Secde Sûresi 9. Ayet Meali

[Not: "Ruh" ile "can" farklı kavramlardır. Ruh sadece insanlarda, can ise bitkilerde ve hayvanlarda da vardır.]  

bk. Kur’ân-ı Kerim, 4/171; 17/85.  

(*) Buradaki vav, atf-ı tefsirdir. Bir önceki cümleyi açıklıyor. Yani ilk neslin (hücrenin) düzenlenmesinden maksat, ruhun hücre içine yerleşmesi, onun düzenli kanunları sayesinde göz, kulak ve duyuları karşılayan genlerin oluşmasıdır. (**) İnsanı böyle yaratan, onu ahirette bir daha diriltecektir.  

1- Ruh sözcüğü; “can”, vücuda hayat veren cevher” demektir. 2- “Fuad” sözcüğüne gönül veya kalp olarak anlam verilmektedir. Oysaki bu ve daha pek çok ayette yer alan ve “kalp” veya “gönül” olarak çeviriye konu olan “fuad” sözcüğü; kavramanın, idrak etmenin, düşünmenin, akletmenin organı, merkezi anlamındadır. Ayrıca gönül, yararlı olmak, bir şeye ilgi duymak ve sorumlu olmak gibi anlamları da bulunmaktadır.  

(*) …Burada insanın yaratılışındaki üç temel aşama dile getiriliyor. Tîn insanın elementer kökenine, sulâle biyolojik kökenine delâlet eder. Bunlar insanın maddî kökenidirler. Bir de üçüncüsü vardır ki o manevî kökeni olan üflenen rûh’tur. Ruh üflenmeden insan muhatap dahi alınmamıştır. Hep “o” zamiriyle bahsedilmiştir. Ne zaman ki işitme ve görme, duyma ve düşünme yetilerinin kendisi sayesinde var olduğu ruh üflenmiştir, insan o zaman “siz” denilerek Allah’a muhatap olmuştur...( M. İslamoğlu Meal Açıklaması) Yani Ruh üfürme, insana akıl ve idrak yeteneği verilmesinin sembolik bir ifadesidir. Üfürülen ruh, cansızı canlı yapmıyor, canlı varlığı düşünen, idrak eden, temyiz eden, vicdan ve basiret sahibi bir varlık yapıyor. Çünkü ayet, ruh üflenene kadar insanı maddi bir varlık olarak görüyor ve onun için üçüncü tekil zamiri kullanırken, ruhu üfürüldükten sonra onu anlayan ve idrak eden bir varlık olarak ele alıyor ve muhatap sıgasıyla/ kipiyle, ikinci çoğul zamirle hitap ediyor (İ. Yakıt Meal Açıklaması) “Fuad” sözcüğüne gelince, gönül veya kalp olarak anlam verilmektedir. Oysaki bu ve daha pek çok ayette yer alan ve “kalp” veya “gönül” olarak çeviriye konu olan “fuad” sözcüğü; kavramanın, idrak etmenin, düşünmenin, akletmenin organı, merkezi anlamındadır… (Erhan Aktaş Meali 9. Ayet Açıklaması) Not 7. ayette geçen (الْإِنسَانِ)’’ el- insan’’ cins isim olup insan türünü ifade ediyor, bir insan olan Hz. Adem’i değil. Eğer ‘’el- insan’’ dan maksat Hz. Adem olsaydı, tıpkı Sad suresi 71. ayette (اني خالق بشرا من طين) ‘’inni halikun beşeren min tıynın’’ şeklinde olduğu gibi bu ayette de (بدأ خلق انسان – أو بدأ خلق بشر ) ‘’bede’e halka insanın ev bede’e halka beşerin’’ şeklinde olacaktı. Yani direk ya Âdem’in ismi ya da üzerinde belirteç takısı olmadan nekre olarak gelecekti. Çünkü Kur’an’da ya Âdem’in ismi zikrediliyor ya da onun için (بشرا)’’beşeren’’yani bir beşer ifadesi kullanılıyor, hiçbir yerde Âdem için el-insan ifadesi kullanılmıyor. Bu nedenle bu ayetler Âdem’den değil, insan türünden söz ediyor. Ayrıca ayette geçen (سواه)’’sevvâhu’’zamiri de 8. ayette geçen ve cenini/insanı oluşturan sülâle’ye, yani ana rahminde zigota dönüşen erkek ve dişi hücreye gider. Özetle, ilk defa çamur ve içindeki elementlerden bir insan türü, yani birçok beşer yaratılmıştır, sadece bir kişi değil. (الله اعلم) ’’Ama en doğrusunu yüce Allah bilir’’ {سَوَّاهُ} سوى خلقه في الرحم، (تفسير العز بن عبد السلام) (ثُمَّ سَوَّاهُ وَنَفَخَ فِيهِ مِنْ رُوحِهِ) أي ثم عدّله بتكميل أعضائه في الرحم، وتصويره على أحسن صورة، ونفخ فيه من روحه، وجعلها تتعلق ببدنه، فيبدأ يتحرك، وتظهر فيه آثار الحياة، ثم ينطق ويتكلم (تفسير المراغي).وقال ابن عطا فى قوله ثم نفخ فيه من روحه قومه بفنون الأداب ونفخ فيه الروح الخاص الذى فضله على سائر الارواح لما كان له عنده من محل التمكين وما كان فيه من تدبير الخلافة ومشافهة الخطاب (عرائس البيان في حقائق القرآن) {نَفَخَ فِيهِ مِن رُّوحِهِ} المضافة إلى ذاته المستجمع لجميع أوصافه وأسمائه تتميماً لرتبة خلافته ونيابته، واستحقاقه لمرآتية الحق، قابليته انعكاس شئونه وتطوراته ولياقته؛ للتخلق بأخلاقه (تفسير الجيلاني) والنفس إذا أثرت في شيء ما أثرت إلاَّ بتأييد هذا الروح المسمى عند بعضهم بالعقل الفعّال... كما إن هذا الروح الإلهي الذي هو موضوع لمعرفة الله وعلم المعاد، حاصل بعد تسوية الأخلاق وحصول العدالة والتوسط في الصفات الأربعة بين أطرافها المتقابلة، وكذلك يطلق على الروح الإلهي الذي هو محل استواء الرحمن بلا واسطة ومحل نفخه وفيضه، وله الخلافة الكبرى من الحق والسلطنة العظمى نيابة عنه تعالى. (تفسير صدر المتألهين ) { ثُمَّ سَوَّاهُ } جمع خلقه في بطن أمه { وَنَفَخَ فِيهِ مِن رُّوحِهِ } جعل الروح فيه (تفسير القرآن – الفيروزابادي) ... أحدهما: سوى خلقه في الرحم (النكت والعيون) سَوَّاهُ } سوى خلقه في الرحم، (تفسير القرآن – ابن عبد السلام  

[3] Tekrim için kendisine izafe etmiştir.  

7 Krş. Kehf, 18/37; İnfitâr, 82/6-8 8 Ruh üfürme, insana akıl ve idrak yeteneği verilmesinin sembolik bir ifadesidir. Üfürülen ruh, cansızı canlı yapmıyor, canlı varlığı düşünen, idrak eden, temyiz eden, vicdan ve basiret sahibi bir varlık yapıyor. Çünkü ayet, ruh üflenene kadar insanı maddi bir varlık olarak görüyor ve onun için üçüncü tekil zamiri kullanırken, ruhu üfürüldükten sonra onu anlayan ve idrak eden bir varlık olarak ele alıyor ve muhatap sıgasıyla/ kipiyle, ikinci çoğul zamirle hitap ediyor. Ruhun üfürülmesi ile ilgili geniş bilgi için Bkz. “Kur’an’ı Anlamak” isimli kitabımız s. 60. 9 Krş. Nahl, 16/78  

1 Yani rûhunun bir parçasını alıp ona vermedi. Kendi rûhunda bulunan bazı özelliklerden, diğer hayvanlara nispetle daha fazlasını (konuşmak, bilmek… gibi) insana verdi.  

9 Bu ifade 15:29 ve 38:72’de olduğu gibi, Allah’ın “ruhundan insana üflemesi”, ona ilahî bir armağan olarak hayat ve bilinç veya “can” (ki sure 4, not 181’de işaret edildiği gibi, rûh teriminin anlamlarından biridir) vermesini ifade eden bir mecazdır. Sonuç olarak “her insanın canı, Allah’ın ruhudur” (Râzî). Sevvâhu fiili ile ilgili olarak -ki burada “ona [yaratılış] amacına uygun bir şekil verir” şeklinde çevrilmiştir- bkz. 87:2, not 1 ve 91:7, not 5.10 Lafzen, “kalpler” (ef’ide). Bu, klasik Arapça’da hem “duygular”ı, hem de “düşünceler”i sembolize eden bir deyim olduğundan, yukarıdaki gibi bileşik bir ifade ile karşılanmıştır.  

[3684] Gerekçesi için bkz: 18:37, not 49. İnsanın yaratılışındaki üç temel aşama dile getiriliyor. Tîn insanın elementer kökenine, sulâle biyolojik kökenine delâlet eder. Bunlar insanın maddî kökenidirler. Bir de üçüncüsü vardır ki o manevî kökeni olan üflenen rûh’tur. [3685] Ruh üflenmeden insan muhatap dahi alınmamıştır. Hep “o” zamiriyle bahsedilmiştir. Ne zaman ki işitme ve görme, duyma ve düşünme yetilerinin kendisi sayesinde var olduğu ruh üflenmiştir, insan o zaman “siz” denilerek Allah’a muhatap olmuştur. [3686] Ef’ideh yalnızca insanın manevî dünyası (gönül) için kullanılır (Bkz: 104:7, not 3). [3687] Çevirimizin gerekçesi “Onların çoğu şükretmez” âyetleridir.  

(*) Ki, rahim ile yumurtalık arasında kanalda teşekkül eden ve doğacak bebeğin, tüm bedensel özelliklerini kromozom ve genlerinde taşıyan o tek hücre "döllenmiş Yumurta" bölünerek çoğalır, dut görünümünde bir hücreler topluluğu haline gelir, kanalda seyrederek 6. günde, anasının rahmine düşer, sonra rahmin cidarını delerek, nescinin içine yerleşir. Bu oluşum devresinde tek hücre, bir bebek taslağı haline gelmiştir, bir tek iken milyonlarca hücre olmuştur. Her hücre Rabbinin emriyle gideceği yeri bilmiş, birbiriyle birleşerek organları meydana getirmeye başlamışlardır, kimi hücreler bir araya gelerek gözü meydana getirmiş, kimi hücreler de yan yana gelerek, beyni, kulağı, kalbi ve diğer organları oluşturmuştur. 4. aya vardığında ise o bebek taslağına Cenab-ı hak, insan biçimini vermiştir! (**) Evet!.. O bebek taslağı insan biçimini almıştı; bedensel oluşumu hemen hemen tamamlanmıştı. Fakat ruhsal oluşumu tamamlanmamıştı!.. Bebek taslağına Rabbi kendi ruhundan üflemek suretiyle onun ruhsal oluşumunu da tamamladı!.. Nitekim Mü'minun suresinin 14. ayetinde ".. sonra onu bambaşka bir yaratılışla inşa ettik!.:'' buyurulmuştur!.. (***) Oysa, Rabbiniz size hayvanlardaki gibi kulaklar vermekle kalmadı; manevi işitme yeteneği de verdi! Böylece hayvanlar gibi evrendeki sesleri duymakla kalmıyorsunuz; içinizden sizi her an uyaran vicdan sesini de, duyabiliyorsunuz; böylece Rabbinizin, peygamberleri vasıtasıyle indirdiği emir ve yasaklardan da haberdar olabiliyorsunuz!.. Rabbiniz size, -hayvanlarda da bulunan- gözler vermekle kalmadı; manevi bir görme yeteneği, -basiret- de ihsan buyurdu ki siz, onun sayesinde evrende Rabbinizin kudret ve rahmet tecellilerini müşâhaede edip, O'nun yüceliğini kabullenmek zorunda kalıyorsunuz; başınız dara düştüğü zaman Ona yalvarıp yakarıyorsunuz!.. Rabbiniz size -hayvanlarda da bulunan- kalp vermekle kalmadı; manevi bir kalp -gönül- de ihsan buyurdu ki siz, onun sayesinde huzura kavuşabiliyorsunuz; ne kadar konfora sahip olsanız, kalbiniz huzura kavuşmamış ise; intihara bile teşebbüs edebiliyorsunuz; işlediğiniz günahlardan pişman olma gereğini hissediyorsunuz!.. İşte sizleri hayvanlardan ayıran bu hasletlerinizdir; nitekim A'raf suresinin 179. ayetinde "..onların kalpleri vardır; ama onlarla idrak edip anlamazlar!.. Onların gözleri vardır; ama onlarla -gerçekleri- görmezler! Onların kulakları vardır; ama onlarla uyarıları işitemezler; onlar hayvan gibidirler, hatta daha sapıktırlar. İşte -Rablerinden- gâfil olanlar böyle kimselerdir!" buyurulmuştur. Bir insanın bu uyarılardan ibret alarak; Rabbinin bu eşsiz nimetlerine şükretmesi gerekmez mi? )  

Ruh üfleninceye kadar insanı bir madde ve üçüncü şahıs olarak anlatan âyet, rûh üflendikten sonra derhal onu söz anlayan varlık yapıyor ve ikinci şahıs olarak ona hitâbediyor. Bundan, insanın, ancak rûh üflendikten sonra hitâbedilmeğe lâyık, değerli bir varlık olduğu anlaşılıyor.  

[*]Ruh, Allah'ın emrinin içeriğidir.(Bkz:İsra 17/85). Ruhun bedene üflenmesi (sokulması) ile birlikte tüm özellikleri hayvanlarla aynı olan insan bedeninde oluşan yeni bir yapı, ayette açıkça bildirilmiştir. Bunlar basiret(uzak görüşlülük), dinleme (söz yoluyla bilgi aktarımı) ve gönül (duygusal / ruhsal yapı) özellikleridir. Hayvanlar görürler ancak basiretli değillerdir. Hayvanlar iletişim kurarlar ama dinleme (bir konu hakkında görüş alışverişi yapma, sohbet) özellikleri yoktur. Ayrıca gönül (duygusal yapı) de ruhun insana üflenmesi ile oluşan ve çok belirgin şekilde diğer canlılardan insanı ayıran bir özelliktir. Arapçası 'fuad' olan gönül, duygusal yapı, sağduyu, vicdan gibi çok karmaşık ve tamamiyle insani özelliklerdir. Bugün bile bilim insanlarının üzerinde çok önemli çalışmalar yaptığı bu alan, ilginç bir biçimde Türkçe'de "RUH BİLİMİ", İngilizce'de "PSYCHOLOGY (psikoloji)" olarak isimlendirilmiştir. Ruhun varlığını temelde reddeden bu bilim dalının, hem Türkçe'de hem de diğer dillerde kendine isim verirken RUH kelimesinden (İngilizcesi psychic: ruhsal,ruhani) vazgeçememiş olması dikkate değer bir ikilemdir. Kendilerine isim verirken kullanıp, çalışmalarını yaparken yok saydıkları bu gerçek nedeniyle, bu alanda, tıp bilimin diğer sahalarına nispeten, aynı hız ve istikrarda bilimsel gelişmeler sağlanamamıştır. Oysa Kur'an, ruh bilimi konusunda çok sayıda bilgi (zikir) içermektedir. Ruh sağlığını korumanın en önemli yolunun kişinin fıtratını koruması (takva) olduğu ve bunun nasıl yapılacağı çok sayıda ayette bildirilmiştir. Yani Kur'an, ruh sağlığının tedavisinden önce korunmasını öğretir. Tedavi olarak ise Kur'an bilgisinin (zikirin) hayata geçirilmesini emreder. Allah, Kur'an'ın da bir ruh olduğunu (Şura 42/52), ve göğüslerimizde olan insan ruhuna şifa olduğunu (Yunus 10/57) bildirmektedir. Ruh bilimciler, mevcut çalışmalarına, Kur'an ayetlerini de dahil ettikleri takdirde, bu alanda çok daha ileri seviyelere gidilebilir. Ruh ve can'nın aynı şey olmadığını en belirgin şekilde bildiren ayet Zümer 39/42'dir. .  

(4) 15:29’un açıklamasında da geçtiği gibi, ruhun Allah’a nispet edilmesi, Ona ait oluşu yönüyledir: Allah’ın kulu, Allah’ın işi, Allah’ın eseri gibi. Yoksa Ondan bir parça anlamına gelmez. Nitekim 17:85’te “Ruh Rabbimin emrindendir” buyurulmuştur.  

3639 The third stage is indicated by "fashioned him in due proportion". Cf. 15:29 . After the fertilisation of the ovum by the sperm, an individual life conies into existence, and it is gradually fashioned into shape; its limbs are formed; its animal life begins to function; all the beautiful adaptations come into play. The fourth stage here mentioned is that of distinctive Man, into whom Allah's spirit is breathed. Then he rises higher than animals. 3640 As a complete man he gets the higher faculties. The five animal senses I understand to be included in the third stage. But in the fourth stage he rises higher and is addressed in the second person, "you," instead of the third person "him". He has now the spiritual counterpart of hearing (i.e., the capacity to hear Allah's Message) and seeing (i.e., the inner vision), and feeling the nobler heights of love and understanding the bearings of the inner life (both typified by the Heart). Yet with all these gifts, what thanks does unregenerate or corrupted man give to Allah? (Cf. 23:12-14 and 32:7-9)