki meleklerin tavaf ettiği) Beyt-i Ma'mûr'a,
وَالسَّقْفِ الْمَرْفُوعِۙ
Yükseltilmiş tavana (yedi kat semaya),
وَالْبَحْرِ الْمَسْجُورِۙ
Kaynatılmış denize andolsun ki,
اِنَّ عَذَابَ رَبِّكَ لَوَاقِـعٌۙ
(Resulüm!) Muhakkak Rabbinin azabı (kıyamet günü kâfirler için) vuku bulacaktır.
مَا لَهُ مِنْ دَافِـعٍۙ
Ona engel olacak hiçbir şey yoktur.
يَوْمَ تَمُورُ السَّمَٓاءُ مَوْراًۙ
O gün gökyüzü (büyük) bir sarsıntıyla sarsılır,
وَتَس۪يرُ الْجِبَالُ سَيْراًۜ
Dağlar bir yürüyüşle (oldukları yerden hareket edip) yürür.
فَوَيْلٌ يَوْمَئِذٍ لِلْمُكَذِّب۪ينَۙ
O gün (Allah'ın resulünü ve âyetlerini) yalanlayanların vay hâline!
اَلَّذ۪ينَ هُمْ ف۪ي خَوْضٍ يَلْعَبُونَۢ
Onlar ki daldıkları (küfür) bataklığında oyalanıp dururlar.
يَوْمَ يُدَعُّونَ اِلٰى نَارِ جَهَنَّمَ دَعاًّۜ
O gün onlar, cehennem ateşine itilip atılırlar!
هٰذِهِ النَّارُ الَّت۪ي كُنْتُمْ بِهَا تُكَذِّبُونَ
(Onlara denir ki) "İşte (dünyadayken) yalanlayıp durduğunuz ateş budur!"
اَفَسِحْرٌ هٰذَٓا اَمْ اَنْتُمْ لَا تُبْصِرُونَ
"(Kur'ân hakkında iddia ettiğiniz gibi) Bu da mı bir sihir. Yoksa siz (sizi kahredecek olan bu ateşi) görmüyor musunuz?"
اِصْلَوْهَا فَاصْبِرُٓوا اَوْ لَا تَصْبِرُواۚ سَوَٓاءٌ عَلَيْكُمْۜ اِنَّمَا تُجْزَوْنَ مَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ
"Girin oraya! Artık sabretseniz de sabretmeseniz de sizin için birdir. Siz ancak (bugün dünyada) yaptıklarınızın karşılığını göreceksiniz!"
اِنَّ الْمُتَّق۪ينَ ف۪ي جَنَّاتٍ وَنَع۪يمٍۙ
Muhakkak ki (o gün) takvâ sahipleri ise cennetlerde ve nimetler içindedirler.
فَاكِه۪ينَ بِمَٓا اٰتٰيهُمْ رَبُّهُمْۚ وَوَقٰيهُمْ رَبُّهُمْ عَذَابَ الْجَح۪يمِ
Rabblerinin kendilerine verdikleriyle mutlu ve sevinçlidirler. Çünkü Rabbleri onları (dünyada yaptıklarına karşılık) cehennem azabından korumuştur.
كُلُوا وَاشْرَبُوا هَن۪ٓيـٔاً بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَۙ
(Onlara orada) "Yaptıklarınıza karşılık afiyetle yiyin ve için" (denir).
مُتَّكِـ۪ٔينَ عَلٰى سُرُرٍ مَصْفُوفَةٍۚ وَزَوَّجْنَاهُمْ بِحُورٍ ع۪ينٍ
(Bir de orada) Sıra sıra dizilmiş tahtlara (oturup) yaslanırlar. Ayrıca Biz onları, iri gözlü (güzel bakışlı) hûrilerle evlendirmişizdir.
وَالَّذ۪ينَ اٰمَنُوا وَاتَّبَعَتْهُمْ ذُرِّيَّتُهُمْ بِا۪يمَانٍ اَلْحَقْنَا بِهِمْ ذُرِّيَّتَهُمْ وَمَٓا اَلَتْنَاهُمْ مِنْ عَمَلِهِمْ مِنْ شَيْءٍۜ كُلُّ امْرِئٍ بِمَا كَسَبَ رَه۪ينٌ
Biz, iman eden ve soylarından onlara imanda tabi olanları amellerinden hiçbir şey eksiltmeden, onların soylarını da kendilerine kattık (cennette de onlar beraberdirler). Herkes (dünyada) kazandığının (âhirette) rehinidir.
وَاَمْدَدْنَاهُمْ بِفَاكِهَةٍ وَلَحْمٍ مِمَّا يَشْتَهُونَ
Onlara (orada) canlarının çektiği (her çeşit) meyve ve etten bol bol veririz.
يَتَنَازَعُونَ ف۪يهَا كَاْساً لَا لَغْوٌ ف۪يهَا وَلَا تَاْث۪يمٌ
Orada karşılıklı kadeh alıp verirler; ama orada (içtikleri şarap ile) ne (sarhoş olup) saçmalarlar ne de günaha girerler.
وَيَطُوفُ عَلَيْهِمْ غِلْمَانٌ لَهُمْ كَاَنَّهُمْ لُؤْلُؤٌ۬ مَكْنُونٌ
Etraflarında onlar(a hizmet etmek) için (ölümsüz) gençler dolaşır, onlar sanki saklı inci gibi (pırıl pırıl, saf ve temiz)dirler.
وَاَقْبَلَ بَعْضُهُمْ عَلٰى بَعْضٍ يَتَسَٓاءَلُونَ
Onlardan bir kısmı, diğer bir kısmına dönerek (dünyadayken nasıl bir hâlde olduklarını) sorar.
قَالُٓوا اِنَّا كُنَّا قَبْلُ ف۪ٓي اَهْلِنَا مُشْفِق۪ينَ
(Onlar da) Derler ki: "Gerçekten biz daha önce ailemizle beraberken (dahi âhiret azabından) korkup titrerdik."
فَمَنَّ اللّٰهُ عَلَيْنَا وَوَقٰينَا عَذَابَ السَّمُومِ
"Allah bize lütfetti de bizi (vücudun her zerresine) nüfuz eden (cehennem) azab(ın)dan korudu."
اِنَّا كُنَّا مِنْ قَبْلُ نَدْعُوهُۜ اِنَّهُ هُوَ الْبَرُّ الرَّح۪يمُ۟
"Zaten biz bundan önce (dünyadayken sadece) O'na (yalvarıp) dua ediyorduk. (Şimdi de müşahede ettik ki) Şüphesiz O, Berr'dir, Rahîm'dir (mutlak iyi olan, kullarını iyiliğe davet eden ve isimlerinde, fiillerinde her zaman rahmeti tecelli edendir)."
فَذَكِّرْ فَمَٓا اَنْتَ بِنِعْمَتِ رَبِّكَ بِكَاهِنٍ وَلَا مَجْنُونٍۜ
(Resulüm!) Sen (kullarıma âyetlerimi hatırlat ve) öğüt ver. Çünkü Rabbinin lütfuyla sen ne bir kâhinsin ne de bir mecnun!
اَمْ يَقُولُونَ شَاعِرٌ نَتَرَبَّصُ بِه۪ رَيْبَ الْمَنُونِ
Yoksa onlar (sana), "(o) bir şairdir. (Biz) Onun, zamanın felâketlerine uğramasını bekliyoruz" mu diyorlar?
قُلْ تَرَبَّصُوا فَاِنّ۪ي مَعَكُمْ مِنَ الْمُتَرَبِّص۪ينَۜ
(Onlara) De ki: "Bekleyin. Ben de sizinle beraber bekleyenlerdenim."
اَمْ تَاْمُرُهُمْ اَحْلَامُهُمْ بِهٰذَٓا اَمْ هُمْ قَوْمٌ طَاغُونَۚ
Yoksa onlara (nefsani) hayalleri mi bunu emrediyor? Ya da onlar, azgın bir topluluk mudur?
اَمْ يَقُولُونَ تَقَوَّلَهُۚ بَلْ لَا يُؤْمِنُونَۚ
Yahut, "Onu (Kur'ân'ı, Muhammed kendisi uydurup) söyledi!" mi diyorlar? Hayır! Onlar (nefislerinden dolayı) iman etmezler.
فَلْيَاْتُوا بِحَد۪يثٍ مِثْلِه۪ٓ اِنْ كَانُوا صَادِق۪ينَۜ
Eğer (iddialarında) doğru kimseler ise haydi onun benzeri bir söz getirsinler!
اَمْ خُلِقُوا مِنْ غَيْرِ شَيْءٍ اَمْ هُمُ الْخَالِقُونَۜ
Yoksa onlar hiçbir şey (yani bir yaratıcı) olmadan mı yaratıldılar? Yoksa kendi kendilerinin mi yaratıcılarıdırlar?
اَمْ خَلَقُوا السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضَۚ بَلْ لَا يُوقِنُونَۜ
Yoksa gökleri ve yeri onlar mı yarattılar? Hayır! Onlar (küfürleri yüzünden bu okunan âyetlerle) ikna olmazlar.
اَمْ عِنْدَهُمْ خَزَٓائِنُ رَبِّكَ اَمْ هُمُ الْمُصَيْطِرُونَۜ
Yoksa Rabbinin (rahmet) hazineleri onların yanında mıdır? Ya da (her şeyi) hükmü altında tutan onlar mıdır?
اَمْ لَهُمْ سُلَّمٌ يَسْتَمِعُونَ ف۪يهِۚ فَلْيَاْتِ مُسْتَمِعُهُمْ بِسُلْطَانٍ مُب۪ينٍۜ
Yoksa onların, (göğe çıkıp melekleri ve onlara vahyedileni) dinledikleri bir merdivenleri mi var? Öyleyse dinleyenleri, (orada söylenenlere dair) apaçık bir delil getirsinler!
اَمْ لَهُ الْبَنَاتُ وَلَـكُمُ الْبَنُونَۜ
(Resulüm! Sor onlara) "Yoksa (doğum müjdesiyle kahroldukları) kızlar Allah'ın da erkekler sizin mi?"
اَمْ تَسْـَٔلُهُمْ اَجْراً فَهُمْ مِنْ مَغْرَمٍ مُثْقَلُونَۜ
Yoksa sen onlardan bir ücret istiyorsun da onlar ağır bir borç yükünün altında mı eziliyorlar?
اَمْ عِنْدَهُمُ الْغَيْبُ فَهُمْ يَكْتُبُونَۜ
Yoksa gayb(ın bilgisi) onların yanında da onlar mı (hükümleri istedikleri gibi) yazıyorlar?
اَمْ يُر۪يدُونَ كَيْداًۜ فَالَّذ۪ينَ كَفَرُوا هُمُ الْمَك۪يدُونَۜ
(Resulüm!) Yoksa (sana) bir tuzak mı kurmak istiyorlar? Ama asıl tuzağa düşecek olanlar kâfirlerdir.
اَمْ لَهُمْ اِلٰهٌ غَيْرُ اللّٰهِۜ سُبْحَانَ اللّٰهِ عَمَّا يُشْرِكُونَ
Yoksa onların Allah'tan başka bir ilâhı mı var? (Dikkat edin!) Allah Subhân'dır, onların şirk koştuklarından (ve her türlü noksanlıktan münezzehtir).
وَاِنْ يَرَوْا كِسْفاً مِنَ السَّمَٓاءِ سَاقِطاً يَقُولُوا سَحَابٌ مَرْكُومٌ
Onlar gökten bir parçanın (üzerlerine) düştüğünü görseler, "(bunlar) üst üste yığılmış bulutlardır" derler.
فَذَرْهُمْ حَتّٰى يُلَاقُوا يَوْمَهُمُ الَّذ۪ي ف۪يهِ يُصْعَقُونَۙ
(Resulüm!) Artık (kendilerine vaad edilen azaba) çarpılacakları günlerine kavuşuncaya kadar onları (kendi hâllerine) bırak!
يَوْمَ لَا يُغْن۪ي عَنْهُمْ كَيْدُهُمْ شَيْـٔاً وَلَا هُمْ يُنْصَرُونَۜ
O gün (dünyadayken düşünüp kurdukları) hileleri kendilerine hiçbir fayda vermez ve onlara (o gün) yardım da edilmez.
وَاِنَّ لِلَّذ۪ينَ ظَلَمُوا عَذَاباً دُونَ ذٰلِكَ وَلٰكِنَّ اَكْثَرَهُمْ لَا يَعْلَمُونَ
Şüphesiz ki zulmedenlere (orada) bundan başka bir azap daha vardır; fakat onların çoğu (bunu) bilmezler.
وَاصْبِرْ لِحُكْمِ رَبِّكَ فَاِنَّكَ بِاَعْيُنِنَا وَسَبِّـحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ ح۪ينَ تَقُومُۙ
(Resulüm!) Sen Rabbinin hükmünü sabırla bekle; çünkü sen Bizim nezaretimizde (korumamız altında)sın. (Uykudan) Kalktığın zaman da Rabbini hamd ile tesbih et!
وَمِنَ الَّيْلِ فَسَبِّحْهُ وَاِدْبَارَ النُّجُومِ
Gecenin bir bölümünde ve yıldızların batmasının ardında da O'nu tesbih et!
Mekke döneminin ikinci yarısında nâzil olmuştur. Adını birinci âyette geçen tûr (dağ) kelimesinden alır. Ve’t-tûr sûresi diye de anılır. Kırk dokuz âyet olup fâsılası “ا، ر، ع، م، ن” harfleridir. İnsanda sorumluluk duygusu uyandırmak ve bu duyguyu güçlendirmek için âhiret hayatının tasvirini yapan ve ilâhî vahyin ortaya koyduğu gerçeklere karşı puta tapanların ileri sürdüğü iddiaları reddeden sûrenin muhtevası iki bölüm halinde ele alınabilir. Birinci bölümde Tûr’a (Sînâ dağı), ince deri üzerine yazılmış kitaba, Beytülma‘mûr’a, yükseltilmiş bir tavan görünümündeki semaya, kabarmış denize yemin edilir ve rabbin mukadder azabının mutlaka gelip çatacağı belirtilir. Ardından çıplak gözle bakıldığında yer-gök diye görünen ve içinde insanı barındıran tabiatın düzeninin bozulup kıyametin kopacağı günde ilâhî gerçekleri yalan sayanların çok zor durumda kalacağı ve itilip cehenneme atılacağı anlatılır. Daha sonra başta şirk ve inkâr olmak üzere kötülüklerden korunanların cennet nimetleri içinde kendileri gibi iman eden aile fertleriyle birlikte hayat sürecekleri ifade edilir. Cennettekilerin birbirleriyle görüşüp sohbet edecekleri ve dünyada daima Allah’ın huzurunda hesap verme endişesi taşıdıklarını söyleyecekleri bildirilir (âyet: 1-28).
İkinci bölümde Hz. Peygamber’in müşriklerle olan mücadelesi anlatılır; Resûlullah’a öğüt vermeye devam etmesi, muhataplarının kendisi için kâhin, mecnun, şair demelerinden etkilenmemesi bildirilir. Kendisine karşı direnenlerin selim yaratılışlarını bozmaya çalıştıkları, azgınlığı tercih ederek Kur’an’ı Muhammed’in uydurduğunu söyledikleri, onların hiçbir zaman böyle bir metin meydana getiremeyecekleri, kendilerinin, putlarının kâinatı yaratıp yönetme gücüne sahip olmadıkları, buna rağmen Allah’tan başka mâbudlar edindikleri ifade edilir. Bu hususlar soru edatıyla başlayan, secili ve etkileyici cümleler içinde yer alır (âyet: 35-43). Bölümün sonunda Resûl-i Ekrem’e hitap edilir ve müşrikleri felâkete mâruz kalıp kimseden yardım alamayacakları güne havale ederek kararmış kalpleriyle baş başa bırakması emredilir; bunların ebedî hayatta da azaba uğrayacakları belirtilir. Yine Resûlullah’a hitap edilerek rabbinin hükmüne rıza göstermesi, zira kendisinin ilâhî koruma altında bulunduğu bildirilir; gece ve gündüz Allah’ı tesbih ve hamd ile anması emredilir (âyet: 29-49).
Fert ve cemiyet hayatının düzeni bakımından çok önemli bir etken olan sorumluluk duygusu Kur’an’da özellikle Mekkî sûrelerde sık sık vurgulanır. Sorumlulukların yerine getirilmesi için kişiyi harekete geçirecek sebepler dünyada yetersiz kalabilir. Zira asıl sorgulama büyük hesap gününde gerçekleşecektir. Mekke döneminin ikinci yarısında, vicdanları büsbütün kararmamış insanların nazarında doğru ile yanlış artık birbirinden ayrılmış bulunuyordu. Buna rağmen Kureyş ileri gelenleri gerçeği kabul etmedikleri gibi inananların bir kısmını işkenceye mâruz bırakıyor, bir kısmını Habeşistan’a hicret etmeye mecbur ediyordu. Cenâb-ı Hakk’ın resulüne ve müslümanlara emri, Müddessir ve Müzzemmil başta olmak üzere birçok Mekkî sûrede sabretmeleri, Allah’ı yüceltmeleri, O’na övgü ve senâda bulunmalarıdır. Zira bu sayede Hakk’ın lutuf ve yardımına nâil olacaklardır.
Tûr sûresi, Resûlullah’a diğer peygamberlere gönderilen vahiylerden fazla olarak bir üstünlük nişanesi şeklinde verilen “mufassal” sûrelerdendir. Hz. Peygamber’in bu sûreyi bazı akşam namazlarında okuduğu rivayet edilmiştir. Cübeyr b. Mut‘im, henüz müslüman olmadan önce geldiği Medine’de Resûl-i Ekrem’in ağzından üstün edebî üslûba sahip bu sûreyi duyunca çok etkilendiğini anlatmıştır (Buhârî, “Tefsîr”, 52/1; Müslim, “Salât”, 174; İbn Hacer, I, 227; İbrâhim Ali, s. 319-320). Bazı kaynaklarda yer alan (Zemahşerî, V, 632; Beyzâvî, IV, 201), “Tûr sûresini okuyan kimsenin Allah tarafından azaptan kurtarılıp cennet nimetleriyle faydalandırılması gerçekleşmiş bir haktır” meâlindeki hadisin mevzû olduğu kabul edilmiştir (Zemahşerî, neşredenin notu, I, 684; Tarablusî, II, 722). Abdülhüseyin Dostgayb Ķıyâmet ve Ķurǿân: Tefsîr-i Sûre-i Şerîfe-i Ŧûr adıyla bir eser yayımlamıştır (Şîraz 1981).
BİBLİYOGRAFYA:
Zemahşerî, el-Keşşâf (nşr. Âdil Ahmed Abdülmevcûd v.dğr.), Riyad 1418/1998, I, 684; V, 632; Kurtubî, el-CâmiǾ, Beyrut 1408/1988, XVII, 40; Beyzâvî, Envârü’t-tenzîl, Beyrut 1410/1990, IV, 201; İbn Hacer el-Askalânî, el-İśâbe, Kahire 1358/1939, I, 227; Muhammed et-Tarablusî, el-Keşfü’l-ilâhî Ǿan şedîdi’ż-żaǾf ve’l-mevżûǾ ve’l-vâhî (nşr. M. Mahmûd Ahmed Bekkâr), Beyrut 1408/1987, II, 722; İbrâhim Ali es-Seyyid Ali Îsâ, el-Eĥâdîŝ ve’l-âŝârü’l-vâride fî feżâǿili süveri’l-Ķurǿâni’l-Kerîm, Kahire 1421/2001, s. 319-320; Seyyid M. Hüseynî-Mahbûbe Müezzin, “Sûre-i Ŧûr”, DMT, IX, 384-385.
Bekir Topaloğlu