[824] Nâs sûresi ve genel ilkeler için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, XXI, 465; 473.  

(*) Rabb; terbiye eden/yetiştiren/terbiyesinde eşsiz benzersiz olan demektir. Rab mastarı “terbiye etmek” yani, “ıslah etmek, yetiştirmek, bakmak, göz kulak olmak” mânalarına gelir. Terbiye, bir şeyi basit halinden kemal noktasına doğru aşama aşama inşa edip geliştirmektir. Kemale ulaşmak için ilahi terbiyenin önemi vurgulanmaktadır. (Kurandan Hayata)  

[3] Medine'de nâzil olmuştur. (6) âyettir.[4] Felâk Sûresinde bedene verecek zarardan, Nâs Sûresinde ruha verecek zarardan Tanrı'ya sığınmak vardır. Selâmet-i ruhun, selâmet-i bedenden mukaddem ve ehem olmasına mebni birincide Tanrı'nın bir vasfı, ikinci, de üç vasfı zikrolunmuştur.  

1 Bu sûrenin 6 ayetinin sonu hep “s” harfiyle bitmektedir. Adeta fısıltı ve vesvese verenin çıkardığı sesi anımsatıyor. Burada da aliterasyon dediğimiz edebi sanatı görüyoruz. Orijinalinden okunduğunda bu sesler insana, kelimelerin anlamlarıyla anlatılan olayın bir nevi canlandırılmasını anımsatıyor.  

(Mekke’de nazil olmuştur ve 6 ayettir. Nâs, insanlar demektir.)  

Mekke döneminin ilk yıllarında, Felak sûresinin hemen peşinden nazil olmuştur. Adını, ayetlerin sonunda tekrar edilen “en-Nâs: İnsanlar” kelimesinden almıştır. 6 ayettir. Bir önceki sûrede, kendilerinden Allah’a sığınmamız gereken kötülükler tanıtılmıştı. Burada ise, kendisine sığınmamız gereken Allah’ın Rab, Melik, İlâh olduğu anlatılıyor ve bütün kötülüklerin kaynağı olan insan ve cin “şeytan”larına işâret ediliyor. Rabb; terbiye eden, yetiştiren, eğiten, hayatın programını yapan yetkili varlık demektir. Buna göre insanın yaptığı şeyleri ona yaptırtan, yapmadıklarını da yaptırtmayan güç onun rabbidir.Melik; hükümdar, kral, padişah demektir. Bu kelimenin kökünde, sahip ve hakim olma anlamı vardır. Varlık O’nun olduğu için, varlık üzerinde yönetim hakkı da O’nundur.İlâh; kulluk ve itaate lâyık kutsal varlık, yani tanrı demektir. Allah, insanların yegane Rabb’i, Melik’i, İlâh’ı olduğundan O’ndan başka hiçbir varlığa kulluk edilmemeli, dünya ve ahiret saadeti için yanlızca O’nun hükümlerine itaat edilmeli ve yalnızca O’na sığınılmalıdır.  

1 İlâh: Lügatta, örtünmek, gizlenmek, alışmak ve kulluk anlamına gelir. Kendisine ibadet edilen, her şeyden çok sevilen, tazim ve tesbih edilen mutlak varlık. İslâmiyet’in saf tevhid akîdesi, tapılacak, ibadet edilecek; kâinatın ve eşyanın yaratıcısı ve yoktan var edicisi olarak sadece Allah’ı kabul etmektir. Bu yüzden, Allah lâfzı sadece İslâm’ın kabul ettiği ilah inancının özel ismi’dir. (اَللّٰهُ) ismi, türemiş veya başka bir dilden Arapça’ya nakledilmiş bir isim olmayıp özel isimdir. İsmin, sahibi olan Allah, bir olduğu için, ikili ve çoğulu da yoktur. O, “ilah” kabul edildiği için Allah değil, Allah olduğu için ma’bud’dur. Eğer bir şeye tapılırsa o şey, o zaman “ilah” olur, ama tapınma bittiği an onun ilahlığı da biter. Hâlbuki insanlar, Allah’ı ma’bud tanısın veya tanımasın O, zatından ma’buddur. Ona her şey ibadete ve kulluğa borçludur. Esasen diğer dinlerde tapınılması kabul edilen şeylere “ilah” denilmesi doğru değildir. Türkçedeki “tanrı” kelimesi de “ilah” kelimesinin karşılığı değildir. Olsa olsa “put” kelimesinin karşılığı olabilir. Kelime-i Tevhid’deki “ilah” kelimesiyle “Allah” kelimesi aynı anlama gelir. Bu sebeple Kelime-i Tevhidin, “Allah’tan başka ilah yoktur” şeklindeki tercümesi doğru değildir. Zira Kelime-i Tevhid, böyle tercüme edilirse Allah’ın dışında bazı ilahların olduğu, fakat bizim o ilahları kabul etmeyip reddettiğimiz anlaşılır. (لا إله إلا الله) daki “kasr” tercümeye yansıtılırsa tercümenin: “tek ilah Allah’tır” şeklinde olması gerekir ki en doğrusu da budur. Bk. (Fatiha: 1) 2 Rab: Terbiye anlamına bir mastar olduğu halde mübalâğa kastı ile terbiye edici anlamında kullanılmıştır. Mübalâğa anlamından dolayı rab, sade mürebbî anlamında değil, terbiyenin bütün gereklerine sahip kuvvetli ve en mükemmel terbiye edici demektir ve sahip ve malik anlamlarına dahi gelir. Bu sebeple Allah’a ve peygamberlerine inanan kimselerin Allah’tan başka kanun koyucu tanımaması gerekir. Zaten âlemlerde kanun koyma hak ve yetkisi sadece Âlemlerin Rabbi Allah’a aittir. Bk. (Fatiha: 2)  

Kur an; -kendine has bir özellik olarak, sonu ile evveli arasında ilişki olduğu için okuması bitirilemeyen, tekrar tekrar okunması gereken.. her okuyuşta; içindeki sırlar hazînesinden bir perdeyi aralayan, mü'minlerin kalplerini nurlandıran eşsiz bir kitaptır. Müfessirler; Kur'an'ın sonu ile evveli arasındaki münâsebetler hususunda birçok görüş ileri sürmüşlerdir. Elmalılı da bu konuda şu açıklamalarda bulunmakta ve: "Kur'an ilminin ana konusu, ulûhiyet, dolayısıyla Allah Teâlâ ve Allah ile yaratıkları ve özellikle de yaratılmışlar arasında akıl sahibi olması dolayısıyle insanlar ve onların arasındaki ilişkilerdir. Bir tarafta Allah'ın ulûhiyyeti, bir tarafta kulların ubûdiyeti ve bu ikisi arasındaki ilişkidir, insanın bu ilişkide Yüce Yaratıcısına karşı nasıl bir tutum ve tavır içinde olması gerektiğinin bilgisidir. Fâtiha Suresi, bunu belirlediği gibi, İhlas Suresi de Allah Teâlâ’nın kendi tarifi olarak, bütün Kur’an’ın dayanağı olan bu temel ilkeyi açıklamıştır. Bu bakımdan bu sure de Fâtiha gibi bütün Kur’an'ın bir özeti ve binaenaleyh muvadili demektir ki, bilindiği üzere Fâtiha (ümmi'l kitab) olan Elham'dır. ("Elhamdülillah" beyânı ile başlamaktadır) Hâtime de İhlas ile Muavvizeteyn (Felak ile Nas sureleri) dir. "Allah Teâlâ yalnız insanların değil, her şeyin Rabbi ve bütün alem O'nun Rablığı, Melikliği ve İlâhlığı nizâmı altında dizili olduğu halde acaba burada (Nas Suresinde) niçin "Rabb" lafzı önce insanlara izafetle tahsis buyurulup da sonra "melikinnasi ilahinnasi" diye açıklamaya lüzum görülmüş ve niçin "nas" kelimesi üç defa tekrar edilmiştir? Bunun nüktesi: Kur'an'ın iniş hikmeti insanların terbiyesi, insanları doğru yola hidâyet ve irşad olduğu için bunu, başında (Fâtiha'da) olduğu gibi sonunda da özellikle hatırlamak ve bu şekilde Kur'an'ın sonundan başına dönüp, onları tekrar tekrar uyarmaktır. Ki, "kul euzü" emirleri, Fâtiha suresinin, "ihdina's sırâta'l mustakıym- Bizi doğru yola ilet" duasına son cevap olarak doğrudan doğruya Rabbine bir sığındırma ve koruma irşâdıdır. Hatim indirmede başa dönülerek "hall-i mürtehil" yapılması da bu nükte ile uyumludur. İşte Nas Suresinde; özellikle şeytanın vesvesesinin şerrinden insanların Rabbi, insanların Meliki, insanların İlâhı olan tek Allahu Zülcelâl'e sığınmak sonuç olarak emredilmiş ve bu veçhile sığınanların Allah’ın yardımına mazhar olmak suretiyle korunarak güzel sonuca erecekleri va'ad buyurulmuştur ki, bunun üzerine teşekkür olarak Fâtiha'ya Elhamdülillâhirrabbil'alemiyn -Hamd, alemlerin Rabbi olan Allah'a mahsustur" diye başlamak ne güzeldir." Demektedir.  

6307 The previous Surah pointed to the necessity of seeking Allah's protection against external factors which might affect an individual. Here the need of protection from internal factors, mankind being viewed as a whole, is pointed out. For this reason the threefold relation in which man stands to Allah is mentioned, as explained in the next note. 6308 Man's relation to Allah may be viewed in three aspects: (1) Allah is his Lord, Maker, and Cherisher; Allah sustains him and cares for him; He provides him with all the means for his growth and development, and for his protection against evil; (2) Allah is his king or ruler; more than any earthly king, Allah has authority to guide man's conduct, and lead him to ways which will make for his welfare; and He has given him laws; and (3) Allah is He to Whom mankind must return, to give an account of all their deeds in this life (2:156); Allah will be the Judge; He is the goal of the Hereafter, and the only Being entitled to man's worship at any time. From all these aspects man could and should seek Allah's protection against evil.