Zilzâl Sûresi 8. Ayet Meali

[792] Zilzâl sûresinden çıkarılacak genel ilkeler için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, XXI, 289.  

 Yerin ağırlığını dışarı çıkarması birkaç türlü tefsir edilmiştir: 1. İçindeki hazineleri dışarı çıkarır, fakat onlara bakan olmaz. 2. Kabirlerdeki ölüler dirilir. 3. Yeraltındaki madenler, gazlar, yanar durumda olan lavlar dışarı fırlar.  

(2)“Âyâ (acabâ)! Bu insan zan eder mi ki başı boş kalacak? Hâşâ! Belki insan, ebede meb‘ustur(gönderilmiştir) ve saâdet-i ebediyeye (Cennete) ve şekāvet-i dâimeye (Cehenneme) namzeddir. Küçük-büyük, az-çok her amelinden muhâsebe görecek (hesâba çekilecek). Ya taltîf edilecek veya tokat yiyecek!” (Lem‘alar, 17. Lem‘a, 145)  

(*) Bu iki ayetin mesajı genel olup kişinin dini, inancı ne olursa olsun herkesi kapsar, yani dünyada kim ne yapmışsa onu amel defterinde görüp karşılığını alacaktır, hiçbir şey kayıp olmayacaktır. Ayrıca diğer bazı ayetlerde geçen ‘’inkârcıların amelleri boşa çıkacaktır ‘’şeklindeki ifadelerle, kişinin insanlara yaptığı iyilik dışında kalan ve onun batıl inancından kaynaklanan dinsel ve ibadetsel amelleridir. İşte ‘’onların amelleri boşa çıkacaktır’’şeklindeki ayetler bunu ifade ediyor. (الله اعلم) Yani İslamdan başka bir din mensubunun dinsel ve ibadetsel amellerinden yararlanması söz konusu değil, ama insanlara yaptığı iyiliklerden yararlanacaktır. Örneğin şayet Ebu Talip iman etmeden ölmüşse, onun azabı ile Ebu Leheb’in azabı aynı mı olacak? Hayır. Yani bir gayrimüslim, insanlara bir iyilik yaparsa, bu onun azabını hafifletir, ama inkârcı olduğundan dolayı yüce Allah’ın dilemesi hariç, inkârdan kaynaklanan azaptan kurtulaması söz konusu olmaz. Bu nedenle de ayetler arasında bir tutarsızlık söz konusu değildir. Aşağıdaki tefsir metinlerine bakılabilir. فما معنى الجزاء بمثاقيل الذرة من الخير والشر ؟واعلم أن المفسرين أجابوا عنه من وجوه.......... :وثالثها : أن حسنات الكافر وإن كانت محبطة بكفره ولكن الموازنة معتبرة فبقدر تلك الحسنات انحبطت من عقاب كفره ، وكذا القول في الجانب الآخر فلا يكون ذلك قادحا في عموم الآية (مفاتيح الغيب ، التفسير الكبير) .فمن يعمل مثقال ذرة خيرا يره في هذه الآية ثلاثة أقاويل:. الثالث : أن يرى خير عمله ويلقاه . وفي ذلك قولان - أحدهما : يلقى ذلك في الآخرة ، مؤمنا كان أو كافرا ، لأن الآخرة هي دار الجزاء (تفسير الماوردي) ولعل حسنة الكافر وسيئة المجتنب عن الكبائر تؤثران في نقص الثواب والعقاب.( انوار التنزيل واسرار التأويل - البيضاوي) ، ويمكن أن يستدل بذلك على بطلان الاحباط، لان عموم الآية يدل أنه لا يفعل شيئاً من طاعة أو معصية إلا ويجازى عليها (التبيان الجامع لعلوم القرآن - مجمع البيان في تفسير القرآن) وأقول الظاهر عموم (مَنْ) وكون المراد رؤية الجزاء كما تقدم وكذا الظاهر كون ذلك في الآخرة ولا إشكال ...وأما أمر الخير فباق على ما يقتضيه الظاهر وهو بالنسبة إلى المؤمن ظاهر وأما بالنسبة إلى الكافر فتخفيف العذاب للأحاديث الصحيحة (روح المعاني – تفسير الالوسي) (فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ خَيْرًا يَرَهُ. وَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَهُ) أي فمن يعمل من الخير أدنى عمل وأصغره فإنه يجد جزاءه، ومن يعمل الشر ولو قليلا يجد جزاءه، لا فرق بين المؤمن والكافر.وحسنات الكافرين لا تخلصهم من عذاب الكفر فهم به خالدون في الشقاء، وما نطق من الآيات بحبوط أعمال الكافرين وأنها لا تنفعهم، فالمراد به أنها لا تنجيهم من عذاب الكفر وإن خففت عنهم بعض العذاب الذي كان يرتقبهم من السيئات الأخرى، أما عذاب الكفر فلا يخفف عنهم منه شيء، يرشد إلى ذلك قوله تعالى: « وَنَضَعُ الْمَوازِينَ الْقِسْطَ لِيَوْمِ الْقِيامَةِ فَلا تُظْلَمُ نَفْسٌ شَيْئًا وَإِنْ كانَ مِثْقالَ حَبَّةٍ مِنْ خَرْدَلٍ أَتَيْنا بِها وَكَفى بِنا حاسِبِينَ ». فقوله: « فَلا تُظْلَمُ نَفْسٌ شَيْئًا » صريح في أن المؤمن والكافر في ذلك سواء. وأن كلا يوفّى يوم القيامة جزاءه،  

5 Zerre, mümkün olan en küçük parçadır. Arapçada atoma da zerre denir. Atomun ağırlığı hayal bile edilemez. Allah’ın zerreden hesap soracak olması adaletinin ne kadar ince ve hassas olduğunu gösterir. “O, bütün günahları bağışlar” dediği ayette ise faziletinin ne kadar engin olduğunu ifade eder (M. Tayyip Tanci Hocamın açıklamaları).  

Bu iki ayette verilen mesaj, dünyada yapılan hayır ve şerrin, iyilik ve kötülüğün mahşerde görüleceğidir. Yoksa yapılanların “karşılıkları”nın görülmesinden söz edilmemektedir. Bu mesaj, Bakara 2:134, 141, 272, 286, En‘âm 6:52, 164, İsrâ 17:13-15, Lokmân 31:33, Fâtır 35:18, Zümer 39:7, Fussilet 41:46, Câsiye 45:15, Necm 53:38-39 ve Mümtehine 60:3. ayetlerle birlikte okunmalıdır.  

[5856] Bu âyetler ödül ve ceza ile ilgili değildirler. “Onu görecek” mânasına gelen yerahu ifadesi yucze bihi (karşılığını görecek) veya yuhaseb ‘aleyhi (onunla yargılanacak) mânasına alınamaz. Zira bir önceki âyette zaten “amelleri kendilerine gösterilmek üzere” oraya geldikleri açıkça belirtiliyor (Krş: 17:49). Daha sonra hesap, ondan sonra da ödül ve ceza geliyor. Eğer bu âyetleri ödül-ceza bağlamında alırsak, “Rahmetim her şeyi kuşatmıştır” (7:156); “Kim (İlâhî mahkemeye) bir iyilikle gelirse yaptığının on katını kazanacaktır” (6:160); “Allah kendisine ortak koşulmasını bağışlamaz; fakat isteyen (hak eden)/istediği kimselerin bunun dışındaki günahlarını bağışlar.” (4:48) gibi birçok âyeti anlayamayız. Sözün özü: ”Bu âyetler, insan eylemlerinin tümünün kayıt altına alındığını, hiçbirinin atlanmadığını, dahası Allah’ın atlatılamayacağını, unutan ve uyuyan bir varlık olmadığını” ifade eder (Krş: 24:39; 14:18; 3:91; 4:31; 36:51; 69:19, 25; 17:14, 49, 71; 18:49).  

(Onun için küçük günahlardan sakınmak gerekir. Nitekim Bir Hadis-i Şerifte "Günahların küçüklerinden sakının, Çünkü onlar birleşerek toplanır, kişiyi helâke sürükler" buyurulmuştur.)  

Zerre: Görünür görünmez derecede gayet küçük karınca, güneş ışınında sezilebilen zerrecikler demektir. Burada maksat, beşer duyusunun ilgilenebileceği en küçük şeyle, sorumluluğun asgarisini bildirmektir. Asıl maksat, en küçük bir hayr veya şerrin Allah nezdinde kaybolmayacağını açıklamaktır.